شامی کرماشانی

وه‌ شێوه‌زار داڵگی... 2

مامۆستا هه‌ژار سه‌باره‌ت وه‌ چوينیه‌تی ژیان (شامی)، نويساس: “شامی وه گشت بێ دەسەڵاتی و دەستەنگیەو فره وەرچه‌و تێر بويه و هه‌رگز تام نان ناپیاوی نەکرديه و دەس ئه‌ڕا هويچ كه‌سێگ دريژه‌و نه‌كرديه‌. ئيسه‌يش ماڵه‌ بويچكه‌ڵه‌ێگ دێرێ ک دو سێ ئوتاق (ژويه‌ر)ێ داسه‌ كرا و وەوه ژيه‌ێد. لە عومر خوه‌ێ پیرتر دیار ده‌ێد و وه داخەو نەخوه‌شیش فشار فره‌ێگ هاورديه‌سه‌ بانێ. مه‌ردميش قەدرێ نيه‌زانن و کەمتر هەواڵێ پرسن. تەنانەت يه‌ێ جار نامه‌ردێگ شعرەیلێ له‌لێ برديه و وتیه ئه‌ڕاد چاپێ کەم، وه‌لێ دزيه‌سه‌يان و وه ناو خوه‌یەو چاپێ كرديه”. (شامى) خوه‌ێ ئويشێ: “بێجگه‌ له‌وانه‌، شعره‌یل فره‌ێگ وتمه وه‌لێ کەسێگ نه‌ويه‌ بويشمه‌پێ بنويسێده‌يان و خوه‌میش له هویرم نەمه‌ننه و هەر لێوا له‌ كيس چينه‌”.


(چەپکە گوڵ) ناو کتاوێگە ک پێکهاتيە لە بڕێگ له‌ شعره‌يل شاعر گەوراێ کورد شامی کرماشانی، ک لە وه‌ختێگ جارێ (شامی) لە ژیانا مه‌نويد، وە هەوڵ و ته‌قالاێ (ماجد ڕوحانی) جه‌مه‌و كريانه‌.


مامۆستا (هەژار موکریانی) پێشەکى ئه‌ڕا (چەپکە گوڵ) شامی نويساس‌.


هەژار نه‌مر له‌ چه‌ن دێڕێگ ئه‌و پێشه‌كییه‌ ك ‌ئه‌ڕا كۆمه‌ڵه ‌شعر شامی كرماشانی نويساسه‌ێ، وه‌ى شێوه‌ باس كه‌ێد و ئويشێد: “کۆمەڵه شعر (شامی) کوردی کرماشانی خوه‌نستمەو. دەگەڵوه‌ل هەر شعرێگیا بزە هاته بان لێوه‌يلم و کزە له جگرمه‌و هاتياد. چمانێ زه‌رده‌خه‌نه‌م له‌بان گيرستنا هەڵکيشرياس. خەم و مەینەت وه بێژنگ گەپ و گاڵته دابژرياس. هەناسەی سه‌رد له دڵێگ گەرم و وەکوڵ هاتيه‌سه دەيشت.


ئەوه‌گ ڕاس بوود تا خودا خوه‌شێ باێد شعرەیلێ تەڕ و پاكن و له مرخێگ فره‌ ڕەوان و لەبار و جوان خەوەر دەن. تەنیا عەیبێگ ک ئايه‌م وه چه‌و هسێ بكه‌ێد کوردی بوين و کوردبوين شاعرەگەس، ک وه ناشوکری خودا نەود کوردی و کوردبوين له بازاڕ دنیا پويل سزيايگيش نيه‌ژیه‌ێ و کەس لاوه‌ له‌لێ نيه‌كه‌ێد”.


شامی بێجگه‌ له‌ کوردبوينیش له سەرەتاێ ژیانەو له بینایی بەشێ بڕياس. هەژارێگه ك هویچ له‌ خودا شک نيه‌وه‌ێد. شامی هەر پووس و سقانێ داسه وەر سه‌ختی بار ژیان و له تاریکی شەوەزەنگ چارەسيه‌يی و دويرەبەشی دەسەکوته و پەلەقاژەێ پەیيا کردن بژێوى ژيانيه‌. ناو ژیان وە ڕاحەتی و ئاسوودەیی جارجار له دەم مه‌ردمه‌و ڕه‌سيه‌سه‌ گووشێ، وه‌لێ جارێ نه‌زانستيه‌ شادی بەر چ دارێگه و لەوەڕ چ هەوارێگه.


وه‌و مانا ك ئەگەر تاوانباره‌یل ئاسایی له زندانێگا گیريه‌ن، شامی شاعر له سێ زندان گیرياس، له زندان نابينايی، له زندان بێ نانی و له زندان سه‌خت کوردزووانی و کوردڕەسەنی، چوار پەلێ به‌سياس. قەڵەم زرانيی شکياس، دەم قسەی وترياس، دەرەتان له‌لێ بڕياس، ئاسمان دوير و زەوی سەخت وه کام کەلێنا دەرکەفێ؟ چوين بتويه‌نێ پەل بخه‌ێ؟ چوين دەنگ به‌رزه‌و بکه‌ێد و هاوار بكه‌ێ؟ ئمجا ئەگەر هاوار کرد، کى له‌لێ بفامێ؟ یا کی تيه‌ێده هانایەو؟ خو ئەگەر جاروه‌جارێگ دەرد و زويخاو ژیان خوه‌ێ وه چەن شعرێگ خستيه‌سه‌ ده‌يشت، کەسێگ نەويه زه‌حمه‌ت بکيشێ و بخه‌ێده‌ێ بان قاقەز و لەناو نەچوود. ئەو چەن شعر و هەڵبەسته‌يلە لەى نامیلکە (چەپکە گوڵ) کووه‌و بوين، هەر ئەوانەن ک خوه‌ێ حفزيان كردويد و له هویریه‌و نەچوينه‌و. خودا ماڵ کاکه ماجد ڕوحانی ئاوا بكه‌ێ، ک ڕه‌سيه‌ داد ئى تووزه‌يشه‌و چاپێ كرد”.


ئەگەر شامی سەر وه ملله‌ت کورد نەوياتا، ئەگەر ئه‌وقه‌ره بێ کەس و هەژار نەوياتا، ئەگەر له بەهرەی بینایی بەش بياشتا، ئەگەر و ئەگەر و ئەگەر.. ، ک وه داخ گرانەو هەزاران ئەگەر و خوه‌زه‌و وه‌ ده‌رد هويچ نيه‌خوه‌ێد، دڵنيام ناوبانگ شعرێ له‌ فره‌ شوون ژنه‌فرياد.


(شامی) شاعر و رووشنهویر له‌ دويه‌م رووژ مانگ سه‌رماوه‌ز ساڵ 1363 هەتاوی، له‌شوون نه‌خوه‌شیێگ دريژخایه‌ن كووچ دويایین كرد و چه‌وە بێ سۆماگانێ ئه‌ڕا هەمیشە به‌سا و له‌ قه‌ورسان باخ فرده‌وس شار كرماشان وه‌ خاك سپاريا‌.
ئى شعريشه‌ نموونه‌یگه‌ له‌ شاكاره‌یل شامی كرماشانی، وه‌ناونیشان (وڵم كه‌):‌

وڵم كه
په‌ریشانم په‌ریشانم وڵم كه‌
دوچار ده‌رد پنهانم، وڵم ‌ كه !
وه ده‌ردم ئاشنا كردی نه‌كردی
سته‌مگه‌ر فكر ده‌رمانم، وڵم كه !
وڵم كه تا نه‌وه‌یت كه‌س په‌ی وه ده‌ردم
دو سێ رووژی كه مهمانم، وڵم كه !
نه‌كرد كه‌س ده‌عوه‌تم خوه‌م بیمه مهمان
وه‌ كار خوه‌م په‌شیمانم، وڵم كه !
حه‌مامه ئی سه‌رای سه‌رد و گه‌رمه
بساو كیسه‌ی وه‌ ناو شانم، وڵم كه !
نه ساخت من وه‌ فوولاده نه وه سه‌نگ
هه‌ف هه‌شت ده تیكه سوقانم، وڵم كه !
ته‌نم زانم نه‌سیبِ موور و ماره
نه موورم نه « سلیمانم »، وڵم كه !
وه كامِ كه‌س نیه‌گه‌ردد چه‌رخ تا سه‌ر
نه ده‌رویشم نه‌ سوڵتانم، وڵم كه !
وه واویلای دڵ هه‌ر شه‌و ره‌وانه
سرشك غه‌م وه دامانم، وڵم كه !
خه‌رابم كرد خه‌رابات خه‌یاڵت
وه ده‌س چوود عه‌قڵ و ئیمانم، وڵم كه !
وه باده‌ی ته‌ڵخ جام زنده‌گانی
ده‌می مه‌ست و غه‌‌زه‌ڵخانم، وڵم كه !
وه سه‌حرای خیاڵ چون قه‌یس سانی
تو كردی ویڵ و وه‌یلانم، وڵم كه !
گوزه‌شت فه‌سڵ به‌هار و مووسم باغ
وه فكر له‌رز زمسانم، وڵم كه !
له‌وه‌ ترسم بكیشد كار وه ها‌وار
نه‌كه‌ی كه‌س گووش وه ئه‌فغانم، وڵم كه !
وڵم كه‌ید یا نیه‌كه‌ید ره‌حمی وه حاڵم
ته‌نم كردی وه زندانم، وڵم كه !
وه ئه‌رواح شه‌ره‌ف سوه‌گند كه دائم
مه‌لول مه‌رگ وجدانم، وڵم كه !
شه‌ره‌ف كوشیاد و وجدان جوانه‌مه‌رگ بی
وه بی وجدانی حه‌یرانم، وڵم كه !
وه كام دوشمه‌ن بووه‌م ئی دووس شكایه‌ت ؟
كه دووس بیه‌ قاتڵ گیانم، وڵم كه !
وڵم كه ! وڵكه‌رت نیم سوب له مه‌حشه‌ر
تو كردی خار ده‌ورانم، وڵم كه !
تو كردی بی سه‌ر و سامان « شامی»
وه مه‌ولا خوه‌م قه‌شه‌نگ زانم، وڵم كه !