پێناسی کوردستان و پۆلیسه‌کانی

 

 

چیی پێناس له کوردستان ده‌کات و جیای ده‌کاته‌وه له عێراقێکی بێ سیادە؟ بۆ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره، تاکی کورد له چاوترووکانێکدا به ده‌یان و سه‌دان جیاوازی ده‌خاته به‌رده‌م، که هه‌مووی ڕاست ده‌بن، ئینجا هه‌ر له جوگرافیای کوردستانه‌وه بیگره هه‌تاوه‌کوو کولتووره‌که‌ی. لێ ئه‌وه‌ی تاکی کورد به ده‌گمه‌ن بیری لێ ده‌کاته‌وه و گومانی بۆی ده‌چێت، بریتییه له پۆشینی فه‌رمانبه‌رانی پۆلیس، ئه‌و ئونیفۆڕمه‌ی (پۆشین) به‌شێک له پۆلیسی کوردستان هه‌یه‌تی، پۆشینێکی نامۆیه به کورد و پێناس له کوردستان ناکات. ئه‌‌مانه وێڕای ئه‌وه‌ی کوردن و کوردزمانن، لێ هه‌میشه وه‌ک به‌شێکی نامۆ له کوردستاندا ده‌رده‌که‌ون. من خودی خۆم ئه‌گه‌ر ڕۆژێک له ڕۆژان له فڕگه‌یه‌کی کوردستاندا، ئینجا هه‌ولێر بێت یان سلێمانی هیچ له باسه‌که ناگۆڕێت، تووشی پۆلیسێکی وه‌ها ببم، که ئونیفۆڕمه‌که‌ی، پۆشینه‌که‌ی پێناس له عێراق بکات نه‌ک کوردستان، ئه‌وا خه‌مباری دامده‌گرێت و وا ده‌زانم که هێشتا به‌عس له کوردستاندا باڵاده‌سته.


پۆلیسی گومرگ و ده‌روازه گومرگییه‌کان، پۆلیسی ناسنامه و ڕه‌گه‌زنامه، پۆلیسی سنوور، پۆلیسی فڕگه‌کان، ئه‌مانه هه‌موو نامۆن به کوردستان، چونکه خاوه‌نی پۆشینێکی عێراقیین نه‌ک کوردستانی. کاتێک به‌غدا هه‌وڵی تێکدانی ئابووریی کوردستانی دا، ئه‌مانه هه‌موو خاوه‌ن مووچه‌ بوون، چونکه وه‌ک موڵکی عێراق ته‌ماشا ده‌کرێن نه‌ک کوردستان. ئه‌وه‌ی وه‌ها ده‌کات که کورد درک به‌م ڕاستییه نه‌کات، ئه‌وه‌یه، که ئه‌م پۆلیسانه کوردن. ده‌شێت پۆلیسی عه‌ره‌ب و به‌رپرسی گه‌وره‌ی عه‌ره‌بیش له هه‌ریه‌ک له‌م ده‌زگا هه‌ستیارانه‌دا هه‌بێت، که به‌غدا ناردوویه‌تی بۆ کۆنترۆڵ و چاودێری، به‌ڵام من لێره‌دا ناتوانم ناو بهێنم، چونکه نه خاوه‌نی به‌ڵگه‌ و نه ئاماریشم. به‌ڵام وه‌ک گومانێک هه‌مه. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، که ئاخۆ بۆچی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان په‌سه‌ندێتیی داوه به کارێکی وه‌ها؟


کێشه‌ی ده‌ستوور، کێشه‌یه‌که که کورد پێویسته بەوردی و به‌وپه‌ڕی ئاگاییه‌وه چ بیری لێ بکاته‌وه و چ کاری تێدا بکات، که کوردستانیبوونی کوردستان له سه‌دا سه‌د بپارێزێت و بەدووری بخات له هه‌ر ده‌ستتێوه‌ردانێکی نامۆ. ده‌ستووری کوردستان، هی ئه‌وه نییه به‌لادا بخرێت و گوێی پێنه‌درێت، چونکه جۆری ژیان و ئیدێنتیتێتی کوردی تێدا ده‌پارێزرێت. ئه‌و ده‌زگا پۆلیسییانه‌ی که له‌م وتاره‌دا ئاماژه‌یان پێ کراوه، بۆچی ده‌بێت سه‌ر به به‌غدا بن؟ به‌غدا سه‌نته‌ری ده‌ستدرێژییه‌کانه بۆ سه‌ر کورد، ده‌شێت له هه‌لومه‌رجێکی تردا، به‌غدا هه‌‌‌رچیی ئه‌و پۆلیسه کوردانه‌یه بیانگۆڕێت به پۆلیسی عه‌ره‌ب، چونکه سه‌ر به به‌غدان، یاخود هه‌ر ئارگومێنتێکی تر بخاته به‌رده‌م کورد.


کاتێک هاووڵاتییه‌کی بێگانه به سه‌ردان دێته کوردستان و تووشی پۆلیسێکی وه‌ها ده‌بێت، ئیدێنتیتێتی کوردستان بۆ ئه‌و ده‌که‌وێته ژێر نیشانه‌ی پرسیاره‌وه، که ئاخۆ ئه‌و ئێستا له کوردستانه یاخود له عێراق، ئێستا ئه‌و ڕووبه‌ڕووی پۆلیسێکی کوردستان وه‌ستاوه یاخود عێراق، کاتێک ده‌بینێت پۆلیسێک ئاڵایه‌کی عێراقی له‌سه‌ر ئونیفۆڕمه‌که‌ی هه‌یه، له‌سه‌ر پۆشینه‌که‌ی هه‌یه و به پیتی عه‌ره‌بییش ناو و پێناسی پۆلیسه‌که نووسراوه.


دوژمنانی کورد هه‌میشه زانیویانه چۆن باڵی فڕینی ئازادیی کورد ئیفلیج ده‌که‌ن، ته‌نانه‌ت له ئێستای کوردستانیشدا، که پێمان وایه به‌شێکی باشی ئازادییه‌کانمان به‌ده‌ست هێناوه، لێ هێشتا هه‌ر سڕ کراوین و توانای فڕینمان نییه. ڕۆمی ده‌ڵێ، دوو باڵنده پێکه‌وه ببه‌سته، ده‌بینیت که چیدی توانای فڕینیان نییه، وێڕای ئه‌وه‌ی به هه‌ردووکیان خاوه‌نی چوار باڵن.


پۆلیسێکی کوردی و پۆلیسێکی عێراقی وه‌ک دوو باڵنده پێکه‌وه لکێنراون، وێڕای ئه‌وه‌ی پۆلیسه عێراقییه‌که کورده، لێ که‌سیان توانای فڕینیان نییه، چونکه ده‌ستێکی زاڵ بڕیاریان له‌سه‌ر ده‌دات. کێشه‌ی پارته‌کانیش هه‌ر هه‌مان شته، که ده‌ستێکی زاڵ بڕیاریان له‌سه‌ر ده‌دات، پارته‌کان پێیان وایه که له یه‌کترییه‌وه نزیکن، لێ له ڕاستیدا پێکه‌وه به‌ستراونه‌ته‌وه، که ئه‌مه‌ش ڕێگریی له فڕینیان ده‌کات.


هه‌نووکه به‌غدا ده‌یه‌وێت سه‌رله‌نوێ پۆشینی پۆلیسی عێراق بگۆڕێت، له‌م گۆڕینه‌دا پۆلیسه‌کانی کوردستانیش، ئه‌وانه‌ی سه‌ر به عێراقن به‌رده‌که‌ون، لێ ئێستا و ئالێره‌دا حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان ده‌توانێت کار له‌م که‌یسه‌ بکات و کوردستانییبوونی پۆلیسه‌کانی کوردستان بپارێزێت، ئه‌م پۆلیسانه بخاته‌وه ژێر ڕکێفی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستانه‌وه و پێناسه‌یه‌کی له سه‌دا سه‌د کوردستانییان پێ بدات.


له ڕوویه‌کی ده‌روونییه‌وه، به‌و پێیه‌ی که ئه‌و ده‌زگا پۆلیسییانه‌ی که له‌م وتاره‌دا ناو هێنراون، که به‌غدا هه‌رگیز بێ مووچه‌ی نه‌کردوون، لۆیالیتێتیان بۆ به‌غدا و عێراق زیاتر بێت وه‌ک بۆ کوردستان، ئه‌مه‌ش جۆرێکه له کڕینی ده‌زگای پۆلیسی کوردستان. ئالێره‌دا ئه‌م پۆلیسانه هه‌ست به ده‌سته‌ڵاتێکی زیاتر ده‌که‌ن و پراکتیزه‌ی ده‌سته‌ڵاتێکی زیاتریش ده‌که‌ن، چونکه پێیان وایه، که هێزێکی گه‌وره‌تر له‌پشتی ئه‌وانه‌وه‌یه‌.


لێره‌دا ئه‌وه‌ی که ده‌مانجوڵێنێت و نائاراممان ده‌کات، بوونی ئونیفۆرمه‌کانه، پۆشینه‌کانه به ئیدێنتیتێکی عێراقییه‌وه، به ئیدێنتیتێتێکی عه‌بادییانه‌وه. تاکی کورد به پۆلیسه کورده‌کان نائارام نییه، به‌ڵکوو به ئیدێنتیتێتەکانیان. پۆلیسه‌کان با کوردیش بن، لێ هه‌ڵگری ئیدێنتیتێتێکی عێراقییانه‌ن، عێراقی به‌عس، عێراقی جه‌عفه‌ری، عێراقی مالیکی، عێراقی عه‌بادی و عێراقی حه‌شدی شه‌عبی. عێراق له به‌غدا، له په‌رله‌مانی عێراقدا خاوه‌نی چه‌نده‌‌ها پۆلیسی تری کورده له په‌رله‌ماندا، که ڕۆژانه هێرش ده‌که‌نه سه‌ر شانازی و شکۆی کورد و هه‌وڵی شکاندنی ده‌ده‌ن، موڵک و ماڵ و سامانی سروشتیی کورد، که هی خۆیه‌تی، به موڵکی عێراقی ناو ده‌به‌ن و کوردیش وه‌ک دز و تاڵانکه‌ر له په‌رله‌ماندا ناو ده‌به‌ن و داوا له عێراقی بێ سیادە ده‌که‌ن، که لێپرسینه‌وه له‌گه‌ڵ کورددا بکه‌ن.


دواجار پێویسته حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان هه‌وڵێکی چروپڕ بۆ هێشتنه‌وه‌ی پێناسی کوردستان بدات و ئونیفۆڕمی پۆلیس به گشتی، به زمانی کوردی و ئاڵای کوردستانه‌وه دابین بکات، نه‌ک به زمانی عه‌ره‌بی و ئاڵای عێراقه‌وه.