بڕیارە عێراقییەکان گەندەڵی و دیموکراسی بەیەکەوە بپێچنەوە

خۆپیشاندانى گۆڕەپانەکانى عێراق بە مەبەستى لێپرسینەوە لە گەندەڵکاران و هەموارکردنى دەستور و گۆڕینى سیستەمى سیاسى عێراق لە پەرلەمانیەوە بۆ سەرۆکایەتى و چەند داخوازیەکى تر کە پەیوەندی بە ژیان و گوزەرانى هاوڵاتیانەوە هەیە، بەردەوامن.

دەسەڵاتدارانى عێراق بۆ کۆتایی هێنان بە خۆپیشاندانەکان و چۆڵکردنى گۆڕەپانەکان چەندین هەوڵ و تەقەلایان دا، بەڵام هەمووى بێ ئەنجام مایەوە و هاوڵاتیان سور بوون لە سەر داواکاریەکانیان و بگرە داواکارى تریشى هاتە سەر , لەوانە نەهێشتنى نفوزى ئێران لە عێراق و دادگایی کردنى بەپرسانى حکومى و ئەفسەرانى ئەمنى کە تۆمەتبارن بە کوشتن و بریندار کردنى خۆپیشاندەران، کار گەیشتە دەست لە کارکێشانەوەى سەرۆک وەزیران عادل عەبدولمەهدى، بەڵام خرۆشانى جەماوەرى لە گۆڕەپانى تەحریر و شارەکانى ترى ناوەڕاست و باشورى عێراق کۆتایی نەهات و بەردەوامى هەیە .

بڕیارە خۆپیشاندەران کە خۆیان بە نوێنەرى ڕاستەقینەى گەلى عێراق لەقەڵەم دەدەن لە ڕێگاى داخوازیەکانیانەوە لایەنە عێراقیەکان ناچار بکەن بە هەموار کردنى دەستور و گۆڕینى سیستەمى سیاسى عێراق و کەمکردنەوەى ڕێژەى گەندەڵى، ئەویش بە دادگایی کردنى گەندەڵکاران و گەڕانەوەى سەرمایەکانیان بۆخەزێنەى دەوڵەت، واتا لە یەک کاتدا گەلى عێراق چاوی لەوەیە دیموکراسى و گەندەڵى بە یەکەوە بپێچێتەوە و لە کۆڵ خۆى بکاتەوە.

ڕیچارد هاس سەرۆکى ئەنجومەنى پەیوەندیەکانى دەرەوەى ئەمریکا لە تویتەر بە شێوەیەکى تەنز ئامێز چریواندویەتى و دەڵێ، عێراق و دیموکراسى لەگەڵ یەک پێک نایەنەوە. ئەو تویتەى هاس ئاماژەیەکى ڕوونە کە داهاتووى دیموکراسى لە عێراق ناڕوونە، ئەگەرچى داوای گۆڕینی سیستەمی سیاسیش بکرێت، بەڵام ڕوونە ئەو داواکاریە لە لایەن ئەجێندایەکى سیاسى دژە دیموکراسى خزێنراوەتە ناو داخوازیەکانى خۆپیشاندەرانەوە لە بەر ئەوەى خۆپیشاندەران هەمووى شارەزاى دەستور و جۆرەکانى سیستەمى سیاسى نین، چونکە پرسى دەستور و سیستەمى سیاسى تەنها شارازا و پسپۆڕانى ئەو بوارە دەتوانن قسەى لە بارەوە بکەن و بڕیار لە چۆنیەتى و جۆریەتى دەستور و سیستەمى سیاسى بدەن.
دەستورى عێراق بە پێى ئەو هەڵسەنگاندنەى لە لایەن پسپۆڕانى دەستوریەوە بۆى کراوە باشترین دەستورى رۆژهەڵاتى ناوینە کە بنەماکانى دیموکراسى تیایدا چەسپێنراوە کە خۆى دەبینێتەوە لە سیستەمێکى پەرلەمانى فیدراڵى، هەروەها ماف و ئازادیەکان بە ڕوونى دەستنیشان کراون، بەڵام ئەوەى دیموکراسیەتى لە عێراق لەکەدار و ناشیرین کرد، پشکپشکێنەى لایەنە سیاسیەکانى عێراق بوو کە لە پشتى دیموکراسیەوە حەز و ویستە سیاسیەکانیان بە دەست هێناوە. لە هەمان کاتدا بە هۆى ئەو دابەشکاریەوە دەزگا پەیوەندیدارەکانى پەیوەست بە ڕوو بەڕوو بونەوەى گەندەڵى نەیانتوانیوە بە ئەرکى خۆىان هەڵسن و لێپێچینەوە لە گەندەڵکاران بکەن.

داخوازى گۆڕینى سیستەمى سیاسى لە پەرلەمانیەوە بۆ سەرۆکایەتى بە بیانووى ئەوەى یەک کەسى خاوەن دەسەڵات دەتوانێ عێراق لەو فرەکوێخاییە ڕزگار بکات و بەرەو کەنارى ئارامى و خۆشگوزەرانى ببات، هەڵەیەکى گەورەیە و لە ئەگەرى جێبەجێکردنى ئەو داخوازیە، ڕەنگە عێراق بباتەوە زەمەنى پێش ٢٠٠٣ کە دیکتاتۆریەت حوکمى عێراقى دەکرد. بۆیە گرینگ و پێویستە بە شێوەیەکى هەستیار مامەڵە لەگەڵ داخوازى گۆڕینى سیستەمى سیاسیی عێراق بکرێ و هەوڵ بدرێ لە ڕێگاى ڕاگەیاندنەوە خۆپیشاندەران هۆشیار بکرێنەوە کە دەستور و سیستەمى سیاسى عێراق هۆکارى نەهامەتیەکانى گەلى عێراق نین، بەڵکوو دەرفەتێکى باشى داوەتە عێراقیەکان تا بتوانن مومارەسەى ماف و ئازادیە سیاسیەکانیان بکەن. بۆیە هەڵەیەکى گەورەیە گەل گەندەڵکاران و دیموکراسى بپێچێتەوە.