رۆژی ریفراندۆمی سەربەخۆیی

من و كه‌ركووك - 31

دوای سێ ساڵ زیاتری شەڕی نەبەردانەی هێزی پێشمەرگەی کوردستان لە دژی داعش (مەخابن هەندێ لە حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن ئەو مێژووە شەرەفمەندانەیان بۆ خۆیان تۆمار نەکرد لە ریزی پێشمەرگەدا بەرگری لە کوردستان بکەن)، هێزی پێشمەرگە وێڕای ئەوەی توانیی شاری کەرکووک و خورماتوو بە هەموو پێکهاتەکانیانەوە لە چەندین هێرشی سەختی تیرۆریستانی داعش بەباشی بپارێزێت، لە کاتێکدا سوپا و هێزە ئەمنییەکانی سەر بە حکوومەتی عێراق لەو ناوچانە پاشەکشەیان کردبوو، وێڕای بەجێهێشتنی بڕێکی زۆری چەک و تفاقی سوپا بۆ داعش، پێشمەرگە بەهاوکاریی هێزی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا لە ئاسمانەوە، توانی زۆربەی هەرە زۆری ئەو ناوچانەی کوردستان لە دەستی داعش رزگار بکات، بە شنگالیشەوە، ئیدی لەوەبەدوا هەنگاوی هەرە گرنگ و مێژوویی، ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستانی باشوور بوو بە کەرکووکیشەوە.


ریفراندۆمی رۆژی ٢٥\٩\٢٠١٧ بانگەشەی چەندین ساڵەی داسپێنراوی (عێراقیبوونی كوردستانی باشوور)ی بۆ ئەبەد خسته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌، ڕیفراندۆم شڵه‌قینی گۆمێكی مه‌نگ بوو وه‌ك ئه‌وه‌ی به‌ گوێی نه‌یاره‌كانماندا بانگ بده‌ین و بڵێین ئیدی ئێمه‌ چاوه‌ڕێی ره‌حمه‌تی ئێوه ‌ناكه‌ین و خۆمان بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووس و ئاینده‌ی خۆمان ده‌ده‌ین، هه‌رچه‌نده‌ شۆڕشه‌كانی كورد و به‌رده‌وامبوون له‌ خه‌بات، ده‌ستكه‌وتی مه‌زنی وەدی هێنابوو هاوکات رووبەڕووی شکست و نشێو و نسکۆش بووبوونەوە، ‌لێ هه‌رگیز بڕیارێكی بوێرانه‌ی له‌ جۆری (ڕێفراندۆم بۆ سه‌ربه‌خۆیی کوردستانی باشوور) له‌ مێژووی كوردا نه‌بووه‌، ریفراندۆم سەر کەوت ئەگەرچی ئەنجامی نه‌خوازراوییشی بەدوادا هات، بەڵام ناتوانین نەڵێین کە بڕیاری ڕیفراندۆم به‌ گرنگترین و بوێرانه‌ترین ده‌ستكه‌وت و بڕیاری سەرکردایەتیی سیاسیی هەرێمی کوردستان دێتە هژمار لە مێژووی کورد و کوردستاندا. رۆژی 25ی ئه‌یلوولی 2017 خەڵکی کوردستانی باشوور بە دانیشتووانی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم و بە جیاوازیی نەتەوەیی و ئایینی و ئایینزایی و ئایدۆلۆژییەوە، به‌ ده‌نگی (بەڵێ بۆ سەربەخۆیی) کەرنەڤاڵی ڕیفراندۆمیان نه‌خشاند. نزیکەی %93ی بەشداران ده‌نگیان به‌ (به‌ڵێ) بۆ سەربەخۆیی کوردستان دا.


دووباره‌ هاتنه‌وه‌ كایه‌ی بانگەشەی ڕیفراندۆم له‌ گۆڕەپانی سیاسیی هه‌رێمی كوردستاندا، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 2014، ئەودەم سه‌رۆك مەسعود بارزانی گڵۆڵه‌به‌فرێكی له‌ژێر ناونیشانی (به‌ڵێ بۆ ڕیفراندۆم) تلۆر کردەوە و له‌ هه‌موو ده‌روازه ‌و باره‌گا و بنكه‌یه‌كی دا كه‌ پێوەندیدار بوون به‌ بڕیاردان و مافی چاره‌ی خۆنووسینی گەلان،‌ بۆیه‌ په‌یتاپه‌یتا ده‌نگی (بەڵێ بۆ ڕیفراندۆم) زوڵاڵتر ده‌بوو، ئه‌م گڵۆڵه‌ به‌فره‌ش هه‌تا ده‌هات مه‌زنتر ده‌بوو.


لەنێوان ساڵانی 2014 تا 2017  پرۆسەیەكی ڕێكخستنه‌وه‌ی ماڵی كورد له‌مه‌ڕ یه‌كده‌نگی و كۆده‌نگی له‌سه‌ر ریفراندۆم بە سەرپەرشتیی سەرۆک بارزانی زۆر بەهێمنی بەڕێوە چوو، كاتێكی زۆر و كۆبوونه‌وه‌ و گردبوونه‌وه‌ی زۆری خواست تا بگه‌نه‌ خاڵێكی هاوبه‌ش، ئەوەبوو له‌ 7ی حوزه‌یرانی 2017‌ سەرۆک مه‌سعود بارزانی سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، پاش کۆبوونەوە لەگەڵ نوێنەرانی حزب و لایەنە سیاسییەکانی کوردستان و پێکهاتەکانی تری کۆمەڵگەی کوردستانی، ڕۆژی ئەنجامدانی ڕیفراندۆمەکەی دیاری كرد.


له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو دژایه‌تیكردنه‌ ناوخۆییە عێراقی و ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەی كه‌ هه‌بوو بۆ سازنه‌دانی ریفراندۆم، به‌ڵام سه‌رۆك بارزانی وه‌ك ته‌حه‌دایه‌ك و لەپێناو سەرخستنی ئەو پرۆسە مێژووییە، به‌رامبه‌ر به‌ نه‌یارانی ڕاوه‌ستایه‌وه و‌ له‌ چه‌ند دیمانەیەکی کەناڵە میدیاییە جیهانییەکاندا، سه‌رۆك بارزانی بەڕاشکاوی پێداگریی لەوە کرد کە گەلی کوردستان لە بڕیاری ئەنجامدانی ریفراندۆم پاشگەز نابێتەوە، پێویستە بۆ یەکەمین جار لە مێژووی گەلێکی چەوساوەدا، خه‌ڵك هه‌لێكیان پێ بدرێت بۆ بڕیاردان له‌سه‌ر چاره‌نووسی خۆیان.


جودا له‌ هه‌رشتێكی دی، خەڵکی کوردستان په‌رۆشی چوونە سەر سندوقه‌كانی ده‌نگدان بوون، ئەم بڕیارە وه‌ك چه‌پكه‌گوڵێك کە بەدیاری بۆیان هاتبێت، له‌لایەن دانیشتووانی ناوچه‌ کوردستانییەكانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم (سنووری ماده‌ی 140) پێشوازیی گه‌رمی لێ كرا و لە ناوچەکانیاندا لەوپەڕی ئارامی ورێکوپێکیدا پرۆسەی دەنگدان بۆ ریفراندۆمی سەربەخۆیی کوردستان بەڕێوە چوو.


وشەی (سه‌ربه‌خۆیی) بۆ هه‌ر كوردێكی دڵسۆز بە خاک و گەلەکەی، خه‌ونی له‌مێژینه بوو، گه‌ر كه‌سێك ژیرانه‌ بیر بكاته‌وه وشه‌ی (نه‌خێر) بۆ سه‌ربه‌خۆیی نابێژێت، چونکە (نەخێر) بۆ سەربەخۆیی واتە (بەڵێ) بۆ ژێردەستەیی و ملکەچی و پاشکۆیی.


هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ سه‌رۆك بارزانی مه‌شخه‌ڵی ڕیفراندۆمی به‌رز كرده‌وه، ده‌ستی كرد به‌ بانگه‌شه‌ی حزب و لایەنه‌ سیاسی و ده‌زگا په‌یوه‌ندیداره‌كان بۆ ئه‌م پرسه‌، لێ له‌ به‌رامبه‌ر به‌ دەنگی (به‌ڵێ)کان، کەمینەیەکی زۆر کەمی ده‌نگی (نه‌خێر) و نەیار بە سەربەخۆیی هاته‌ مه‌یدانه‌وه، ئەوەش‌ بۆ دژایه‌تیكردنی ئه‌م پرۆسه‌یه‌.


هەرچەندە بزووتنەوەیەکی کارا نەبوو، لێ به‌لامه‌وه‌ زۆر سەیر بوو! چۆن ده‌بێ کوردێکی چەندین ساڵ چەوساوە و خوێن لێڕژاو و خاک داگیرکراو، دژایەتیی سەربەخۆیی وڵاتەکەی بکات! چۆن ئه‌و هه‌موو زوڵم و زۆرداری و كوشتن و ته‌عریب و ته‌بعیس و تەرحیلەمان وا بەسانایی بیر بچێتەوە! ئەوە چ حزبێکی کوردستانییە بوێریی ئەوەی هەیە بڵێ نەخێر بۆ سەربەخۆیی کوردستان و ناوچە کوردستانییەکانی وەکوو کەرکووک!


لە خۆمم دەپرسی: ئاخۆ ئه‌و قه‌وارانه‌ی بانگه‌شه‌یان بۆ (نه‌خێر) ده‌كرد گفت و قسه‌یان چی بێت‌ بۆ کەسوکاری ئه‌و گه‌نجه‌ شه‌هیده‌ی كه‌ركووك (ڕائید جەباری) كه‌ به‌ یه‌كه‌م شه‌هیدی ریفراندۆم ناسرا‌، خه‌ونی ئه‌و، ته‌نیا سه‌ربه‌خۆیی كوردستان بوو تا کەرکووکیش بگەڕێتەوە ئامێزی کوردستانی دایک، ئەو له‌پێناوی سه‌ركه‌وتن و سه‌رخستنی پرۆسه‌ی ڕیفراندۆمدا گیانی خۆی سپارد، به‌داخه‌وه‌ پێش ئه‌وه‌ی ئاواتی مەزنی بێته ‌دی شه‌هید كرا، شه‌هید رائید جه‌باری له سه‌روبه‌ندی بانگه‌شه‌ بۆ ریفراندۆم له‌ شاری كه‌ركووك، له‌گه‌ڵ چه‌ند هاوڕێیه‌كی خه‌ریكی هه‌ڵواسینی پۆسته‌ره‌كان بوون، لەو دەمەدا له‌لایه‌ن چه‌ند چه‌كدارێكی گرووپێکی توندڕۆی توركمانییەوە شه‌هید كرا، تا ئه‌م ساته‌ش بكوژانی ده‌ستگیر نه‌كراون.


هه‌م پارێزگاری كه‌ركووك (د. نەجمەدین کەریم) و هه‌م دانیشتوانی كه‌ركووك زۆر جوداتر له‌ شاره‌كانی هه‌رێم له‌م پرۆسه‌یه‌یان ده‌ڕوانی، هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێك له‌ به‌رپرسه‌ حزبییه‌كان له‌ سه‌ره‌تادا نیگه‌ران بوون له‌ هه‌ڵوێستی پارێزگاری كه‌ركووك، خۆشیان یه‌كلا نه‌كردبۆوە‌ ئایا له‌ به‌ره‌ی (به‌ڵێ)دا ده‌بن یان (نه‌خێر)، بەڵام له‌ كۆتاییه‌كه‌یدا بینیمان ئه‌وانیش هاتنه‌ به‌رەی گه‌لەوە و بانگەشەی (بەڵێ)یان کرد.


رۆژانە لە ڕێی شاشەی تی ڤییەکانەوە، کەرنەڤاڵی گەورەی بانگەشەی (بەڵێ بۆ سەربەخۆیی کوردستان)م بە سەرپەرشتیی سەرۆک بارزانی لەم شار و لەوشار دەبینی، له‌نێو ئه‌و هه‌موو خۆشییانه‌دا له‌گه‌ڵ چركه‌ به‌ چركه‌ی هه‌واڵه‌كاندا بووم، له‌گه‌ڵ ستران و هۆزانی كه‌رنه‌ڤاڵه‌كاندا ده‌ژیام، خۆزگه‌م ده‌خواست لەو دەمانەدا منیش به‌ جلی كوردییه‌وه‌ به‌ به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاڵای كوردستان له‌ناو شه‌قامه‌كانی کەرکووکدا ده‌ستم له‌ناو ئۆتۆمبێلەکانەوە ده‌ربهێنایه‌، هاوارم بکردایە تا گەرووم دەکەوت، دەمویست بقیژێنم (بەڵی بۆ سەربەخۆیی کوردستان)، لێ مه‌خابن ئەودەم من و باوکم و ماڵبات و خزم و کەسمان، له‌نێو خه‌م و مەینەتییەكی هێنده‌ قوڵدا بووین كه‌ تروسكاییه‌ك خۆشی له‌ دڵماندا نه‌ده‌بینرا، له‌بری جلی ئاڵوواڵا و رەنگاورەنگی کوردی،‌ پۆشاکی رەش و تۆخ و سادەمان دەپۆشی و سەرقاڵی فڕكان فڕكانی شه‌قام و گەڕەکەکان بووین، ئێمە لە خەمێکدا بووین وەک ئەوە وابوو کە هەر رۆژەی شینمان بۆ مه‌رگی ئازیزێك نوێ ‌بێته‌وه‌، فرمێسك له‌ چاومان وشك نه‌ده‌بوو، له‌ لایه‌ك نه‌خۆشییه‌كه‌ی دایكم كه‌ تووشی شێرپەنجه بووبوو ژیانی لەبەرچاودا رەش کردبووین، لە لایەکیشەوە لە خەمی مان و نەمانی برا بچووكه‌كەم (هه‌ڵكه‌وت)دا بووین، به‌هۆی ده‌ستبه‌سه‌ركردنی له‌ لایه‌ن هاوكاران و ده‌زگاكه‌ی خۆیه‌وه‌، ئەوەش دوای ته‌مەنێكی دوورودرێژی كاركردن له‌گه‌ڵیان، مەخابن بەرپرسانی ئه‌و ده‌زگایه‌ به‌بێ به‌ڵگه ‌و له‌سه‌ر بنه‌مای هیچ خستیانە‌ كونجی زیندانه‌وه‌، ئه‌م باره‌ ناهه‌مواره‌ ژیانی ئێمه‌ی وه‌ها تاڵ كردبوو كه ژەمێکیش له‌ ماڵی ئێمه‌دا به ‌دڵێكی ئاسووده‌وه ‌نه‌ده‌‌خوار، كۆبوونه‌وه‌ و دانیشتنه‌كانمان بۆ دۆزینەوەی ڕێگه‌چاره ‌و‌ چاره‌سه‌ری بوو بۆ ئه‌و كێشه‌یەی کە بێ هیچ هۆکارێک بۆی دروست كرابوو.


له‌ ژیانمدا قه‌ت هێنده‌ بێ ده‌سه‌ڵات نه‌بوو‌م‌، ترس و خه‌م و خەفەت و نیگەرانی دایگرتبووم، ئای له‌ ئازاری ئه‌و رۆژانه ‌بڕوات و نه‌یەته‌وه‌، به‌ ئێستاشەوە بە باسكردن و بیركردنه‌وه‌ و گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ تاڵه،‌ دڵم ده‌گوشرێت و چاوم پڕ له ‌ئه‌سرین ده‌بێت لەئاست ئەو زوڵم و زۆر و نادادپه‌روه‌رییەی ئه‌وان هەمبەر بە براکەم کردیان. لێره‌دا ده‌رگای ئەم باسە قفڵ دەدەم و وردەکاریی زیاتر باس ناکەم، نازانم چه‌رخی رۆژگار چۆن ده‌سووڕێ و ئاینده‌ چی له‌ هه‌گبه‌دایه‌ بۆ ئێمه،‌ به‌ڵام ئه‌گه‌ر ڕۆژێك له‌ رۆژان به ‌گونجاوم زانی، بەوردی په‌نجه‌ له‌سه‌ر ئه‌و زامانه‌ داده‌نێم كه ‌هه‌ندێك كه‌س خۆێیان پێدا دەکرد، یاخود بۆ هه‌تاهه‌تایە له‌ گۆڕی ده‌نێم له‌پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی و سه‌لامه‌تیی هه‌ڵكه‌وتی برام و خێزانه‌كه‌ماندا.


بە هەرحاڵ، دێمەوە سەر رۆژی دەنگدان بۆ سەربەخۆیی کوردستان... به‌داخه‌وه‌ له‌ كوردستان ناوم تۆمار نه‌كراوه‌ له‌ كۆمسیۆن تا مافم هه‌بێت ده‌نگ بده‌م، به‌ڵام خۆشبه‌ختانه بە حوکمی ئەوەی هاووڵاتییەکی کوردستانیی نیشتەجێی ئەوروپا بووم، هەر لە کوردستانەوە بە ڕێگەی ئۆنلاین ده‌نگم بە (به‌ڵێ بۆ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان) دا، بیرمە له‌ رۆژی دەنگدان بۆ ڕیفراندۆم، نازەنینی دایكم به‌و نه‌خۆشییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ باوكمدا چوون بۆ ده‌نگدان، كاتێك هاتنه‌وه، ده‌مپرسی هه‌ستتان چۆنه‌؟ چۆن پرۆسه‌كه‌ به‌ڕێوه‌ چوو؟ دواتر تەلەفۆنمان بۆ كه‌سوكاری كه‌ركووكمان ده‌كرد تا بپرسین ده‌نگیان داوە یان نا؟ پرۆسه‌كه‌ له‌ كه‌ركووك چۆن بوو؟ پوورم (ڕووناك) زۆر خۆش وه‌سفی دۆخ و کەشوهەوای کەرکووکی دەکرد لە رۆژی ڕیفراندۆمدا كه‌ چۆن بۆ هه‌موو دنیا سه‌لمێنرا ناسنامەی كه‌ركووك كوردستانییه‌. زۆر دڵخۆشی كردین كه باسی ئەوەی کرد‌ پرۆسه‌كه‌ زۆر باش و ئارام به‌ڕێوه‌ چووه‌، پوورم سه‌رسام بوو به‌ دیمه‌نی ده‌نگده‌ران كه زۆربه‌یان به‌ جلوبه‌رگی كوردی و ئاڵای كوردستانه‌وه‌ دەچوونە بنکەکانی دەنگدان، پوورم ​ده‌یگوت: هێنده‌ پڕجۆش بووم، حه‌زم ده‌كرد یاسا رێگه‌ی پێ بدامایه‌ نه‌ك جارێك هه‌زار جار له‌بری خێزان و عه‌شیره‌ته‌كه‌م ده‌نگی (به‌ڵێ بۆ سەربەخۆیی کوردستان) تۆمار بکەم‌.