بۆ ئه‌وه‌ی دڕنده‌ نه‌تخوا!

 

له‌گه‌رمه‌ی جه‌نگی توركیا دژی ڕۆژئاوای كوردستان، له‌ناخی هه‌موو كوردێكدا تووڕه‌بوونێكی قووڵ دروست بووه‌. ئه‌و توڕه‌بوونه‌ ته‌نیا ئاراسته‌ی توركیا نه‌كراوه‌، با به‌شی شێریشی له‌تووڕه‌بوونه‌كه‌ به‌ركه‌وتبێ، به‌ڵكو ئاراسته‌ی ئه‌مریكاو به‌ تایبه‌ت سه‌رۆكه‌كه‌ی، ڕوسیا، برۆكسل و نیۆیۆرك و ئه‌وانی تریش كراوه‌. تووڕه‌بوونێك كه‌ زاده‌ی هه‌ستكردنێكی قووڵه‌ به‌ زوڵم و خیانه‌ت و فریودان، بۆیه‌ ئاساییه‌ له‌دۆخی ئاوادا بۆ تاكه‌كانی نه‌ته‌وه‌یه‌كی وه‌ك كورد، كه‌ له‌سه‌دلاوه‌ مارانگه‌ستووه‌، كاردانه‌وه‌كانی توندو بگره‌ له‌ ئاستی ده‌ربڕیندا نامرۆڤانه‌ش بێت، له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌و نه‌ك هه‌ر له‌زه‌یندا خوێن له‌به‌رچوونی نه‌ته‌وه‌كه‌ی ئه‌بینێ، به‌ڵكو به‌ كرده‌وه‌ جه‌سته‌ی نه‌ته‌وه‌كه‌ی ئه‌بینێ، كه‌ له‌شوێنی برینه‌كانی مێژوویدا ڕمڕێژئه‌كرێ و هه‌لاهه‌لائه‌كرێ، بۆیه‌ ئاساییه‌ له‌و دۆخانه‌دا تۆڵه‌كردنه‌وه‌ هه‌موو بیروهۆش و كاردانه‌وه‌كان و بگره‌ گووتاره‌كانیشی داگیربكا، به‌تایبه‌ت له‌وه‌ختێكدا كه‌ هه‌موو كه‌س (ئه‌مریكا، روسیا، چین، نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان و ناتۆ و هاوسێكانی له‌ئاستی نه‌ته‌وه‌و گه‌ل و ده‌وڵه‌ته‌هاوسێكان و هتد) پشتی تێئه‌كه‌ن و بێئومێدی ئه‌كه‌ن. له‌و ساته‌وه‌خته‌دا ناكرێ به‌ لۆژیكێكی ئه‌قڵانی كاردانه‌وه‌كانی قوربانی هه‌ڵسه‌نگێنی و وه‌ك فاشیزم و توندڕه‌وی تۆمه‌تبارو پێناسه‌ی بكه‌ی، وه‌ك له‌نووسین و بۆچوونی هه‌ندێ له‌ نووسه‌رانی ئیسلامی و سكۆلاری كوردستاندا بینیمان. من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌نیم، كه‌ ئه‌نگێزه‌ی تۆڵه‌كردنه‌وه‌ پتروپتر دنه‌بدرێ، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ش نیم كاردانه‌وه‌ی قوربانی، خه‌وشدار و كرێت و تۆمه‌تبار و بگره‌ تاوانبار بكرێ، له‌ كاتێكدا كه‌ دڕنده‌ ئه‌و هه‌موو پشتیوانیه‌ گه‌وره‌یه‌ی له‌ئاستی جیهانی و له‌ئاستی یاسابه‌ركاره‌كانی نێوده‌وڵه‌تی لێ ئه‌كرێ.

لێره‌دا پرسیاری ئه‌وه‌ دێته‌پێشه‌وه‌ داخۆ به‌ڕاست نێچیر له‌به‌رده‌م دڕنده‌دا چۆن خۆی بپارێزێ و نه‌هێڵێ بخورێ؟ لانی كه‌م ئه‌گه‌ر سه‌د ساڵی ڕابردوو به‌رگری له‌خۆكردنی كورد له‌به‌رامبه‌ر دڕنده‌كانی ئه‌م جوگرافیاو مێژووه‌ خوێناوییه‌دا بكه‌ینه‌ نموونه‌و هه‌ر نه‌شچینه‌وه‌ ناو مێژووێكی دوورتر، ئه‌وه‌مان بۆ ده‌رئه‌كه‌وێ، كه‌ كورد به‌ شێوازی جۆراوجۆری بێ لاساییكردنه‌وه‌ی دڕنده‌ به‌رگری كردووه‌، جار هه‌بووه‌ له‌به‌رامبه‌ر دڕه‌نده‌دا هه‌ڵساوه‌ته‌وه‌ سه‌نگه‌ری گرتووه‌ و دڕنده‌ی ناچاركردووه‌ لانی كه‌م بۆ ماوه‌یه‌ك په‌لاماری خۆی ڕاگرێ، هاوكات جاری واش هه‌بووه‌ كه‌ كورد ناچار بووه‌ ڕابكا و دڕه‌نده‌كه‌ش دوای بكه‌وێ تا ماندوو ئه‌بێ و ئه‌وه‌ستێ، كه‌ زۆرجاران وابووه‌ كورد وه‌ك نێچیرێكی نه‌به‌ز وماندووكه‌ری دڕنده‌كه‌ ڕزگاری بووه‌، به‌ڵام زۆری نه‌خایاندووه‌ كه‌وتۆته‌وه‌ ناو بۆسه‌ی دڕنده‌یه‌كی تر یان كه‌وتۆته‌ ناو گه‌مارۆی ڕه‌وه‌ دڕنده‌یه‌كی تره‌وه‌. كوردستانی ڕۆژئاوا، كه‌ ئێستا باسه‌كه‌ی ئه‌و گه‌رمه‌ به‌نموونه‌ دێنمه‌وه‌. له‌ دوای 2011 دا له‌گه‌مارۆی دڕه‌نده‌یه‌كی به‌ئه‌زموونی وه‌ك ڕژێمی سوریا ڕزگاری ئه‌بێ، به‌ڵام ئه‌كه‌وێته‌ به‌ر په‌لاماری دڕه‌نده‌یه‌كی ترسناكتری وه‌ك داعش، له‌وێش به‌ قوربانیدان و به‌رگری له‌خۆكردنێكی كه‌م وێنه‌ ده‌ربازی ئه‌بێ، به‌ڵام هه‌مدیس ئه‌كه‌وێته‌وه‌ به‌ر په‌لاماری دڕنده‌یه‌كی تری وه‌ك سوپای توركیا، كه‌ دڕنده‌یه‌كی به‌ ئه‌زموونه‌ له‌مێژووی خۆیدا، چ له‌جینۆسایكردنی ئه‌رمه‌نه‌كان و چ له‌ كوشتاری بێ په‌روای ژن و پیاو و پیرومناڵی كورده‌كانی دێرسیمدا و چ له‌ كوشتنی به‌كۆمه‌ڵی هاووڵاتیانی سڤیلی رۆبۆسكێدا كه‌ ته‌نیا چه‌ندساڵێكی كه‌م به‌ر له‌ئێستا ئه‌نجامیدا.

به‌ڕاست مرۆڤه‌كان چی بكه‌ن تا دڕنده‌كان نه‌یانخۆن؟ هاوار بباته‌ به‌ر كێ كه‌ له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان كه‌س تا ئه‌و ئه‌ندازه‌یه‌ وه‌ڵامگۆی هاوارو بگره‌ فریاد و فیغانیان نابێ كه‌ گه‌یشتۆته‌ كه‌شكه‌ڵانی فه‌له‌ك.

با وای دابنێین، كه‌ له‌كوردستاندا ئه‌م هاووڵاتی یان ئه‌و نووسه‌ر، كه‌ ناخیان برینداره‌ دژه‌گووتاره‌كه‌ی له‌به‌رامبه‌ر دڕنده‌یی په‌یڕه‌وكراو دژی كورد بگاته‌ ئاستی كاردانه‌وه‌ی هاوشێوه‌ی لایه‌نه‌ دڕنده‌كان، خۆ ئه‌و كوردانه‌ ته‌نیا به‌گووتار وایان وتووه‌و به‌ كرده‌وه‌ نه‌كردوویانه‌و نه‌ ئه‌شیكه‌ن، به‌ڵام لایه‌نی دڕنده‌ به‌ كرده‌وه‌ نێچیره‌ كورده‌كان ئه‌خوا. ئه‌گه‌ر كه‌س نه‌بێ كه‌ڵبه‌ی دڕنده‌ ده‌ربێنێ تا نه‌توانێ چیتر نێچیره‌ گوناهه‌كانی ئه‌نجن ئه‌نجن بكا و بیانخوا، بۆچی به‌هاواری نێچیره‌كان بكه‌وینه‌ فه‌لسه‌فه‌كردن و تیۆریسازی و كاردانه‌وه‌ی زاره‌كی ئه‌و چه‌ندكوردانه‌ به‌ فاشیزم ناوبنێین؟ ئه‌ركی ئه‌و نووسه‌رانه‌ چ ئیسلامی و چ سكۆلاره‌كان ئه‌وه‌ نییه‌ له‌جیاتی ئه‌وه‌ی دڕه‌نده‌ ڕسوابكه‌ن، قوربانیه‌كان بكه‌نه‌ فاكته‌ری تیۆریزه‌كردن بۆ فاشیزمی نوێ چه‌شن، كه‌ ڕه‌نگه‌ كه‌س نه‌توانێ له‌ڕووی تیۆرییه‌وه‌ ساغی بكاته‌وه‌، كه‌ ئه‌م فاشستیه‌ته‌ی ئه‌وان ناوی ئه‌به‌ن چۆن له‌گه‌ڵ دۆخی قوربانیدا دێته‌وه‌؟ خۆ ئه‌گه‌ر هه‌ر بڕیاربێ له‌ناو كورددا باس وخواس له‌سه‌ر فاشیزم بكرێ، ئایا ئه‌وه‌ قوربانیه‌ ئه‌بێته‌ فاشیست یان ئه‌وه‌ دڕنده‌یه‌ ئه‌بێته‌ فاشست. ئه‌و نووسه‌ره‌ به‌ڕێزانه‌ له‌ بری خۆ و خه‌ڵك سه‌رقاڵكردن به‌ دۆزینه‌وه‌ یان سازدانی ده‌رهاوێشته‌ فاشیستیه‌كانی ناو كۆمه‌ڵگای كوردستان كه‌ كۆمه‌ڵگایه‌كه‌ به‌رده‌وام قوربانیه‌، ئه‌بووایه‌ لایه‌نی دڕنده‌ تۆمه‌تباربكه‌ن و به‌دوای ئه‌وه‌دا نه‌گه‌ڕێن كه‌ قوربانی و دڕنده‌ هاوسه‌نگ و یه‌كسان بكه‌ن، چونكه‌ ئه‌مه‌ تێزێكه‌ پڕ له‌شه‌رمه‌زاری، به‌ڵكو ئه‌بووایه‌ به‌دوای وه‌ڵامی ئه‌و پرس و پرسیاره‌دا بگه‌ڕێن داخۆ قوربانی و نێچیر چی بكا بۆ ئه‌وه‌ی دڕنده‌ نه‌یخوا؟ لێره‌دا به‌ڕوونی و ڕاشكاوی ئه‌یڵێم كه‌: قوربانی هه‌رگیز نه‌ك هه‌ر ناتوانێ ببێته‌ دڕنده‌، به‌ڵكو ناتوانێ ببێته‌ (دڕنده‌ خوو)ش ئه‌ویش له‌به‌ر یه‌ك هۆی یه‌كجار، یه‌كجار ساده‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ قوربانی له‌به‌رامبه‌ر مردندا به‌رگری ئه‌كا، ته‌نیا به‌رگری و هیچیتر.

ئه‌م لێكدانه‌وه‌یه‌ی سه‌ره‌وه‌ كه‌ بۆ ڕۆژئاواكراوه‌، هاوكات چه‌نده‌ بۆ ڕۆژئاوا ڕاسته‌، ئه‌وا بۆ باشوور و ڕۆژهه‌ڵات و باكووریش به‌هه‌مان ئه‌ندازه‌ ڕاسته‌.

هه‌ولێر 22ی ئۆكتۆبه‌ری 2019