(سینەماکار) کێیە؟

 

ماوەی چەند ساڵێكە لەناو هونەرمەندە ئارەزوومەند (ئامەچەر یان ئامەتیور Amateur) و هونەرمەندە پڕۆفێشناڵەكانی كوردستاندا زۆر گوێم لە زاراوەی (سینەمەكار) دەبێت و بۆ كەسێك بەكار دەهێنرێت، كە ئارەزوومەندیی خۆی و بۆ مەبەستە تایبەتییەكانی، خۆی بە یەكێك لە چەمكەكانی پیشەسازی و هونەری زەبەلاح و نایابی سینەمادا هەڵواسیوە و بەزۆر سینەما و كاری پیشەسازیی سینەمای كردووەتە شوناسێك بۆ خۆی، بەبێ هیچ ڕۆشنبیرییەكی تێر و پڕی سینەمایی كەوتووەتە هەڵپاچین و داپاچینی ئەم هونەر و پیشەسازییە گرنگ و پڕ بە بەهایە و بەكارهێنانی زاراوەكانی، نموونەش بۆ ئەمە، بەكارهێنانی زاراوەی (سینەماكار)ە، كە بە هەڵەیەكی بێ زانیاری و بێ ڕۆشنبیری و زۆر سەرەتاییانەوە بەكار دەهێنرێت و بۆ بەدبەختی نازانرێت، یاخود ئەزانرێت بەڵام ئەڵتەرناتیڤی بۆ دانانرێت، بەتایبەتی كە ئەم زاراوەیە لە زمان و لە کولتووری گواستراوەوە، وەرگێڕدراوی عەرەبەوە و بە زمانی بەعەرەبیكراوی زاراوەی (السینمائي)یەوە وەرگیراوە و هونەرمەندە كوردەكانیش هەمان زاراوە بەكار دەهێننەوە و كردوویانەتە زاراوەیەكی پەیوەست بە پیشەسازی و هونەری سینەماوە. ئەم نموونەیەش لە بەكارهێنانی ئەم زاراوە بەعەرەبیكراوانەدا، لە هەمان بواری وەك شانۆش، كە پێیان دەگوترێت (شانۆكار)، كە ئەمیش تەرجەمەی زاراوەیەكی بە هەڵەی لە عەرەبی وەرگیراوەی وەك (المسرحي)یەوە هاتووە، بەكار دەهێنرێت.


بۆچی هەڵەیە؟


هونەرمەندێكی بەسەلیقە و بەئەزموون و تێگەیشتوو پڕزانیاری لە بوارەكەی خۆیدا، هەرگیز ئەو پرسیارەی لەلا دروست نابێت، ئەزانی بۆچی؟ چونكە ئەوهونەرمەندە بۆ خۆی كەسێكی پرۆفێشناڵە و زۆر چاك ئەزانێت، كە بەكارهێنانی زاراوەی سینەماكار بەكارهێنانێكی هەڵەیە.


لێرەدا تەنیا فۆكس دەخەمە سەر زاراوەی (سینەماكار)، چونكە لە زمانە جیاوازەكانی نزیكماندا، كە فارسی و توركی و بەتایبەتیش زمانی ئینگلیزی، كە زۆربەی ئارەزوومەندانی فیلم لە كوردستان پێش هەموو شتێك و لەبری ئەوەی کار لەسەر چیرۆكێكی مرۆڤانەی بەهێز بكەن، بۆ ئەوەی ببێتە بابەتی فیلمەكانیان، ئەم ئارەزوومەندانە شەو و ڕۆژیان ئەخەنە سەر یەك، تا كارێكی ڤیدیۆیی تۆمار بكەن و لە پەلەقاژەی ئەوەدان، كە چۆن یەكسەر ناوێك و تایتڵێكی ئینگلیزی بە تۆمارە ڤیدیۆییەكانییانەوە بلكێنن و بە وەنەوزەخەون و كەروێشكەخەونی ئامادەبوونیان لەسەر فەرشی سوور و بەشداریپێكردنی ڤیدیۆكانیان لە فێستیڤاڵە جیهانییەكانداو بێ هیچ ئەزموونێكی پێشتر و بەخێرایی مووشەكەكان، بەرەو پەڵەهەورەکانی ئاسمان ئەفڕن و خۆیان لێ ئەبێتە هونەرمەند و تەواو لایەنە تەكنیكی و هونەری و پێویستییەكانی تری ڤیدیۆكانیان فەرامۆش دەكەن و بەم شێوەیەش، لە ئاكامی ئەم هەڵەشە و پەڵەشەییەیانەوە، شوناس و پێناسی فیلمەكانیان ون دەبێت و چیرۆكە سەرەكییەكە و وێنەگرتنی جوان و مۆنتاژكردنی هونەرییانە و هەستی جوانكاری لە ناوەڕۆكی ڤیدیۆكانیان كاڵ دەبێتەوە، تا دەگاتە ئاستی ڕەوینەوە، هەر بۆیەش ئەبینین، كە كاری ڤیدیۆیی ئەم كەسانە و ئارەزوومەندان و تەنانەت هونەرمەندە دێرینەكانیش بەگشتی، لەبری گێڕانەوەی چیرۆكێكی مرۆڤانە و پاشانیش كوردانە، ئەبینین كە زمانی خوازراوی ئینگلیزی بەبێ هیچ هۆیەكی پێویست بە هەڵەیەكی ڕێزمانانەی بێ شومارەوە، تەواو زاڵە بەسەر كۆكار و ئەتمۆسفیری هونەرەكەیان و تێكڕای هونەری كوردی و بەتایبەتیش هونەری فیلمكاریدا، هەر بۆیەش لەبەر ئەم هۆیانە كە بەڕوونی و بەئاشكرا ئەبینین كاڵی و كرچی و بێ پێزیی هونەری هەتا بێت تێیدا زیاتر دەبێت.


من نازانم لە چ دەزگا و ڕێكخراوێك و فەرمانگەیەكی فەرمییەوە ئەم زاراوەی سینەماكارە هاتووە و بەسەر هونەرمەندان و ئارەزوومەنداندا سەپێنراوە و قۆستراوەتەوە و زۆر بە بڵاوی و بە بڕوابەخۆبوونێكی ترسناكانە و بێ زانیارییەكی ترسناکانەوە بەكار دەهێنرێت (بە هیچ شێوەیەك پێویستم پێی نییە و ناشمەوێت بزانم) بەڵام لە هەمان كاتدا بە پێویستی دەزانم، كە هونەرمەندانی فیلمكار هەوڵ بدەن خۆیان لە بەكارهێنانی ئەم زاراوەیە، ئەگەر هێواش هێواشیش بێت، قوتار بكەن و هێدی هێدی خۆیانی لێ دوور بخەنەوە و هەوڵ بدەن زاراوە ڕاستترەكە، کە (فیلمكار) یان (فیلمساز)ە بەكار بهێنن، كە ئەمەش بەشێكی زۆر گرنگ و ڕاستتریش بڵێم، ئەركێكی ئەخلاقی و حەتمیی ڕۆشنبیری و زانینی باشتری زاراوە و كارەكان و بوارەكان و هونەرمەندان و ئارەزوومەندان خۆیانە، كە ئەركێكی ڕەهای ئەدەبی و هونەریی سەرشانیانە. ئەگەر هونەرمەند بۆ خودی خۆی زانیارییەكی کامڵ و ژیرانە و بەهێزی لە بواەكەی خۆی و لە بوارە گرنگەكانی دیكەدا نەبوو و زانیارییەكانی خودی هونەرمەند خۆی زۆر تەنك و كاڵ و كرچ و بێ پێز بوون، ئەوا بەهەمان شێوە بەرهەمەكانیشی لە هزری خۆی تەنكتر و بێپێزتر و كرچ و كاڵتر و بێ فەڕتر ئەبن و بەزۆریی زۆرداریش ئەخزێنرێنە ناو مێژوو و كولتوور و فەرهەنگ و ئەرشیفی نەتەوەكەیانەوە و مێشكی وەچە دوای وەچەی نیشتمانەكەیانی پێ لاوازتر و هەژارتر و ژەهراویتر دەكەن، كە ئەمە لە هونەری بێ پێز و كاڵ و كرچی كوردیدا زۆر دیارە و بەرهەمەكانیان بە منەتیشەوە لەسەرمان حساب دەكەن.


من باش ئەزانم، كە ئەمەش دەسەڵاتی خۆمان نییە و زۆربەری زۆری (ئەگەر هەمووی نەبێت) زانیاری و فەرهەنگ و كولتوورمان لە زمانی داگیركارانمانەوە بە دەستی دوو یان دەستی سێ و تەنانەت دەستی چواریش بەدەستمان گەیشتووە، بەڵام هونەرمەند ئەركی ئەخلاقیی خۆیەتی، كە باشتر و چاكتر و بەپێزتر و قووڵتر و زیاتر بزانێت و لە قاڵبی كۆنی داگیركەرانمان بچێتە دەرەوە و كولتوور و فەرهەنگ و ئەرشیف و مێژووی نەتەوەكەی بەپێزتر و جوانتر و بەرزتر بنووسێتەوە، ئەگەر نا بە ڕای من، ئەوا پێویستە كارە كرچەكانی بە تاوان لەقەڵەم بدرێت و (تاوانی شێواندنی هونەر و ئەدەب و فەرهەنگ و كولتوور) و لە دادگای كولتوور و ئەدەبی و هونەرییەكان (ئەگەر دادگایەكی وا هەبێت، ئەگەریش نا ئەوا با دادگایەكی لەم جۆرە دابمەزرێنین) سزای تاوانەكەی وەرگرێت.


هەر لەم ڕوانگانەشەوە ئەمەوێت لەسەر زاراوەی (سینەماكار) بدوێم، كە لەناو كورداندا بە هەڵە بەكار دەهێنرێت. بە نموونە، لە زمانی فارسیدا بە كاری پڕۆفێشناڵی فیلم دروستكردن ئەڵێن (فلمساز یان فلمبردار)، كەوابێت تەواو ڕوونە هونەرمەندە فارسەكان بە فیلمكار ناڵێن (سینەماكار)، هەروەها لە زمانی ئینگلیزیشدا بە هەمان شێوە لەبری زاراوەی هەڵەی (سینەماكار) زاراوەی فیلمكار (یان فیلم دروستكارFilm Maker) بەكار دەهێنرێت، كە ئەویش تەنیا بە كەسێك دەڵێن، كە دەرهێنەری فیلم بێت و كاپتنی یەكەمی كەشتیی فیلم دروستكردنەكە بێت و فەرمان دەركردن و بڕیاردانی هەموو ڕەگەزەكانی فیلم دروستكردنەكەی لەئەستۆ بێت، ئینجا پێی دەگوترێت فیلمكار، ئەم زاراوەی فیلمكارەش نەك بۆ ئەكتەر، نەك بۆ ئیدیتۆر (مۆنتێر)، نەك بۆ ئەندازیاری دەنگ و نەك بۆ هەر كارێكی تری هونەری فیلم دروستكردنەكە بەكار ناهێنرێت، كە ئەم كارانەی تری فیلمكاری یان فیلم دروستكردن هەمووی تایبەتمەندێتیی پرۆفێشناڵیی زۆر لێكجیاوازن و هیچیان بە سروشتی كار و پڕۆفێشناڵییان و تەنانەت بە ناو و وەزیفەش، فیلمكار نین، بەڵام هەمووشیان لە خزمەت هونەری فیلمكاری و فیلم دروستكردنەكەدا (كە پێشتر ئاماژەم پێدابوو فیلمكاری و سینەما پیشەسازییە) هەموو بە یەك دەنگ و بە یەك دەست و بە هارمۆنییەكی ناسك و كاریۆگرافییەكی ئەستاتیكیانەوە یەكتری تەواو ئەكەن، ئەو چیرۆكەی كە لە هزری كاپتن و دەرهێنەر و فیلمكاردایە، لە ڕێگەی لێنزی كامێرەوە تۆماری دەكەن و لە ڕێگەی مۆنتاژ و ئێدیتنگەوە زۆر وەستایانە پێكیانەوە ئەدروون و ئەلكێنن و پینەكاری باشیشی تێدا ئەكەن و بە كاریگەریی دەنگی و بینراویی تایبەتەوە دەوڵەمەندتر و پڕ كاریگەرتری ئەكەن.


دوای ئەم سەرنجانەم دەكرێت بپرسم: زاراوەی (سینەماكار) چ پەیام و مانایەك دەبەخشێت؟