سروود بۆ بولبولێک

هۆنراوەکان و گۆرانیەکانم - 38

پاشماوەی شاعیری ئینگلیز جۆن کیتس
لە چەند بازنەی پێشوودا، کەسایەتیی شاعیری لاوی ئینگلیز، هی سەردەمی رۆمانتیک (جۆن کیتس)م نماییش کرد، لەگەڵ شیکردنەوە و لێکدانەوەیەکی بست بە بستی یەکێک لە هەڵبەستە بەناوبانگەکانی، کە بە ئینگلیزی بەم چەشنە هەڵبەستە دەگوترێ (ئۆد Ode). ئێستاکەش دەمی هاتووە دەقی هەڵبەستەکە پێشکەش بکەم، کە لە ئینگلیزییەوە هەر بە شیعر، بە میتەر و دوادەنگ (meter and rhyme)، گۆڕیومەتە سەر زمانی کوردی. 


تێبینی: لەبەر زۆریی وشە و تێرمی، رەنگە بۆ کورد نامۆ، لە هەڵبەستەکەدا پەراوێزم لە دامەنی لاپەڕەکەدا داناوە. 


                     جۆن کیتس
   سروود بۆ بولبولێک Ode to a Nightingale
                        - 1 -
دڵم دەلەرزێ، گشت گیانم سڕە
وەک مەرگەمووشم خواردبێ ئەوهام
یانە بە ئەفیون هۆشم وا هوڕە
هێندەی نەماوە و (لێت)ە سەرەنجام ”1“
ئەمەش نەک گوایا بەغیلیم پێتە
بەڵکو چوون شادیم لە دڵشادیتە
پەرییە سووکەلەی خنجیلەی داران
کە لەناو گەڵای سەوزی بەهاران
یان لەسەر لک و پۆپی بەرز و چڕ
دەنگی زولاڵت دنیای کردووە پڕ


                      - 2 -
ئاخ چی بکەم لەبۆ یەک فڕ ئاوی رەز ”2“
خەست و سارد و کۆن، هی ژێر زەمینان
لە جەژنی فلۆرا، لەنێو شوان و پەز “3“
مەست بم لە خۆشی و لە پێکەنینان
ئاخ لەبۆ جامێک شەرابی باشوور ”4“
پرۆڤانساڵی، ئاڵی کەف بەسەر ”5“
لێوی کاسەکەی پێ ببێتە سوور
بڵقۆکەش جار جار سەر بهێننە دەر
ئینجا نۆشی کەم زۆر بە ئەسپایی
ون بم لەگەڵ تۆ، لەناو تارمایی


                    - 3 -
سەرم هەڵگرم، ون بم، لەبیر کەم
ئەو خەفەتانەی تۆ قەت نەتبوونە
نە کەس پەستم کا، نە کەس دڵگیر کەم
لەم دنیا هیچە و پیرە گەردوونە
چەند پیری لەرزەک، سەراپا بادار،
چەند جوانکەی رەنگ زەرد، لاواز، بەرهەنگدار،
چەند چاو ئێستا پووت، جاران پرشنگدار، 
چەند لەشی شلک، ئێستا دەردەدار
ئەمانە هەبن لەسەر رووی زەمین
سا توخوا تەمای چیت هەبێ بە ژین !


               - 4 -
نا، من بە باخوس ناچمە هەوارت ”6“
بەڵکوو بە باڵی سووکی خوای هەڵبەست
هەر بزانە بوومە هاوژین و یارت
هەرچەندە هۆشم هێژ نەبووە سەربەست“7“
بەڵام کە ئێستا لە مەی ئازادم
بەو شەوی فێنک گەیمە مرادم
چۆن شاژن لەناو کەنیشکان دیارە
ئەهاش مانگ لەناو گەلی ستارە
دارستان رەشە، بەڵام شنەی با
جار جار رووناکی مانگی بۆ دەبا


               - 5 -
راستە، کە چاوم بەرپێم نابینێ
نازانم چ گوڵ پەرش و بڵاون
نازانم رەنگیان چۆن خۆی دەنوێنێ
نازانم تەنیان یان تێکەڵاون
بەڵام بەو بۆنەی لێرە و لەوێ دێ
دەزانم مسکە، گوڵە، نەسرینە
دەزانم چ دار، دەوەن، وان لە رێ
دەزانم گۆیژن، توونە یان بی نە
ڤنگە ڤنگی مێش، گزەی مێشوولە
تێکەڵاون بە بزەی پەپوولە


                   -6 -
ئای چەند خۆشە لەو تاریکستانە!
گوێ شل بکەیت بۆ دەنگ و ئاوازت
لەوپەڕی شادی، لەو گوڵستانە
چەند خۆشە بمریت، بگەیتە مرادت،
چەند خۆشە بمریت، بەم نیوەشەوە
بچیە جیهانی بێ خەم و خەفەت
رزگار بیت لە دەست ئەم زیندەخەوە
نەگەڕێیتەوە بۆ کۆشی مەینەت
بەڵام لەدوای من دەنگت هەر با بێ
هەرچەندە گوێم لە سەردولکەت نابێ


                   - 7 -
مەلە چکۆلەی نەمریی شادان ”8“
رۆژ هاتن، رۆژ چوون، بەڵام دەنگی تۆ
لە گوێی یەخسیر و پیر و ئازادان
هەر بیسراوە لای میر و رەنجەڕۆ
رەنگە ئەو دەنگە دڵی غەمناکی 
بەدبەختێکی وەک (رووت)ی پێکابێ ”9“
کە لە غەریبی، بە تەنیا و تاکی
لەناو پەرێزان جێی پووشکە و کا بێ
رەنگە شۆخێکی بەندی ناو تەلار ”10“
تۆی کردبێتە یار، تا دێ شۆڕەسوار


                   - 8 -
لەپڕ خانەخوێم دای لە شەقەی باڵ
وەک لە پڕێکا لێی دابێ زەنگوڵ
منیش کەوتمەوە سەر زەمینی تاڵ
ماڵاواییم کرد لە ماڵی بولبول
دیارە خەیاڵیش گەلێک فێڵبازە
وەک (لەمەچێتر) دەس دەوەشێنێ “11“
خۆی بۆت دەگۆڕێ بە سەد ئەندازە
کەچی لەناکاو ملت دەشکێنێ
دەنگی مەلوولی مەل دوور کەوتەوە
ئیستەش تێناگەم راستە یان خەوە.
_____________________
پەراوێزەکان
1 - لێت، لێث، لێثێ، Lethe: لە میتۆلۆگیای گریکیدا رووبارێکە، مردوو یەکەم شت کە لەو دنیادا دەیکەن، خواردنەوەی قومێک لە ئاوەکەیەتی. ئیتر پاش ئەوە رابردووی سەرزەمینیان بەتەواوی لەبیر دەچێتەوە و دەست بە ژیانی نوێیان دەکەن - ژیانی مردووان.
2 - ئاوی رەز: مەی، شەراب.
3 - جەژنی فلۆرا: جەژنی گوڵان. فلۆرا لە میتۆلۆگیای رۆمانیدا خواوەندی گوڵ و گولیلکان بووە. جا هەر لەو سەردەمەشدا هەموو بەهاران، وەک نەورۆزی خۆمان، رۆژێکیان بۆ تەرخان دەکرد و ئاهەنگ و زەماوەندیان بۆ دەگێڕا. بە لاتینیش فلۆرا واتا گوڵ. 
پەز : لە هەندێ ناوچەی کوردستادنا پەز واتا مەڕ.
4 - باشوور: مەبەست لە باشووری فرەنسەیە، کە زۆر لە کۆنەوە تا ئێستەش بە شەرابی چاک نێوبانگی دەرکردووە. 
5 - پرۆڤانس: ناوچەیەکە لە باشووری فرەنسە و شەرابی ئەوێ بەتایبەتی خۆشە. پرۆڤانساڵ یان پرۆڤانساڵی، واتا هەر شتێک تایبەتی ئەو ناوچەیە بێت.
6 - باخوس: خواوەندی شەراب بووە لای گریکە کۆنەکان.
7 - هێژ بە شێوەزاری کوردی کرمانجی واتا هێشتا.
8 - نەمر: مەبەستی شاعیر لێرەدا دەنگی بولبولە نەک مەلەکە خۆی، چونکە بولبول دەمرێ و دەنگەکەی هەزاران ساڵە هەر هەمان دەنگە.
9 - رووت Ruth: یان رووث ئافرەتێکە لە تەوڕاتدا باسی چیرۆکەکەی کراوە، کە بریتییە لەوەی، کە رووت لەدوای کوژرانی مێردەکەی لەگەڵ خەسووی دەکەوێتە وڵاتی غەریبییان. لەوێ خۆی و خەسووەکەی بە تێلەکێشی و گیشەکەری بەڕێوە دەبات، بەڵام ئاگری غەریبی بۆ وڵاتەکەی خۆی بە هیچ ئاوێک نەدەکوژایەوە.  
10 - دیارە شاعیر بەرە بەرە لە سەردەمی خۆی نزیک دەبێتەوە و ئەمجارە هەڵوەستێک لە تەمەنەکانی ناوەندی middle ages دەکات. لێرەدا باسی کچێک یان میرزادەیەکی ئەو سەردەمە دەکات، کە چۆن لەناو تەلارێکی دوورە وڵات لەلایەن دوژمنانی باوکییەوە بەند کراوە و چاوەڕێی شاسواری خۆی دەکا، کە بە شیر و تیر و کەمەند و قەڵغانەوە بێتە هاواری. هەڵبەتا هەموومان دەزانین و لە زۆر فیلمی مێژووییشدا دیومانە، کە ئەم جۆرە وێنەیە لە سەدەکانی ناوەندی زۆر باو بووە.  
11 - لەمەچێتر: ئەم وشەیە کورتکراوەی (لە ئێمە چاکتر)ە، کە لە هەندێ ناوچەی دەشتی هەولێر لەباتی ناوی (جنۆکە) بەکاری دێنن، وەک رێز لێنانێک بۆ ئەوەی خۆیان لە شەڕ و خراپەی جنۆکە بپارێزن. 
___________
سەرچاوەکان:
  1 - S.C. Agarwal , John Keats, selected poems
2 - F.T. Pelgrave, The Golden Treasury
3 - Ifor Ivans, A short History of English Literature
4 - Dorothy Hillyers, A short History of English Literature