ڕه‌حمه‌ت له‌ پێشینان و په‌نده‌كانیان

 

زۆرن ئه‌و په‌ندانه‌ى، كه‌ له‌ ژیانى ڕۆژانه‌ماندا به‌كار ده‌هێنرێن، هه‌ندێك جار زۆربه‌مان به‌ شێوه‌یه‌كى گاڵته‌ئامێز باسیان لێوه‌ ده‌كه‌ین، به‌ڵام له‌ واقعدا هه‌بوونى زۆربەی ئه‌م په‌ندانه‌ له‌سه‌ر بنه‌مایه‌كى راست گوتراون، به‌بێ جیاوازیى ڕه‌گه‌ز و ئایین و ئایدیۆلۆژیا، له‌ناو جه‌رگه‌ى كولتوورى كورده‌وارییه‌وه‌ هه‌ڵقوڵاون، هه‌ر بۆیه‌ ده‌توانین لێكچواندنێك بكه‌ین له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى ده‌یبینین و ده‌بیستین له‌م سه‌رده‌مه‌ى ئێستادا؛ هه‌ر بۆیه‌ به‌م هۆنراوه‌ په‌نده‌ى پیره‌مێردى شاعیر ده‌چمه‌ ناو بابه‌ته‌كه‌وه‌:


له‌گه‌ڵ كه‌سێ بوویت تووشى ده‌مقڕه‌
كارت به‌ په‌رده‌ى نه‌بێ مه‌یدڕه‌
بۆیه‌ پێت ده‌ڵێم مه‌یدڕه‌ په‌رده‌ى كه‌س
خۆت له‌ژێر په‌رده‌ عه‌یب و عارت هه‌س.


گومان له‌وه‌دا نییه‌، له‌ جێبه‌جێكردنى ئه‌رك و واجباته‌كاندا له‌ هه‌ر شوێن و پێگه‌یه‌كدا بێت، به‌ شێوه‌یه‌كى گشتى كه‌سه‌كان تووشى به‌ریه‌ككه‌وتنى كار و كاردانه‌وه‌ ده‌بن، كه‌ ئه‌مه‌ شتێكى ئاساییه‌ و روو ده‌دات، به‌ تایبه‌تى له‌ لاى ئه‌و مرۆڤانه‌ى كه‌ دڵسۆزن بۆ كار و ناتوانن چاوپۆشیى له‌ هه‌ڵه‌كان بكه‌ن و هه‌میشه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن باشترین پێشكه‌ش بكه‌ن. لێره‌دا ئه‌وه‌ى ده‌مه‌وێ ئاماژه‌ى پێ بده‌م، چۆنیه‌تیى قۆستنه‌وه‌ى ئه‌و هه‌له‌ و به‌لاڕێدابردنى بابه‌ته‌كه‌ و چۆنیه‌تیى مامه‌ڵه‌كردن و ئاڕاسته‌كردنى له‌لایه‌ن كه‌سانى به‌رامبه‌ر، كه‌ له‌بنه‌مادا ئیره‌یى و په‌ی پێبردن به‌رچاوى ڕه‌ش كردوون و بۆ مه‌به‌ستى سیاسى یا بۆ لێدانى كه‌سایه‌تى یان كۆمه‌ڵایه‌تى و هه‌ر ئامانجێكى تر لاى ئه‌و گرنگ بێت، به‌كارى ده‌هێنێت، جا نازانم په‌روه‌ردگار واى كردووه‌، یا سروشتى مامه‌ڵه‌كه‌ وایه‌، هه‌میشه‌ ئه‌وه‌ى كاره‌ ناڕه‌واكه‌ی ئه‌نجام داوه‌ بێ تاوانه‌ و ئه‌وه‌ى كاردانه‌وه‌ى هه‌بووه‌ و حه‌زى به‌ خراپه نه‌بووه‌، تاوانباره‌، وه‌كوو چۆن ده‌ڵێن (تا خاوه‌ن ماڵ دزى گرت، دز خاوه‌ن ماڵى گرت). یان پیره‌مێرد گوته‌نى (چراى مه‌زڵوومان كز و بێ نووره‌، ئاوى زاڵمان سه‌ربه‌ره‌و ژووره‌). بێشك ئه‌م جۆره‌ په‌نده‌ له‌سه‌ر خه‌ڵكێك، كه‌ به‌ ناو و ناوه‌ڕۆك سه‌ركرده‌ن و خاوه‌ن ئه‌زموون و بریاڕى به‌جێن، جێبه‌جێ ناكرێت.


هه‌میشه‌ كه‌سانى ماندوونه‌ناس و خاوه‌ن حه‌ق و قسه‌ ڕاست و پڕ چالاكى و لێهاتوو تووشى گرفت ده‌بنه‌وه‌، ئه‌مه‌ ڕاسته‌وخۆ په‌یوه‌ند‌یى به‌ ئیرەییه‌وه‌ هه‌یه‌ و به‌ شێوازى جۆراوجۆر و به‌ربه‌ست دروستكردن به‌ ئامانجى له‌كه‌داركردن و له‌ناوبردنى ئه‌و هه‌موو كار و ئه‌زموون و خۆشه‌ویستى بۆ كار و ئه‌و قوربانى و خه‌باته‌ى كه‌ به‌رده‌وام هه‌یه‌تى، ده‌یانه‌وێت له‌ شه‌و و ڕۆژێكدا بیكه‌نه‌وه‌ به‌ سفر، ئه‌مه‌ نه‌ك پێى ده‌گوترێت (خه‌یاڵپڵاوى) جیا له‌وه‌ش كه‌ پێشینان گوتوویانه‌ (به‌رى خۆر به‌ بێژه‌نگ ناگیرێت)! ئیتر دونیا ئێستا ئه‌وهایه‌ (كاتێ له‌ بزن نزیك بوو ئه‌جه‌ل، ده‌چێ نانى شوان ده‌خوا په‌له‌په‌ل)، بۆ خۆى ئه‌وه‌نده‌ ناحه‌ز و دڵڕه‌شه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ حه‌ز به‌ كه‌سى دڵساف و پاك و بێگه‌رد و زیره‌ك و به‌توانا ناكات، بۆیه‌ پێشینان گوتوویانه‌ (ته‌یرى گول عاشق به‌ دارى ژه‌قنه‌بووته‌).


ده‌ڵێن (بشفڕێت هه‌ر بزنه‌)، یان (سواڵكه‌ر ببێ به‌ شا چاوى هه‌ر له‌ سواڵه‌)، بۆچى؟ ئه‌م په‌نده‌ په‌یوه‌ندیى به‌ باكگراوند و كارى له‌پێشینه‌ى تاكه‌وه‌ هه‌یه‌ و دواتر چۆن فڕیوه‌ و (له‌پڕێكا بووه‌ به‌ كوڕێك) و (وه‌ك قارچك هه‌ڵتۆقیوه‌) ئه‌مه‌ ئه‌سڵى بابه‌ته‌كه‌یه‌، ئه‌وه‌ گرنگ نییه‌ یارۆ له‌ چ پله‌ و پۆستێكدایه‌، ئه‌وه‌ گرنگه‌ هه‌گبه‌كه‌ى چى تێدایه‌ و چۆن ده‌توانێت به‌كارى بێنێت و ڕۆڵ بگێڕێت له‌و ئاست و ئه‌ركه‌ى پێى سپێردراوه‌. خۆ به‌ هاش و هووش و خۆهه‌ڵكێشان نییه‌، چونكه‌ هه‌مووى (بڵقى سه‌ر ئاوه‌)، گرنگ ڕاگرتنى دادپه‌روه‌رى و دڵفراوانى و هه‌ستكردن به‌ به‌رپرسیارێتییه‌ له‌ هه‌ر شوێن و كار و فرمانێكدا بێت، خۆ ئه‌گه‌ر (جیا نه‌كا هه‌ڕه‌ له‌ به‌ڕه‌ مێشكى تیا نییه‌ عه‌قڵى به‌ زه‌ڕه‌).


گرنگه‌ مرۆڤه‌كان دۆستایه‌تى و وه‌فا و ویژدان له‌ ناخیاندا په‌نگ بخواته‌وه‌ و بتوانن زاڵ بن به‌سه‌ر ئه‌و غه‌ریزه‌ نه‌گریسه‌ى كه‌ تاك ڕاده‌كێشێت بۆ به‌ده‌ستهێنانیان، كه‌ ئه‌وانیش (پاره‌ و پله‌)ن، ئه‌م دوو بابه‌ته‌ زۆر هه‌ستیارن، ئه‌گه‌ر نه‌زانرێن چۆن پێى ده‌گه‌ن. هه‌ڵبه‌ت له‌ كۆمه‌ڵگادا سێ جۆر هه‌ن بۆ په‌یداكردنیان؛ یه‌كه‌میان: زۆر به‌وریایى و بێ له‌ده‌ستدانى كه‌رامه‌ت و كه‌سایه‌تى هه‌نگاوى بۆ ده‌نێن، دووه‌میان: زۆر بۆى گرنگ نییه‌ و (نانى ئه‌مڕۆى هه‌بێت خوا گه‌وره‌یه‌ بۆ سبه‌ینێ)، به‌ڵام جۆرى سێیه‌م: زۆر مه‌ترسیداره‌ و بێ گوێدانه‌ ئازارى ویژدان و پاراستنى ڕه‌وشت، هه‌موو هه‌وڵێك ده‌خاته‌ گه‌ڕ بۆ به‌ده‌ستهێنانیان، له‌گه‌ڵ ئه‌م جۆره‌ كه‌سانه‌ ئه‌م په‌نده‌ به‌كار دێت (كه‌ پووڵ هاته‌ گۆڕێ زۆر شت ده‌گۆڕێ، ته‌نانه‌ت دۆستى گیانیش ده‌دۆڕێ) یا (ئه‌وه‌ى له‌ سامان نزیك بێته‌وه‌، ڕه‌وشتى جوانى بیر ده‌چێته‌وه‌).


ئێستا هاووڵاتییان دڵخۆش و گه‌شبینن به‌م ده‌ستپێشخه‌رییه‌ى حكوومه‌تى هه‌رێم سه‌باره‌ت به‌ پرۆژه‌یاساى چاكسازى و چاوه‌ڕوانى هه‌نگاوه‌كانى داهاتوون له‌ جێبه‌جێكردنیدا، هه‌ر بۆیه‌ گرنگه‌ له‌ ئێستاوه‌ هه‌وڵه‌كان بخرێنه‌ گه‌ڕ، بۆ ڕێگریكردن و لێپێچینه‌وه‌ و هه‌ڵوێست وه‌رگرتن له‌و كه‌سانه‌ى كه‌ پێگه‌ و پۆستیان بۆ به‌رژه‌وه‌ندیى تایبه‌تى به‌كارهێناوه‌، كه‌ ئه‌مه‌ به‌شێكه‌ له‌ گەندەڵیى ئیدارى. بۆ ئه‌وه‌ى چیدیكه‌ ئه‌م په‌ندانه‌ى، كه‌ له‌ناو خه‌ڵك ده‌گوترێنه‌وه‌، بگۆڕدرێن بۆ به‌كارهێنانى وشه‌ و پێداهه‌ڵدانى بنیاته‌رانه‌.