تکایە مێژوو راستگۆ بە!

من و كه‌ركووك - 33

لە نووسینەوەی بیرەوەرییەکانم بەردەوامم و دێمە سەر رۆژە رەشەکە…
خه‌ونی مەزنی شارێك له‌ ١٦ی ئۆكتۆبه‌ری ساڵی ٢٠١٧دا بە شێوەیەک تەری، کە رەنگە دەیان ساڵی تری بوێت تا ئەو خەونە رۆژێ لە رۆژان ببێتەوە میوان، لە نەشوە و دڵخۆشیی زۆری سەرکەوتنی ریفراندۆمەوە، بۆ ژێردەستەیی حەشد و هاوشێوەکانی.


بۆ ئەوەی لە گەورەیی کارەساتی ١٦ی ئۆکتۆبەر تێ بگەین، جارێکی تار ناچارم بگە‌‌ڕێمه‌وه‌ بۆ رۆژە خۆشەکان، بۆ به‌هاری ساڵی 1991 رێک ئێوارەی کردنەوەی ئاگری نەورۆزی کەرکووک لەو ساڵەدا، بۆ یه‌كه‌مین جار لە مێژووی تازەی ئەو شارەدا، شاری کەرکووک لەسەر دەستی هێزی پێشمەرگەی کوردستان و خەڵکی ئاازادیخوازی راپەڕیو، له‌ژێر چنگی داگیرکەر و به‌عسییه‌كان ئازاد كرا، ئه‌و مێژووه‌ پڕسه‌روه‌رییە لەیادنەچووەی لەو رۆژەدا له‌ کەرکووک تۆمار كرا، سەلماندی کە کورکووک و کوردستان لێک جیا نابنەوە، کەرکووک‌ شارێكی كوردستانییه، شارێکی فرەپێکهاتیەیە بەڵام زۆرینەی هەرە زۆری دانیشتووانی کوردن و لە بەرەبەیانی مێژوویەوە، کورد خودانی رەسەنی ئەم شارە بوون.


دوای راپەڕین کە کەرکووک کەوتەوە ژێر دەستی حکوومەتی بەعس، ئیدی رژێم خێراتر و چڕتر پرۆسەی تەعریب و گۆڕینی دیموگرافیای ئەو شارەی بەڕێوە برد، زۆر هەوڵی دا مۆرکی رەسەنی کوردەوارییانەی کەرکووک بسڕێتەوە، لێ نه‌یتوانی، چونکە کوردی کەرکووک، کوردانێکن بە شێوەیەکی سەیر و سەرسووڕهێن پابەندی خاک و شاری خۆیانن، بۆیە پاش چه‌ندین ساڵ له‌ به‌هاری 2003 دا دووباره‌ دوای پرۆسه‌ی ئازادكردنی عێراق، ئەگەرچی کەرکووک نەخرایە چوارچێوەی سنووری کارگێڕیی هەرێمی کوردستانەوە و بەردەوام لە ڕووی ئیدارییەوە سەر بە حکوومەتی بەغدا بوو، بەڵام دیسان بوونی هێزی ئاسایش و پۆلیسی کوردی و رێکخراو و دامودەزگای کوردستانی، وای کرد کە یەکێتی و پارتی بە جۆرێک لە جۆرەکان، ئەو شارەش لە هەندێ رووەوە بە هاوبەشی بەڕێوە ببەن.


بەدرێژایی ئەو ساڵانە، چەند کورد لە کەرکووک بەهێز بووبێت، چەند پێشمەرگە بوونی زۆرتر بووبێت لە دەوروبەری کەرکووک، ئەوەندەش دۆخی تەناهی و ئارامی و ئاوەدانیی کەرکووک باشتر بووە، هێندەش رەوشی ژیانی هەموو پێکهاتەکان و کەرامەتیان پارێزراوتر بووە، بێگومان پێچەوانەکەشی راستە.


ئاڵای کوردستان بە بڕیاری ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک (کە زۆرینەی پارتییە) لە شوێنە فەرمییەکانی ئەو شارەدا هەڵکرا، ئەوەش رۆژگارێکی خۆش بوو، کەرکووک بەشداریی ریفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی کرد، ئەویش رۆژێکی مێژوویی بوو، لێ دواجار کەرکووک ڕووبەڕووی کارەساتی ١٦ی ئۆکتۆبەر بووەوە، ئەوەش خیانەتێکی مێژوویی بوو.


ئەو رۆژە (١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧) وه‌ك سۆنامی وێنا ده‌كه‌م، چۆن ئه‌و شه‌پۆله‌ به‌هێزه‌ له‌ قوڵایی زه‌ریاوه‌ هه‌ڵی كرد و شارێكی نوقم كرد، كه‌ركووكیش وەک ئەوەی سۆنامی لێی دابێ لەو رۆژەدا لە چەند سەعاتێکدا بوومه‌له‌رزه‌یه‌كی به‌هێز له‌ناو هەناوی كوردبوونمان رووی دا و كاره‌ساتێکی گەورەی قه‌وماند و کەرکووکی غەرقی بێئومێدی کرد. ئەوێ رۆژێ به خەیاڵی كه‌سماندا نه‌ده‌هات كه‌ کەرکووکی کوردستان لەلایەن هەندێ سەرکردەی نێو گرووپێکی نێو باڵێکی حزبێکەوە، خاك و خەڵکی خۆیان بفرۆشن به‌رامبه‌ر به‌ نه‌وت، مەخابن لەو رۆژەدا کەرکووک بە نەوتی دزراو فرۆشرا.


کە بیر لەو رۆژە رەشەی کەرکووک و کوردستان دەکەمەوە، زوو زوو هۆشم ده‌ڕوات، بیر له‌ به‌ساڵاچووان دەکەمەوە، بیر له‌ باپیری کۆچکردووم (حەسیب خەیات) ده‌كه‌مه‌وه، ئه‌گه‌ر له‌ ژیاندا بوایه‌ چ هه‌ستێكی دەبوو به‌رامبه‌ر كاره‌ساتی 16 ئۆكتۆبه‌ر! دڵنیام پڕخه‌م ده‌بوو، چاوه‌كانی پڕ فرمێسك ده‌بوون، خۆ رەنگە بەرگەی ئەو ئازارە گەورەیەی هەر نەشگرتایە و ئەودەم گیانی لەدەست بدایە، ئێستاش دیمه‌نی ئه‌و كاته‌ی باپیرم له‌پێش چاوه‌ كه‌ كاله‌ قوڕاوییه‌كانی پێشمه‌رگه‌یه‌كی ماچ كرد كاتێك کەرکووکیان ئازاد كرد له‌ ڕاپه‌رینی ئاداری 1991دا. ئاخ‌ و خه‌می ئەو دایكانەم ده‌هاته‌ پێش چاو كه‌ سنگیان ده‌كوتی و خۆزگه‌یان دەخواست كوڕی خۆیان به‌كوشت نه‌دایه‌ بۆ کەرکووکێک کە خەڵکانێک بیمنه‌تانه‌ فرۆشتیان!


خۆزگه‌ هیچمان ئه‌و دیمه‌نانه‌م نەبینیایە، كاتێ خه‌ڵك و پێشمه‌رگه‌ لەنێو کەرکووکدا ده‌گریان، دیمەنی كوڕه‌ خۆبەخشە گه‌رمیانییه‌كان چۆن خۆیان به‌ستبوو به‌ تاقم و تفه‌نگه‌وه‌ و ده‌یانگوت شەڕ ده‌كه‌ین تا دوا دڵۆپی خوێنمان، ناخهەژێن بوو.


ئای ئەو رۆژە چه‌ند گریام، من ئه‌وكات له‌ سلێمانی بووم، پێشتر باسم کرد لە رۆژانی ریفراندۆم و دوای ئەویشەوە گیرۆده‌ی خه‌مێكی قووڵ بووین، ئەویش به‌هۆی دەستگیرکردنی براکەمەوە، ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ سلێمانی بووم تا له‌ نزیك كه‌سوكار بم، ئه‌و ده‌مه‌ ئێمه‌ خۆمان پڕخه‌م بووین، خه‌می کەرکووکیشی هاته‌ سه‌ر، مەخابن ئه‌و گرووپه‌ی کەرکووکیان فرۆشت، هەمان ئەوانە بوون کە برای منیشیان زیندانی كردبوو، ئیدی خۆتان لێکی بدەنەوە، ئاخۆ حاڵی دڵی من و ماڵباتەکەمان لەو ستانەدا چۆن بووبێت؟‌ له‌ لایه‌ك جه‌رگمان له‌ زیندانه‌ و لە سووتانی دەترسین، له‌ لایه‌كی تریشەوە دڵمان فرۆشراوه. لەو رۆژەدا هه‌موو خه‌ونه‌كان له‌ گۆڕ نران، نەک بە دەستی دوژمن بەڵکوو له‌سه‌ر ده‌ستی گرووپێکی به‌ر‌ژه‌وه‌ندخواز‌، كه‌ لەبری ئه‌وه‌ی کەرکووک به‌ (قودسی كوردستان) بزانن، بەداخەوە کردیانە کاڵایەکی هەرزانبەها و فرۆشتیان بە نەوتی دزراو!


کەرکووک و کەرکووکییه‌كان و سەرکردایەتیی شۆڕشە یەک لەدوای یەکەکان، هه‌میشه‌ پێداگریی سه‌رسه‌ختیان كردووه‌ له‌ به‌رز راگرتنی ناسنامەی كوردبوونی کەرکووک و بۆ ساتێكیش سازشیان له‌سه‌ر ئه‌م شاره‌ نه‌كردووه‌، وه‌لێ لە ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧دا ئه‌وانه‌ی خۆیان به‌ سه‌ركرده‌ و شۆڕشگێڕ دەزانی‌، بۆ مه‌رامی تایبه‌تی خۆیان كلیلی ده‌روازه‌ی شاریان رادەستی دوژمن کرد و خه‌ونی گه‌نجان، خوێنی شەهیدان، حه‌سره‌تی به‌ساڵاچووه‌كان، خه‌ونی ژن و پیاویان له‌ گۆڕ نا و، بێ تەقە و بە ڕێککەوتن بەرە سەربازییە گرنگ و هەستیار و ستراتیجییەکانی دەوری شارەکەیان رادەستی حه‌شدی شه‌عبی کرد، تا هیچ هێز و گرووپ و کەسێک، چەندە دڵسۆزی کەرکوووکیش بێت، توانای بەرگریی نەمێنێت لەو شارەدا.


گه‌رمیان به‌گشتی و کەرکووک به‌تایبه‌تی، لانكه‌ی شۆڕش بوون، هەزاران گه‌رمیانی به‌ر شاڵاوی ئه‌نفال كه‌وتوون یان له‌ كونجی زینداندا بۆ چه‌ند ساڵێك ماونه‌ته‌وه‌، هه‌ندێكیشیان بەهۆی کوردبوونیانەوە له‌سێداره‌ دراون یان هەر گۆڕیشیان ونە.


ڕه‌وانشاد مام جه‌لال (سکرتێری گشتیی کۆچکردووی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان) هه‌میشه‌ به ‌زمانێكی جیاوازتر و ئاراسته‌یەكی جوداتر له‌ كه‌ركووكی دەڕوانی، بە هاوسه‌نگییه‌كی باش مامەڵەی لەگەڵ كورد و نه‌ته‌وه‌كانی تر ده‌كرد، به‌ تایبه‌تی هه‌ستی كوردانی کەرکووکی زۆر راده‌گرت، له‌ وتاره‌ مێژووییه‌كه‌یدا له‌ ساڵی 1992دا ده‌ڵێت: "داگیرکەران خه‌یاڵیان خاوه...‌ كورد نه‌ته‌وه‌یه‌كی زیندوو و تێكۆشه‌ر و كۆڵنه‌ده‌ره‌، هه‌تا كوردێك مابێت کەرکووک كوردستانه‌". هه‌روەها دەڵێت: ”كوردێك نییه‌، یه‌ك تاكه‌ كوردی به‌شه‌رەف نییه‌ ده‌ست له‌ کەرکووک و ناوچه‌ی کەرکووک هه‌ڵگرێ“.


لێ مخابن ئەوانەی ئه‌ندازیاری ڕاده‌ستكردنی کەرکووک بوون بە حەشدی شەعبی، بێڕێزیان بەرامبەر رێباز و مه‌شخه‌ڵی رەوانشاد مام جه‌لالیش کرد، بینیمان چ شه‌رمه‌زارییەکیان بۆ خۆیان تۆمار كرد و خه‌بات و ڕه‌نجی هاوڕێکانشیان بۆ ئەو شارە لەکەدار کرد، ئەم کارەی ئەوان زۆر له‌ سه‌ركرده‌ باڵاكانی حزبەکەی خۆیشیانی تووشی شۆك و په‌رته‌وازەیی ‌كرد و ئەو سەرکردانەی لەگەڵ ئەو خیانەتەدا نەبوون، هەموویان بە بەیاننامە و لێدوانی توند هەڵوێستیان دەربڕی، ئاخر ئەو گرووپە سه‌رده‌می زێڕینی کەرکووکیان له‌بار برد.


لە ١٦ی ئۆکتۆبەردا، لانی کەم لە شاشەی تی ڤییەکانەوە بینرا حەشدی شەعبی و هێزەکانی تری عێراقی، چۆن و به ‌چ شێوه‌یه‌ك هاتنه‌ ناو کەرکووکەوە! بە هه‌مان عه‌قڵیه‌تی به‌عسی كۆنی عه‌سكه‌رتاری رەفتاریان دەکرد، ته‌نانه‌ت ڕێزیان له‌ سه‌روه‌ری و وێنه‌ی شه‌هید و سیبموڵه‌كانی حزبەکەی ئەو گرووپەش نه‌گرت، به‌ تایبه‌تی زۆر بێڕێز بوون بەرامبه‌ر به‌ پیرۆزیی ئاڵای كوردستان، له‌ كاتی داگرتنیدا هه‌ڵیاندەدایه‌ خواره‌وه و ژێرپێیان دەخست و ئاگریان تێ بەردەدا، ئای‌ ئەو دیمەنانە چ نەکسەیەک بوو بۆ کورد و چ شه‌رمه‌زارییه‌كیش بوو بۆ گرووپی‌ 16 ئۆكتۆبه‌ر.


ئای بۆ منی کچە کەرکووکی، ئەو دیمەنانە چ ئازاربەخش و چ خەمهێن و فرمێسکڕێژ بوون، دەمبینی شارەکەم ئەتک دەکرێ، دەمبینی خەڵکی شاری بیرەوەرییەکانی منداڵیم، هەموو دەگرین، دەمبینی بە هەزاران ماڵباتی کوردی کەرکووک، بەرەو سلێمانی و هەولێر بە گریانەوە شارەکەیان جێ دەهێڵن، دەمبینی لەنێو ئەو کارەساتانەدا، یەکێک لە سەرانی گرووپی ١٦ی ئۆکتۆبەر راستەوخۆ لە تەلەڤزیۆنەوە پاڵی داوەتەوە و بەلاقرتێوە گاڵتە بە کەرکووکییەکان دەکات و پێیان دەڵێت: ”وەرنەوە بۆچی شاری خۆتان جێ هێشتووە؟ وەرنەوە حەیاتم دۆڵمەمان بۆ بکەن برسیمانە!“.


چەند ناخۆش بوو کە دوای داگیركردنی کەرکووک له‌ لایه‌ن چه‌كداره‌كانی حەشدی شه‌عبییه‌وه،‌ بینیمان چۆن حه‌سه‌ن پلایس و هاوشێوه‌كانی له‌ کەرکووکی قودس و دڵی كوردستان، ئاڵای كوردستانیان له‌ژێر پێیان داده‌نا، هه‌موو ئه‌مانه‌ وه‌ك به‌ردێکی زل سه‌ر دڵی کەرکووکییه‌كانی گرت و تووشی تاسان و تەنگەنەفەسیی كردن، ئاخر چۆن ده‌بێ له‌م شاره‌دا له‌ ماوه‌ی چه‌ند سەعاتێكدا سیسته‌می ده‌سه‌ڵات سه‌ره‌ونگووم بێته‌وه‌ و پێشمه‌رگهی لێ نەمێنێت و له‌ جێگایدا حەشدی شەعبی و هێزی بێگانە حوکم بکەن؟


چ ڕه‌وای هه‌قه‌ خه‌ڵكی سیڤیل و كوردی خورماتوو و گونده‌كانی ده‌وروبه‌ری، سەرلەنوێ ماڵیان بسووتێنرێت و پێشمەرگە خۆبەخشەکان بخرێنە ژێر زنجیری دەبابەوە، ئه‌وانه‌ی سه‌رتۆپی بکەرانی 16ی ئۆكتۆبه‌ر بوون، چ وه‌ڵامێكیان له‌ به‌رده‌م ویژدان و دادگای نیشتماندا ده‌بێت؟ بۆچی ده‌بێ کەرکووکییه‌كان ماڵ و حاڵ و نیشتمان و یادگارییه‌كانی خۆیان له‌و شاره‌ جێ بهێڵن و هێزی نامۆ و شۆڤێنی و مەزهەبی و داگیرکەر بهێنرێنە ئەو شارەوە، ئەرێ بكه‌رانی 16ی ئۆكتۆبه‌ر کە پێشتر کلیلی شکستی سەربازیی کەرکووکیان رادەستی دوژمن کرد، کەی وەڵامی کەرکووکییەکان دەدەنەوە؟


دەپرسم، ئەرێ ده‌بوو پارێزگاری کەرکووک و ئه‌نجومه‌نی پارێزگای کەرکووک، له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی پشتیوانیکردن لە هەڵکردنی ئاڵای كوردستان و ریفراندۆم خه‌ڵات بكرێن، یان به‌دوای سه‌ریاندا بگه‌ڕێن و له‌ هه‌وڵی كوشتنیاندا ​بن!


ئای مێژوو، چەند درۆزن و بێویژدان دەبیت، ئەگەر ئەم رووداوانە وەک خۆی و بەڕاستی تۆمار نەکەیت.