ئه‌وه‌ى پێى ده‌ڵێن توندوتیژى به‌رۆكى گرتووین

 

ئه‌گه‌رچى 25 نۆفه‌مبه‌ر رۆژى بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى توندوتیژى به‌رامبه‌ر ژنانه‌، به‌ڵام هه‌رێمى كوردستان پێویستى به‌وه‌ هه‌یە كه‌ ده‌یان شازده‌ رۆژى تریش دواى ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌ شازده‌ رۆژه‌یه‌ى، كه‌ دیاری كراوه‌ بۆ ته‌واوى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى توندوتیژى به‌رامبه‌ر یه‌كتر، چالاكییه‌كان جیاوازتر و درێژه‌پێده‌ر بێت.


به‌ هۆكارى مامه‌ڵه‌ى رۆژانه‌، ده‌بینیت توندى‌ و ره‌قییه‌كى زۆر به‌ شێوازى مامه‌ڵه‌ و قسه‌كردنى هاووڵاتییانه‌وه‌ هه‌یه‌، كورد گوته‌نى، هه‌روه‌ك ئه‌وه‌ى له‌سه‌ر چز بن بۆ پێوه‌دانى یه‌كترى وه‌هان، هه‌ندێك جار هۆكاری بچووك هه‌یه‌ بۆ تووڕه‌كردنى یه‌كترى، هه‌ندێك جار ئه‌و هۆكاره‌ش نییه‌، به‌ڵام خه‌ڵكى به‌گشتى تووڕه‌ن، زۆر جار هۆكاره‌كان تایبه‌تن، كێشه‌ى زاتى وا ده‌كات، هه‌ندێك جار بارودۆخى گشتى وا ده‌كات، هه‌تاوه‌كوو كێشه‌ى ده‌وروبه‌ر بزانیت، دڵ ناخۆشتر ده‌كات، هه‌ندێك جار، كه‌ وه‌ك ئێستایه‌، ئه‌و ئاسمانه‌ى سه‌رى هه‌موومانى گرتووه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ بێزاربوون له‌ هه‌ستكردن به‌ جیاكارى‌ و نه‌بوونى یه‌كسانیى كۆمه‌ڵایه‌تى، گه‌یشتووەته‌ ئه‌وه‌ى هه‌ستكردن به‌ بێزارى‌ و نائومێدى تووڕه‌بوون، ئه‌نجامه‌كه‌ى بێت، ئه‌و شه‌پۆله‌ توندوتیژه‌ى له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا هه‌یه‌، به‌شێكى گه‌وره‌ى په‌یوه‌ندیى به‌ گه‌نده‌ڵیى دارایی‌ و ئیدارییه‌وه‌ هه‌یه‌‌ و قوربانییه‌كانیش ته‌نیا هاووڵاتییانن له‌ هه‌ر شوێنێك‌ و له‌ هه‌ر ئیش‌ و كارێكدا بن. ده‌موچاو و رووخساره‌كانى به‌شێكى زۆرى خه‌ڵكى پڕ له‌ خێسه‌ و تووڕەییە به‌رامبه‌ر یه‌كترى، ئایا زۆرینه‌ى خه‌ڵك بۆ وایه‌؟ ئایا ئه‌و كێشه‌یه‌ چییه‌ له‌ به‌یانییه‌وه‌ به‌رۆكى هاووڵاتییانى ئه‌م هه‌رێمه‌ ده‌گرێت، هه‌تاوه‌كوو ئێواره‌ و شه‌و به‌ریان نادات؟ ته‌نانه‌ت زۆر كه‌م گوێت لێ ده‌بێت بڵێن خه‌وێكى خۆشم بینى! بۆ وا توندوتیژى به‌رامبه‌ر یه‌كترى ده‌كه‌ین؟ بۆ رۆژانه‌ كه‌مترین رووخسارى ئارام‌ و ئاسووده‌ ده‌بینیت؟


مامۆستا له‌ خوێندكار تووڕه‌یه‌، پزیشك له‌ نه‌خۆش تووڕه‌یه‌، باوك له‌ منداڵ تووڕه‌یه‌، دایك له‌ كۆرپه‌ تێناگات، منداڵ له‌ خێزان ته‌وه‌لایه‌. هاووڵاتییان له‌ حكوومه‌ت تووڕه‌ن، حكوومه‌ت له هەندێ شوێن لە‌ هاووڵاتى رازی نییه‌!


ئه‌م كولتووره‌ بووەته‌ خاوه‌نى ڕه‌فتارى ڕۆژانه‌مان، كه‌ پڕاوپڕن له‌ توندوتیژیى نه‌بینراو، هه‌ندێك له‌و توندوتیژییانه‌ هه‌روه‌كوو ئه‌وه‌ى ئاساییه‌، كه‌ ئاوابێت، یان درك به‌وه‌ ناكه‌ین كه‌ ئه‌مه‌ توندوتیژییه‌ و به‌رامبه‌ر به‌ یه‌كترى ئه‌نجامى ئه‌ده‌ین، یان ئاسایی بووه‌ له‌لامان، له‌به‌رئه‌وه‌ى زۆرمان چێشتووه‌، له‌ كوێی دونیا ئه‌م په‌یوه‌ندییانه‌ به‌م شێوازه‌ن، جگه‌ له‌ وڵاته‌ دواكه‌وتووه‌كان نه‌بێت، جگه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌ توندوتیژه‌كان نه‌بێت!. په‌یوه‌ندییه‌كى باش له‌نێوان هه‌موواندا تا ڕاده‌یه‌كى زۆر نائاسایین‌ و ئه‌توانین بڵێین ئه‌زمه‌یه‌، ئه‌زمه‌ى ڕێز و هه‌ستكردن به‌ یه‌كتری، ئه‌زمه‌ی خۆشه‌ویستیى بۆ خود، بۆ گشت هه‌یه‌ له‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا. ئه‌زمه‌ى په‌یوه‌ندیى جدییه‌، كه‌ هه‌موو كۆمه‌ڵگا ببه‌ستێته‌وه‌ به‌ یه‌كه‌وه‌. زۆر ئاساییه‌ مامۆستا به‌ خوێندكار بڵێت ”حه‌یوان“، پۆلیس به‌ هاووڵاتى بڵێت ”با هه‌زار شه‌قت تێ هه‌ڵنه‌ده‌م ده‌مت داخه“‌. دكتۆر به‌ نه‌خۆش بڵێت ”تۆ تێناگه‌یت من چیت لێ بكه‌م؟“. دوكاندار به‌ منداڵ بڵێت ”ملت بشكێ!“ شۆفێرى ته‌كسییه‌ك به‌ سەرنشینه‌كه‌ى بڵێت ”به‌شه‌ر نه‌ماوه“‌.


ئایا ئه‌م ره‌فتاره‌ توندوتیژانه‌ زاده‌ى بێ بنه‌ماى چ ره‌فتارێكن، كه‌ دووره‌ له‌ شیرازه‌ى كۆمه‌ڵایه‌تیى گونجاو ‌و ڕێز له‌ بنه‌ماكانى مافی مرۆڤ. له‌م ساته‌وه‌خته‌دا ئێمه‌ پێویستمان به‌وه‌ هه‌یه‌، زۆر خێرا به‌ئاگا بێینه‌وه‌، له‌م دۆخه‌ پڕ توندوتیژییه‌ى كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان، توندوتیژى بووەته‌ كو‌لتوور زۆر ئاسان بووه‌ بۆ هه‌ر كه‌سێك، هه‌ر جۆره‌ توندوتیژییه‌ك به‌كار بهێنێت به‌رامبه‌ر به‌ به‌رامبه‌ره‌كه‌ى، ئه‌مه‌ش مەترسییەكى كۆمه‌ڵایه‌تییه‌. ڕه‌نگه‌ كه‌مترین كار له‌سه‌ر ئه‌م دیمه‌نه‌ كرابێت، كه‌ كولتوورى توندوتیژییه‌ و به‌تایبه‌ت وا بۆ چه‌ند ساڵێكه‌ له‌دواى شه‌ڕى دژی داعش‌ و قه‌یرانى دارایی تێكه‌ڵاو به‌ ره‌فتار و داب‌ونه‌ریتى كۆمه‌ڵگه‌كه‌مان بووه‌.


ره‌نگه‌ به‌شێكى په‌یوه‌ندیى به‌ شێوه‌ى كاركردنى پرۆسه‌ى په‌روه‌رده‌ى خێزانه‌كان‌ و به‌مه‌ده‌نیكردنى كۆمه‌ڵگه‌شه‌وه‌ هه‌بێت، نه‌مانتوانی بنه‌ما سه‌ره‌كییه‌كانى پێكه‌وه‌ كاركردن‌ و گونجاندن‌ و رێز له‌ یه‌كترى گرتن‌ و یه‌كتر قبووڵكردن بچه‌سپێنین، ره‌نگه‌ نه‌مانتوانیبێت به‌ر له‌و هه‌ژموونه‌ پڕ توندوتیژییه‌ى، كه‌ به‌شێكیشى سۆشیال میدیا به‌رهه‌مى دێنێت، بگرین. ره‌نگه‌ پشتگوێخستنى پرۆسه‌ى گه‌شه‌پێدانى كۆمه‌ڵایه‌تیش ئه‌مه‌ ئه‌نجامه‌كه‌ى بێت، ره‌نگه‌ هه‌ندێك لایه‌ن‌ به‌رپرس بن لێی، كه‌ هه‌ن‌ و به‌ ویستى خۆیان كۆمه‌ڵێك خه‌ڵك له‌ناو ئه‌م كۆمه‌ڵگه‌یه‌دا به‌ناوى فكره‌وه‌ ئاراسته‌ ده‌كه‌ن.


لە توندوتیژیى كۆمه‌ڵایه‌تى ته‌نیا هه‌ر ره‌گه‌زى مێ نابێته‌ قوربانى، به‌ڵكوو هه‌موو مرۆڤایه‌تى‌ و ته‌نانه‌ت ژینگه‌ش تیایدا زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بێت، چۆن بتوانین به‌ر له‌م شه‌پۆله‌ بگرین، كه‌ ئه‌كرێت به‌ شه‌پۆلی توندوتیژى ناوى به‌رین؟ ئایا زیانه‌كانى له‌سه‌ر ئاینده‌ چه‌نده‌ مه‌ترسیدارن، ئه‌گه‌ر درێژه‌ بكێشێت؟