تایه‌ر تۆفیق و حه‌یده‌ر به‌قاڵ، له‌ سێبه‌ری شه‌هابه‌ یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌

كۆڵان كۆڵان گێڕانه‌وه‌ - 105

له‌ سه‌مه‌رقه‌نده‌وه‌...

به‌ر له‌وه‌ی ماڵاوایی له‌ ئازادی بكه‌م، سه‌رێ له‌ سه‌مه‌رقه‌ند ده‌ده‌م، سه‌مه‌رقه‌ندی شه‌هرزاد، له‌ مزگه‌فته‌وه‌ بۆ سه‌مه‌رقه‌ند! بیرتان بێته‌وه‌، كۆچی كه‌ویار فێره‌ مزگه‌فتیشی كردبووم، له‌سه‌ر به‌رماڵ ده‌كه‌وتمه‌ نزا:
خودایه‌، بیگێڕه‌وه‌، ژیان بێ وی مردنه‌.
نه‌یگه‌ڕانده‌وه‌، منیش ئۆقره‌م نه‌ما و نوێژم هێلا.
ئێ، ئه‌رێ چ وه‌رزێ بوو؟ باڵداریش باران ده‌ناسێته‌وه‌، كه‌چی مه‌ست كه‌م جار ده‌یناسێته‌وه‌، لێی تێكده‌چێ سه‌ر به‌ چ وه‌رزێكه‌، ره‌نگه‌ ئه‌وه‌ش به‌ هۆی فڕینه‌وه‌ بێت، ئاخر مه‌ستان گۆته‌نی:
زۆر جار مه‌ست له‌ باڵدار جوانتر باڵ لێكده‌دا و به‌رزتر ده‌فڕێ.
منیش ئه‌و بارانه‌ ناناسمه‌وه‌، كه‌ ده‌یدا له‌ جامی سه‌مه‌رقه‌ندێ، ئه‌و جامه‌ی له‌ دیوی ژۆرێ روون و له‌ دیوی ده‌رێ مه‌یله‌ و تار، بۆیه‌ سه‌ردانی یه‌كه‌می سه‌مه‌رقه‌ند نایه‌ته‌وه‌ یادم، داخوا كه‌وته‌ بن بارانی به‌هارێ، یاخود پاییزێ.
ئه‌وه‌تام روو له‌ باران، به‌دیار شه‌هرزاده‌وه‌، دڵه‌ ده‌ڵێ:
چ پێناچێ، تۆ جاری یه‌كه‌مت بێ.
پێنه‌ده‌چوو! تۆ بڵێی له‌ شێوه‌ی ئه‌زمووندارێ ده‌ستم له‌ ملی شه‌هرزاد كردبێ، وێنه‌ی پیره‌كه‌ی بن جامه‌كه‌ له‌ جامم كردبێ، مینا مه‌ستانیش بۆ لێوم بردبێ؟ وێده‌چێ وام كردبێ، نه‌رم شه‌هرزادم گرت و له‌ گۆزه‌ ناسكتر لارم كرده‌وه‌، نه‌مهێشت نه‌ قوڵپه‌ بدات، نه‌ كه‌فێ بكات، هه‌وكه‌ شه‌هرزاد وا له‌ناو په‌رداخێ خۆی ده‌نوێنێ، په‌رداخێكی روون، مینا گه‌ردنی ئه‌و كچانه‌ی وا له‌و دیوی مینای سه‌مه‌رقه‌نده‌وه‌ ده‌بینم نمه‌ی باران به‌سه‌ر پرچ و په‌رچه‌میاندا دیته‌ خوارێ.
وای، شه‌هرزاد چ ره‌نگه‌؟ زوو بیرم كه‌وته‌وه‌ له‌ ره‌نگی ئه‌و شڕووبه‌ی سه‌ر سێنییه‌، كه‌ كه‌ویار به‌ر له‌ هه‌مووان ده‌ستی بۆ ده‌برد و به‌ سه‌ری په‌نجه‌ی دۆشاومژه‌ی له‌گه‌ڵ ئارده‌كه‌ تێكه‌ڵی ده‌كرد.
به‌ شه‌رم و ترسه‌وه‌ لێوم به‌ شه‌هرزاده‌وه‌ نا، كه‌مێ تاڵه‌، به‌ڵام تاڵییه‌كه‌ی له‌و لێوه‌ ده‌چوو، كه‌ له‌ ترسی ماچ به‌ گووژارك نا، به‌ كووزه‌ ئارووی تاڵ ته‌ڕی كردبێت، دوای سه‌مه‌رقه‌ند سه‌ربرده‌ی لێو و گووژاركم وه‌بیر بێننه‌وه‌. ئێ، به‌دیار شووشه‌ و مینا و باران و كچانی به‌ر بارانه‌وه‌، شه‌هرزادم هه‌ڵدا، له‌ شه‌هرزادی دووه‌م، قۆریات، قۆریات، له‌ سه‌مه‌رقه‌نده‌وه‌ چ قۆریاتێ هات! پیری بن جامی هێنایه‌ گۆ:
لۆت بمرم، به‌قاڵی قۆریات، به‌قاڵی قه‌ڵات.
به‌قاڵی قۆریات؟! ئه‌ها، مه‌به‌ستی حه‌یده‌ر به‌قاڵه‌! ئه‌و ده‌نگبێژه‌ی دوای قۆریات و ئامان كوردستان، ده‌یگۆ:
ئه‌و ده‌سته‌م ببڕن، ئه‌م ده‌سته‌م پێوه‌
من ده‌ست هه‌ڵناگرم له‌و شه‌كره‌ سێوه‌
هه‌وه‌، ئه‌وه‌ حه‌یده‌ره‌ ده‌چریكێنێ، ئه‌ز پێشترێ، پێش سه‌ردانی سه‌مه‌رقه‌ندێ، هێنده‌ی تنۆكێ شه‌هرزاد چێژم له‌ قۆریات وه‌رنه‌ده‌گرت، به‌ڵام له‌و سه‌ردانه‌وه‌، له‌و وه‌رزه‌ی بارین و مه‌ستییه‌وه‌، له‌ ده‌نگی به‌قاڵی قۆریاته‌وه‌، قۆریات هێنده‌ی نه‌مابوو بێته‌ ریزی حه‌یران و لاوكه‌وه‌.
له‌ سه‌مه‌رقه‌ندێ و به‌دیار شه‌هرزاد و باران و له‌نجه‌ولاری كچانی ئه‌ودیوی مینا و خه‌یاڵه‌وه‌، حه‌یده‌ر به‌قاڵ چ ده‌نگێكی داودی هه‌بوو، ئه‌گه‌ر شه‌هرزادێكی دیم گاز كردبا، دوور نه‌بوو بگاته‌ پیاوه‌ ئاسمانییه‌كه‌، مه‌به‌ستم خاره‌ تایه‌ره‌، خۆ له‌ گوێی من له‌ هه‌ندێ هه‌ستاندا ئه‌و دووه‌ هێنده‌ی شووشه‌ و پێك لێكدی نزیك ده‌بنه‌وه‌، نازانم چ مۆزیكناسێ بوو، ده‌یگۆ:
خاره‌ و به‌قاڵ له‌ فێرگه‌ی قه‌ڵاتێ له‌ سێبه‌ری شه‌هابه‌ یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌.
ئێ، بڵێمه‌ موریدانی ده‌نگی داودی، له‌سه‌ر ده‌رگه‌ی سه‌مه‌رقه‌ندێ، له‌ هاتنه‌ده‌رێ، تیچاوێكم كه‌وته‌وه‌ سه‌ر پیری ناو شه‌هرزادان، ئای! كوڕه‌ ئه‌وه‌ كێیه‌، هه‌وه‌؟ هه‌و بوو، قورئانخوێنه‌كه‌ی چراخه‌، من ئه‌و پیاوه‌م چه‌ند جارێ، قورئان به‌ده‌سته‌وه‌ و به‌دیار گۆڕ و كێله‌وه‌ دیتووه‌، لێره‌ش وا به‌دیار شه‌هرزاده‌وه‌، پێك به‌ده‌سته‌وه‌، له‌ چراخێ كورته‌ك و شه‌رواڵی خاكی له‌به‌ر بوو، چه‌فیه‌كی سپی له‌ كفن سپیتری له‌ سه‌ر بوو، چاویلكه‌یه‌كی گچكه‌ی روونیش له‌ چاو، لێره‌ش، له‌ سه‌مه‌رقه‌ندێ، چاكه‌ت و پانتۆڕ، كڵاوی شاریانه‌، بێ چاویلكه‌، به‌ڵام ده‌یناسمه‌وه‌، به‌ خاڵی لا چاوی و زۆر شت ده‌یناسمه‌وه‌، له‌ دڵێ خۆ گۆتم، داخوا له‌سه‌رچی وازی له‌ چراخ و قورئان هێناوه‌ و په‌نای بۆ سه‌مه‌رقه‌ند هێناوه‌؟
پرسیارم له‌ دڵێ خۆم هه‌ڵگرت، رۆژه‌كی به‌دوای پرسیاری دڵ رێم كه‌وته‌وه‌ چراخ، دیتمه‌وه‌، پیری سه‌مه‌رقه‌ندم به‌ قورئانه‌وه‌ له‌ چراخ دیته‌وه‌، به‌و دۆزینه‌وه‌یه‌، نازانم بۆ كه‌وتمه‌ بارێكی ئاڵۆزه‌وه‌، له‌ خۆم ده‌پرسی:
قورئانخوێنی و باده‌نۆشی له‌ كوێ تێكده‌كه‌نه‌وه‌؟
به‌ره‌ به‌ره‌ هاتمه‌وه‌ سه‌ره‌خۆ و گوتم:
ره‌نگه‌ ئه‌و پیاوه‌ ئایه‌تێكی وای دیتبێـته‌وه‌، كه‌ باده‌ خواردنه‌وه‌ و قورئان خوێندنه‌وه‌، له‌ته‌نیشت یه‌ك جێ بكاته‌وه‌.
ئێ، ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ پێش ده‌رگای سه‌مه‌رقه‌ندێ، ده‌ستی راستمان گرت و به‌بن نمه‌ی بارانێ رووه‌ و قه‌ڵاتێ هاتین، له‌ به‌رده‌م كتێبخانه‌ شه‌پڕێوه‌كه‌، ئه‌وه‌ی كتێبه‌كان هه‌موو به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌ بوون و ده‌تگوت هه‌ر ئێستا، قه‌لابه‌ هه‌ڵیڕێژاوه‌، كه‌وتمه‌ نێوان دوو ژنی تا ده‌ست هه‌ڵبڕی كه‌ڵه‌گه‌ت، پێده‌چوو داك و كیژ بن، له‌ زاری دایكه‌وه‌، جوێنێكی مزرم بۆ هات، هۆپێكم له‌ خۆم زانی، چم به‌ خۆم شك نایێ، راوه‌ستام و ویستم شتێ بڵێم، دڵه‌ پیلمی گرت:
+ واز بێنه‌، بڕۆ.
- من هیچم نه‌كرد، خۆ...
+ده‌زانم.
تومه‌ز به‌ لادا هاتبووم و شانم به‌ شانی كیژۆڵه‌ كه‌وتبوو.
ئێ، جوێنه‌كه‌ له‌جێی خۆی، با مه‌ستیم نه‌شكێنێ و له‌ پیاسه‌ی بن بارانێ نه‌بم، هاتین، هاتین، به‌ په‌یژه‌ی (باكوور)دا هه‌ڵگه‌ڕاین، روو له‌ قه‌یسه‌ری، چایه‌كی شیرن و به‌ ڕه‌نگم به‌سه‌ردا كرد، به‌ڵام له‌ خه‌یاڵ و لای ده‌نگی حه‌یده‌ر به‌قاڵ مامه‌وه‌ و دره‌نگ هاتمه‌وه‌.
بۆ چریكه‌ی حه‌یده‌ر به‌قاڵ، ئه‌ز قه‌رداری شه‌هرزادی سه‌مه‌رقه‌ندم، شه‌هرزاد ناساندی و شیرنی كرد، خۆزی زووتر، پێش مردنی ده‌چوومه‌ سه‌مه‌رقه‌ندێ، به‌ چاوی خۆم داره‌بازه‌كه‌یم دیت، له‌سه‌ر ده‌ستان به‌ناو وه‌رزێكی تووشدا ئاودیوی ئه‌ودیوی دیواری گۆڕستانی گه‌وره‌یان كرد، دیتم نیوه‌ شارێك خه‌ڵك به‌ دوایه‌وه‌ بوون، چه‌ند پیره‌مێردێ له‌ ژن ناسكتر بۆ كۆچی حه‌یده‌ر ده‌گریان، ئه‌گه‌ر كۆچه‌كه‌ كه‌وتبایه‌ته‌ دوای سه‌مه‌رقه‌ند و دوای بیستنی هه‌ندێ سه‌ربرده‌ی وی، دوور نه‌بوو منیشی گریاندبا.
سه‌ربرده‌ی حه‌یده‌ر، هه‌ر ئه‌فه‌ندییه‌ كه‌ڵه‌گه‌ته‌كه‌ی چاخانه‌ی عه‌بۆ بیگێڕێته‌وه‌، له‌ ناوان به‌ناو نه‌كه‌وتبم و تێكه‌ڵوپێكه‌ڵم نه‌كردبن، ئه‌حمه‌دی ناو بوو، ئه‌وه‌ی له‌ مێزی لای په‌نجه‌ره‌، دیوی تاجریان، نزیك دامه‌چییه‌كان داده‌نیشت، حه‌یده‌ر به‌قاڵ له‌ زاری ئه‌وه‌وه‌، ده‌بووه‌ حه‌لوای به‌ شه‌كر:
حه‌یده‌ر دڵی شتێكی نه‌گرتبا، حوكمه‌ت بڕیارێكی ناجێی ده‌ركردبا، یان هه‌واڵێكی ناخۆشی بیستبا، به‌ پرتاو خۆی ده‌گه‌یانده‌ سه‌ری قه‌ڵاتێ، روو له‌ مناره‌، ده‌ستی ده‌خسته‌ بن گوێ و تێی هه‌ڵده‌كرده‌:
ئامان، هه‌ی كوردستانێ...
له‌سه‌ر ئه‌و ئامانه‌، چه‌ند جارێ هۆشیاریان كرده‌وه‌، به‌ڵام كه‌ڵكی نه‌بوو، حه‌یده‌ر به‌قاڵ وێنه‌ی تایه‌ر تۆفیق لامل بوو، ئه‌و ده‌سبه‌رداری شیرین به‌هاره‌ و ئه‌م ده‌سبه‌رداری هه‌ی كوردستانێ نه‌ده‌بوون.
ئه‌فه‌ندیی جێ له‌ عه‌بۆ، فڕی شیرن شیرنی له‌ چای شیرن ده‌دا و له‌ شه‌كر شیرنتر زاری ده‌كرده‌وه‌:
حه‌یده‌ر، كوڕه‌ كه‌چه‌ڵه‌كه‌ی هه‌ولێرێ، لۆ كه‌س نا، لۆ دڵی خۆی و به‌ دڵی خۆی گۆرانیی ده‌چڕی، دڵی نه‌یویستبا، دنیا هه‌ستابا، زاری هه‌ڵنه‌ده‌هێنا.
حه‌یده‌ره‌ كه‌چه‌ڵ وابوو، نه‌ كه‌س له‌و، نه‌ ئه‌و له‌ كه‌س ده‌چوو، نه‌یده‌ویست وه‌ك سترانبێژ بكه‌وێـته‌ سه‌ر زاران، تا ئه‌و ساڵانه‌ی دواییش نه‌یهێلابوو ده‌نگی بچێته‌ سه‌ر نه‌واران، هێنده‌ی هه‌یه‌، ئه‌ویندارانی ده‌نگی وی، به‌دزییه‌وه‌ تۆماریان كردووه‌، ساڵانی زوو، ئه‌و ده‌مه‌ی ده‌نگی ده‌ قاتی ئه‌وه‌ی ئێوه‌ بیستووتانه‌ خۆش بوو، له‌ هه‌ر دانیشتنێ، هه‌ستی كردبا نه‌واریان بۆ داناوه‌ته‌وه‌، پێوه‌ نه‌ده‌بوو، له‌پڕ قڕوقه‌پ، ده‌نگ له‌ به‌رده‌وه‌ هاتبا، له‌و نه‌ده‌هات، سه‌د سوێندت ده‌خوارد، زمانی له‌ زاری نییه‌.
ئه‌فه‌ندی، ده‌ستی درێژی هه‌ڵده‌بڕی، روو له‌ سابیری چایه‌چی، به‌ جووله‌ی سه‌ر په‌نجه‌ی دۆشاومژه‌، چا تێكوه‌ردانی پیشان ده‌دا، هێشتا چای دووه‌م نه‌گه‌یشتبوو، ئه‌فه‌ندیی كوشته‌ی چا و دوژمنی بابه‌كوشته‌ی جغاره‌، به‌ فووێكی درێژ، پانكه‌كه‌ی بن ساپیته‌ش هێنده‌ بایه‌ی نه‌بوو، سه‌ریشی له‌گه‌ڵ باده‌دا، دووكه‌ڵی سه‌ر مێزی له‌ خۆ دوور ده‌خسته‌وه‌، حه‌یده‌ری شیرنتر ده‌گێڕایه‌وه‌:
دوا هه‌ستان و قۆریاتی حه‌یده‌ری ده‌نگ داودی، بۆ هه‌ولێرێ، كه‌وته‌ بن قوشته‌په‌، بیرتانه‌، نه‌خۆشییه‌كی پیسی گرت، لۆ چاره‌سه‌ر رێی به‌غدا و دنیای گرته به‌ر، ئه‌و رۆژه‌ی چاوی له‌ هه‌ولێرێ بزر بوو، دیار بوو دڵی تریواندبووی، دوا كۆچه‌ و دیداری قه‌ڵات ده‌كه‌وێـته‌ په‌سڵان، به‌ ئه‌سپایی ده‌ست ده‌خاته‌ سه‌ر شانی شوفێر:
بایی هه‌ستانێ راوه‌سته‌.
شوفێر هێواش ده‌كاته‌وه‌، ده‌داته‌ لاڕێ، حه‌یده‌ر داده‌به‌زێ، ده‌چێته‌ سه‌ر بستیه‌كه‌ی ده‌و جاده‌، پشت له‌ رووگه‌، روو له‌ قه‌ڵاتێ، داودی، تۆ بڵێ شه‌هابه‌یی ده‌نگهه‌ڵده‌بڕێ، دوا گۆرانی بۆ شاره‌كه‌ی ده‌چڕێ، به‌ چاوی پڕ گریانه‌وه‌ سوار ده‌بێ، ئیدی كه‌س له‌ كۆڕی ئه‌گله‌نجه‌ و سه‌ر قه‌ڵاتێ نه‌یدیته‌وه‌، كه‌س هه‌ی كوردستان و قۆریاتی لێ نه‌بیسته‌وه‌.
سه‌ربرده‌ی حه‌یده‌ر به‌قاڵ، له‌ رۆژه‌ باراناوییه‌كه‌ی سه‌مه‌رقه‌ند و شه‌هرزادی دوور خستمه‌وه‌، ئه‌رێ گه‌یشتبوومه‌ كوێ؟ وا تێبگه‌م له‌و جێیه‌ به‌جێ مام، كه‌ چایه‌كی باكووریم به‌سه‌ردا كرد، به‌ناو قه‌یسه‌ریی مه‌یله‌ و چۆڵدا مه‌ستانه‌ هاتم، سواری ریمی به‌لاشاوه‌ بووم، له‌ راست ماڵی ئاوتێكراوی حه‌مه‌د مه‌ستان، كه‌ دوو كۆڵان له‌ خوار ماڵێ مه‌ بوو، ده‌روێش برایم بانگی ئێواره‌ی دا، له‌وێ دابه‌زیم، روو له‌ ماڵی مه‌ستان ته‌واوێك راوه‌ستام، دوور نییه‌ گوتبێتم:
مام مه‌ستان، له‌ كوێی؟ ئه‌وه‌ منیش گه‌ڕامه‌وه‌! هاتمه‌ سه‌ر ئایینی تۆ.