من لە رەقە بووم - 21

توونسییه‌كان له‌ هەموو موهاجیرانی تر خوێنڕێژتر و دڕندەتر بوون

به‌شی دوازدەم
دۆخه‌كه‌ بۆ یه‌كێكى وه‌كوو من وه‌كوو جه‌مسه‌ر پیشانده‌رێك ده‌بوو. تۆ كێیت و چیت ده‌وێت و ئه‌سڵه‌ن بوونت له‌ سووریا بۆ چییه‌؟ ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت لاده‌ر و كافره‌، ئه‌ى حوكم بۆ ڕێكخراوى قاعیده‌ چییه‌؟ حوكم بۆ (ئه‌یمه‌ن زه‌واهیری) كه‌ ئه‌ویش نه‌زان بە به‌خشراو ده‌زانێت، چییه‌؟ حوكمى (ئوسامه‌ بن لاد‌ن) چی ده‌بوو؟


هه‌ستت ده‌كرد له‌نێو چوویت. تێده‌گه‌یت، كه‌ له‌ ناوه‌ڕاستى ئه‌م ڕێگا دوور و درێژه‌دا، كه‌ وه‌ك بڵێی هیچ كۆتاییه‌كى نییه‌، ده‌بێت به‌دواى خۆتدا بگه‌ڕێیت، بێ ئه‌وه‌ى بزانیت به‌ چ كه‌ره‌سته‌یه‌ك ده‌گه‌ڕێیت.


كتێبی پێویستیشت به‌پێى پێویست له‌به‌ر ده‌ستدا نه‌بوو و ئه‌نته‌رنێتیش به‌هۆی خاویى هێڵه‌كانى و چاودێریكردنى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، خۆی كێشه‌یه‌ك بوو.


له‌و كاتانه‌دا، فایله‌ ده‌نگییه‌كانى عومەر حازم-م له‌ ئه‌نته‌رنێت گوێ لێ ده‌گرت و هه‌وڵم ده‌دا هه‌ر كتێبێكى ئه‌و هه‌یه‌، بیدۆزمه‌وه‌. بێ گومان ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت شه‌ڕكه‌رانى له‌ گوێگرتن له‌ قسه‌كانى حازم و ئه‌و بابه‌تانه‌ی كه‌ ده‌ینووسی قه‌ده‌غه‌ كردبوو.


تۆماره‌ ده‌نگییه‌كانى وانه‌كانى (تركی بن عەلی)ت گوێ لێ ده‌گرت و ده‌قه‌ نووسراوه‌كانیشی، كه‌ وه‌كوو زانایه‌كى یه‌كه‌م ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و له‌ كه‌سه‌ نزیكه‌كانى به‌غدادى به‌ئه‌ژمار ده‌هات، ده‌خوێنده‌وه‌.


له‌نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا، كه‌سانێكى ده‌سته‌ سێیه‌میش جیاواز له‌ فیكر و بۆچوونى بن عەلییه‌ و حازمییه‌ وه‌ك ئێمه‌ هه‌بوون، كه‌ به‌ ڕوانینێكى ساویلكانه‌، كه‌ ناوى ئه‌ویان (جهاد فی سبیل الله‌) ناو لێ نابوو، هاتبوونه‌ نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ته‌وه‌. بێ ئه‌وه‌ى له‌م مشتومڕ و ئاڵۆزییانه‌ هیچ ئاگادارییه‌كیان هه‌بێت، هه‌مووان وایان بیر ده‌كرده‌وه له‌ تاقمى ڕزگاركراوان (فرقه‌ الناجیه‌)ن و ئه‌وان پێشه‌نگن!


گرژى و ئاڵۆزى له‌نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا هه‌روا به‌ئاسانى نه‌بوو، یه‌كیان له‌و بڕوایه‌دا بوو لایه‌نى به‌رامبه‌ر له‌سه‌ر بنه‌چه‌ و به‌نه‌ماى ئایینى خه‌واریجه‌كانه‌ و دوومیشیان له‌و بڕوایه‌دا بوو لایه‌نه‌كه‌ی تر كافره‌ و موشریكه‌.


تۆنێلێكی دووردرێژ بوو كه‌ كۆتایی و بنى نه‌بوو. سه‌روبنى قسه‌كانى حازمى، ته‌كفیركردنى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت بوو، ده‌وڵه‌تێك كه‌ ده‌وڵه‌تێكى تری به‌ناوى قاعیده‌ نه‌فی ده‌كرد. قاعیده‌ش خۆی شێوازه‌كانى ترى سه‌له‌فیی جیهادى و ڕێكخراوى ئیخوان موسلمینى به‌ هه‌ڵه‌كار ده‌زانی. هه‌ر ئاوا لۆجیكێكیش بوو، كه‌ ده‌یتوانى خودى حازمییه‌كانیش ته‌كفیر بكرێن.


له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌دا به‌ زیاده‌شه‌وه‌، كه‌ جێی باسكردنى زیاترى لێره‌دا نابێته‌وه‌، واى لێ ده‌كردى له‌ دوو گه‌ڕى ئه‌و بیروباوه‌ڕه‌ له‌ ڕه‌قه‌دا بیت، كه‌ له‌ ماوه‌ی ژیانت له‌ توونس له‌ مێشكتدا كه‌ڵكه‌ڵه‌ییت لێده‌دا.


یه‌كه‌مین شت له‌و رۆژانه‌ى شاری ڕه‌قه‌دا بیرت لێ ده‌كرده‌وه‌ ئه‌وه‌ بوو، كه‌ به‌ چ بیانوویه‌ك خۆت له‌ شه‌ڕه‌كان بدزیته‌وه‌ و به‌ بانگهێشته‌ جه‌نگییه‌كان، كه‌ ده‌رده‌كرا، وه‌ڵام نه‌ده‌یته‌وه‌. (ئه‌گه‌رچی حه‌زت له‌ چه‌ك و غه‌زوه‌كان بوو و له‌ ناخه‌وه‌ ئاگری تامه‌زرۆیی له‌ ده‌روونتدا كڵپه‌ى سه‌ندبوو).


له‌ئه‌نجامدا به‌م ئه‌نجامه‌ ده‌گهی‌شتى، ئه‌گه‌رچی له‌ شه‌ڕه‌ جۆراوجۆره‌كاندا به‌شدارییت كردووه‌، دیمه‌نی خوێنه‌ ڕژاوه‌كانت بینیوه‌، بۆنى بارووت خنكاندوویتى، له‌سه‌ر جه‌سته‌ پارچه‌ پارچه‌كراوه‌كان پیاسه‌ت كردووه‌ و ده‌نگى ئوتۆمبێله‌ خۆكوژییه‌كان گوێیەکانتی كه‌ڕ كردووه‌، به‌ڵام جیاواز له‌ وێرانییه‌كانى جه‌نگ، ئه‌و شه‌ڕانه‌ى، كه‌ بۆ به‌شداریكردن له‌وان بۆ ئێره‌ هاتوویت، دیسانه‌وه‌ خۆیشت وێرانه‌یه‌كت له‌ ده‌روونى خۆتدا هه‌یه‌، ئێستا كاتى ئه‌وه‌ هاتووه‌، بڵێى دواى ئه‌مه‌ چیی؟ ئه‌گه‌ر چاره‌نووسی تۆ ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ڕۆژێكى تر له‌م ده‌وڵه‌ته‌دا زیندوو بیت، باشتره‌ له‌ ناوه‌ڕاستى ڕێگاكه‌ بوه‌ستى و به‌دواى ڕێگاى تازه‌دا بگه‌ڕێی! به‌دڵنیاییه‌وه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م هه‌موو بیركردنه‌وانه‌ بۆ ناو مێشكت، كاتێك له‌گه‌ڵ هاوڕێیانت له‌ ڕه‌قه‌دا كۆ ده‌بوویته‌وه‌، له‌باره‌ى ئه‌م بابه‌تگه‌له‌ش قسه‌ت ده‌كرد. كاتێك بابه‌تێك ده‌هێنرایه‌ به‌رباس، ته‌نانه‌ت پێش ئه‌وه‌ى بۆچوونت بهێنیته‌ سه‌ر زمانته‌وه‌، ده‌تبینى كه‌ زۆر له‌وان له‌و بڕوایه‌دا بوون ڕێگا و شێوازى ده‌وڵه‌تى خەلافه‌ت هه‌ڵه‌یه‌. به‌ڵام بێده‌نگی و شاردنه‌وه‌ى بیروباوه‌ڕیانت هه‌مدیسانه‌وه‌ كردبووه‌ پیشه‌ى خۆیان. ڕێگاچاره‌یه‌ك، كه‌ هه‌ندێك له‌وان دۆزیبوویانه‌وه‌، ترس و ڕاكردن به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بوو. ڕێگایه‌ك كه‌ بڕیبوویان نه‌یانده‌توانى بۆ خاڵى ده‌ستپێكى بگه‌ڕێنه‌وه‌. هه‌ر كه‌سێك هاته‌ نێو ڕێكخراوێك و ناوه‌ندێكه‌وه‌، ده‌رچوونى به‌ ئاره‌زووانه‌ى خۆی، بۆی كارێكى ئاسان نابێت. چ جاى ئه‌وه‌ى ڕێكخراوه‌كه‌ به‌وه‌ بزانێت تۆ هاتوویته‌ نێو دنیایه‌كی جیاواز له‌ دنیای ئه‌وان. ڕێكخراو گۆماوێكه‌، كه‌ كۆتاییه‌كى به‌ مردنت كۆتایی دێت. هه‌موو ڕێكخراوه‌ بیروباوه‌ڕییه‌كان هه‌ر ئاوان و كه‌سه‌كه‌ له‌نێویدا به‌ هیچ ده‌گۆڕێت.


به‌ هه‌رحاڵ، به‌پێى ئه‌و كه‌شه‌ تۆقێنه‌ره‌، كه‌ له‌ ڕه‌قه‌دا له‌باره‌ى هه‌ر جۆره‌ گومان و دوودڵى له‌ راستى و دروستییه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت یان ڕه‌خنه‌گرتن له‌ سه‌ركرده‌كان و فه‌رمانده‌كان دروست بووبوو، ده‌بوایه‌ بێده‌نگیت هه‌ڵبژاردایه‌.


له‌و كاتانه‌دا چیدى ڕه‌خنه‌گرتنه‌كانى تۆ له‌ هه‌ڵسوكه‌وتى سه‌رۆك و فه‌رمانده‌كانى ده‌وڵه‌ت و شك و گومانه‌كان (كه‌ كوژرانى هه‌زارانى له‌ كۆبانێ و بێجى و ته‌لئه‌بیه‌ز و...به‌دوادا هات) له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هه‌ڵه‌ جه‌نگییه‌كان زیاتر به‌ره‌و پێشه‌وه‌ چووبوون، ئێستاكه‌ بابه‌ته‌کە په‌لی هاوێشتبوو له‌ (ڕه‌خنه‌گرتن له‌ بنه‌ڕه‌تى ڕێگا و شێوازى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و ئه‌و بنه‌مایانه‌ى له‌سه‌ر دامه‌زرابوو.)


ئه‌گه‌ر له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا تاوانێكت وه‌كوو دروستكردنى دڵه‌ڕاوكێ و گومان له‌ سه‌ربازانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا ده‌كرد، ئه‌شكه‌نجه‌ یان به‌ند ده‌كرایت، به‌ڵام گومان دروستكردن گه‌ر بگاته‌ ئاستى بیروباوه‌ڕه‌كان له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا، به‌ تاوانى هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ و سنووربه‌زاندن، له‌سێداره‌دان و كوشتنى به‌دوادا ده‌هات.


له‌سێداره‌دانه‌كانى شه‌وانه‌ له‌ فڕۆكه‌خانه‌ى كشیش، هه‌مان ئه‌م نموونانه‌ بوون، كه‌ له‌سه‌ر بیروباوه‌ڕه‌كانیان كه‌سه‌كان كوژران و موهاجیرانى تازه‌هاتوو له‌وێ ئاگادارى ئه‌وه‌ نه‌بوون، له‌سه‌ر چی ئه‌م كه‌سانه‌ له‌سێداره‌ ده‌دران. ئه‌مه‌ ده‌وڵه‌تێك بوو دژه‌كانى به‌ ڕێگا و شێوازى خۆی له‌سێداره‌ ده‌دا، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر وه‌ك كوڕی ده‌وڵه‌ته‌كه‌ش به‌ئه‌ژمار کرابان.


له‌ ڕوانینێكى گشتیشدا، پرسیارگه‌لێكی زۆرت له‌باره‌ى هاتنى یه‌كه‌م موهاجیره‌كان بۆ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و هه‌قیقه‌ت و ناوه‌ڕۆكى ناكۆكى و هۆكاری ڕاسته‌قینه‌ى هاتنى ئه‌وانیش ده‌كرد. بۆت ده‌رده‌كه‌وت، كه‌ له‌ ڕه‌وتى قسه‌كانیاندا ئه‌وان بۆچوونه‌كانى عومه‌ر حازمى له‌باره‌ى نه‌به‌خشینى كه‌سه‌كان و (مه‌عزوور) نه‌بوونیان به‌هۆی نه‌زانییه‌وه‌ قبووڵه‌ و له‌ ئه‌نجامدا زۆربه‌یان ڕێبه‌رانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ته‌كفیر ده‌كه‌ن! بۆت ده‌رده‌كه‌وت، كه‌ ناوه‌ندێك له‌نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت هه‌بوو، كه‌ كه‌سی موشریك به‌هۆی نه‌زانییه‌وه‌ى قبووڵ نییه‌ و ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تیش ئه‌و بە ڕه‌وتى خه‌واریج ده‌زانێت، كه‌ ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌واندا بجه‌نگن و ڕه‌گ داماڵراویان بكه‌ن.


ئه‌مه‌ش ده‌رده‌كه‌وت، كه‌ بابه‌تى مه‌عزوور نه‌زانینى كه‌سی موشریك به‌ هۆی نه‌زانییه‌وه‌، به‌ شێوازێكى ئاشكرا له‌نێو شه‌ڕكه‌رانى توونسیدا به‌ربڵاو بوو و به‌م هۆیه‌یه‌، كه‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌ هه‌مان ڕۆژانى ده‌ستپێكى دامه‌زراندنیه‌وه‌، زۆر له‌وانى سه‌رنگووم كرد و له‌نێو برد.


توونسییه‌كان له‌ ڕیزى پێشه‌وەى ئه‌و كه‌سانه‌ بوون، كه‌ خاچه‌كانى كه‌نیسه‌ى (به‌شاره‌)یان له‌ ڕه‌قه‌دا وێران كرد. یه‌كه‌م كه‌سه‌كان بوون كه‌ هێرشیان بۆ مه‌زارگه‌ى مه‌سیحییه‌كان له‌ مووسڵ كرد و ئاسه‌واره‌كانى نێویان وێران كرد. یه‌كه‌م كه‌سه‌كان بوون، كه‌ له‌ هه‌مان ڕۆژانى یه‌كه‌مى شه‌ڕ و ئاڵۆزییه‌ چه‌كدارییه‌كان له‌ سووریا، له‌ شاری (ئەلدانا) داواى جێبه‌جێكردنى سنوورى خوداییان ده‌كرد. به‌ شایه‌تیدانى خه‌ڵكى ڕه‌قه‌ و ته‌واوى خه‌ڵكى سووریا، توونسییه‌كان له‌ كه‌سه‌ بیانییه‌كانى تر توندوتیژتر و دڕنده‌تر بوون. پێده‌چێت كوشتارگه‌ى فڕۆكه‌خانه‌ى سه‌ربازى (ته‌به‌قه‌)، كه‌ له‌ ڕه‌وتى ئه‌ودا زیاتر له‌ 250 سه‌ربازى سووریا كوژران، نموونه‌یه‌ك له‌م خوێنڕێژیانه‌ بێت. توونسییه‌كان له‌م كوشتوبڕییه‌دا به‌شدارییه‌كى چالاكه‌نیان هه‌بوو.


پاشانیش له‌سێداره‌دانى زۆر له‌ شێخ و هێزه‌ ئه‌منییه‌كانى توونسیى نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، به‌ده‌ست خودى ئه‌م ڕێكخراوه‌وه‌، په‌یڕه‌ویكردن هه‌ر له‌م توندڕه‌وى و سنووربه‌زاندنه‌ بوو، كه‌ خۆیان به‌وه‌ ناسرابوون. پێده‌چێت به‌م هۆیه‌وه‌ بوو، كه‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت به‌ته‌واوى چاودێریی ده‌كرد، كه‌ توونسییه‌كان به‌هۆی ژماره‌ى زۆریانه‌وه‌ و هه‌یبه‌ت و مه‌زنییه‌ك كه‌ هه‌یانبوو، به‌ پله‌وپایه‌ به‌رزه‌كان له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا نه‌گه‌ن.


به‌ڵام ئایا توندوتیژیى توونسییه‌كان له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا به‌هۆی ئه‌م شێخه‌ سعوودییه‌ له‌ توونسدا بوو؟ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ده‌بێت بڵێین نا؟ من وا بیر ده‌كه‌مه‌وه‌، زۆر له‌مه‌ ئه‌وبه‌رتره‌. هه‌زاران توونسی بۆ ڕه‌قه‌ و شاره‌كانى تری سووریا هاتبوون. ئه‌وان له‌وێ ده‌ركه‌وتبوون و له‌باره‌یانه‌وه‌ شتگه‌لی زۆر ده‌گوترا. ئه‌وان ده‌یانویست بیسه‌لمێنن، پابه‌ندبوونیان به‌ یاساكانى ئیسلام له‌ موهاجیرانى تر، كه‌ له‌ جێگاكانى تری دونیاوه‌ بۆ نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت هاتبوون، كه‌متر نییه‌.


ده‌یانویست بیسه‌لمێنن، كه‌ ئیسلامبوونیان و غیره‌تى دینییان له‌ سعوودییه‌كان و خه‌ڵكانى ئاسیاى ناوه‌ندى و كه‌سانی تر كه‌متر نییه‌. ئه‌نجامى ئه‌وه‌ بوو، ده‌ستیان چووه‌ خوێنى هه‌زاران كه‌سه‌وه‌، كه‌ سه‌ریان ده‌بڕین و كوشتاری جۆراوجۆیان له‌ حه‌قیاندا ده‌كرد.


توونسییه‌كان هه‌ر ئاوا، كه‌ ئامێری كوشت و كوشتاره‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت بوون، بوونه‌ قوربانیى ئه‌م ئامێره‌ش. توونسییه‌ ده‌رچووه‌كان و وازهێنراوان له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ده‌ڵێن، كه‌ نزیكه‌ى پێنج سه‌د توونسی له‌ كاتى دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ته‌وه‌ به‌ده‌ستى هه‌ر ئه‌م ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ته‌وه‌ له‌سێداره‌ دراون! كه‌ پێده‌چێت له‌م ژماره‌ كه‌متر یان زیاتریش بن، به‌ڵام ئه‌م ئاماره‌ ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات، توونسییه‌كان، كه‌ خۆیان رۆڵیان له‌ دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا هه‌بوو، له‌ زه‌مه‌نێكدا بوونه‌ كێشه‌یه‌كى ئه‌منیى گه‌وره‌ بۆ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تى داعش.