نازییه‌کانی عێراق

کورد دیموکراتتریین نه‌ته‌وه‌ی ناوه‌ڕاستی خۆرهه‌ڵاته

 

کورد دیموکراتتریین نه‌ته‌وه‌ی ناوه‌ڕاستی خۆرهه‌ڵاته، مرۆڤدۆست، پاک، هاوڕێ، دڵسۆز، به‌ته‌نگ مرۆڤه‌وه دێت، به‌بێ گوێپێدانه ئه‌وه‌ی سه‌ر به چ باوه‌ڕێکی ئایینی و سه‌ر به چ نه‌ته‌وه‌یه‌کن. کورد له بوونیه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا، خاک و نیشتمانی هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌کی تری داگیر نه‌کردووه، ده‌ستدرێژیی نه‌کردووەته سه‌ر هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌کی تر، مافی هیچ نه‌ته‌وه و گه‌لێکی تری پێشێل نه‌کردووه. که‌چی سه‌دان ساڵه کورد ژێرده‌سته و هه‌موو نه‌ته‌وه و گه‌لێکی تر مافی پێشێل ده‌کات، خاک و نیشتمانی داگیر ده‌کات، کۆمه‌ڵکوژی ده‌کات و بێڕێزیی به شانازی و شکۆی ده‌کات، وه‌ک مرۆڤ. له سه‌د ساڵی ڕابورددا تورک و فارس و عه‌ره‌ب، به دڕنده‌تریین شێوه مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ کورددا کردووه. ئه‌وه‌ی تورک و عه‌ره‌ب و فارس به کوردی کردووه، نازییه‌کانی ئه‌ڵمانیاش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یان به یه‌هووده‌کان کردووه. له‌ناو ئه‌م هه‌موو غه‌دره‌دا، که تورک و عه‌ره‌ب و فارس به کوردیان کردووه، کورد ته‌نیا به‌رگریی له‌خۆی کردووه و هیچ کات هه‌وڵی نه‌داوه ده‌ستدرێژیی بکاته سه‌ر خاکی داگیرکاران، هیچ کات ده‌ستدرێژیی نه‌کردووەته سه‌ر هاووڵاتییانی داگیرکاران، له‌کاتێکدا داگیرکارانی تورک و عه‌ره‌ب و فارس هه‌ر کات ویستبێتیان به ویست و ئاره‌زووی خۆیان ده‌ستدرێژییان کردووەته سه‌ر هاووڵاتییانی سیڤیلی کورد و کووشتوویانن، هه‌ر وه‌ک ئه‌وه‌ی چووبێتن بۆ ڕاوه ڕیشۆڵه. نوێتریین نموونه، بۆمبابارانه‌کانی تورکیا و ئێرانه بۆ سه‌ر هاووڵاتییانی کورد له باشووری کوردستاندا.


کوردی دیموکرات له بەهاری ساڵی ١٩٩١دا ڕاپه‌ڕی و به‌شێکی گه‌وره‌ی باشووری کوردستانی ئازاد کرد. له‌ژێر سێبه‌ری ئه‌م ئازادییه‌دا، به‌شێکی گه‌وره‌ی سیاسییه شیعه و سوننییه‌کانی عێراق حه‌وانه‌وه. کوردی دیموکرات، به گه‌وره‌تریین دڵه‌وه له ماڵی خۆیاندا ڕایانگرتن، به‌خێویان کردن و پاراستنیان. له ئه‌حمه‌د چه‌له‌بییه‌وه بیگره هه‌تاوه‌کوو مالیکی و دوای ئەویش، ئێستاش قه‌رزداری چایخانه و چێشتخانه کورده‌کانی پیرمام و شه‌قڵاوه‌ن.


له ڕووخانی به‌عسدا، دیسانه‌وه کورد به‌وپه‌ڕی دڵگه‌وره‌یی خۆیه‌وه، هه‌وڵی دروستکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقی دا. ئه‌مه گه‌وره‌ترین هه‌ڵه‌ی مێژینه‌ی کورد بوو. کورد هه‌رگیز نه‌ده‌بایه ئه‌م هه‌ڵه‌یه‌ی بکردایه، چونکه ده‌وڵه‌تێک ده‌یان ساڵی ته‌مه‌نی کوردی قه‌لاچۆ کردبێت، ئه‌وا بەدڵنیایی میلیۆنان هاووڵاتییانی تری عێراقی به ئیدیۆلۆگیی به‌عس په‌روه‌رده‌ کردووه. نموونه‌کانی ئه‌ندام په‌رله‌مانه‌کانی عێراق، وه‌زیره‌کانی عێراق، سه‌رۆک وه‌زیر و سه‌رکۆماری عێراق، پۆلیسه‌کانی عێراق، سه‌رباز و ئه‌فسه‌ره‌کانی عێراق.


به‌عس کۆپیی نازییه‌کانی ئه‌ڵمانیایه، له ته‌واوی جیهاندا نازییه‌کانی ئه‌ڵمان خاوه‌نی کۆپیین و له هه‌ر شوێنه و ناوێکی تریان هه‌یه، لێ له ناوه‌ڕۆکدا هیچ جیاوازییه‌کیان نییه، ئێران، عێراق، تورکیا، سووریا دیارترین نموونه‌ی ئه‌م ئایدیایه‌ن. نازییه‌کان چ مامه‌ڵه‌یه‌کیان له‌گه‌ڵ یه‌هووده‌کاندا کردووه، نازییه‌کانی عێراق، ئێران، تورکیا و سووریا هه‌مان مه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ کورددا کردووه، هه‌روه‌کوو کورد، یه‌هووده‌کانی ژێر ده‌ستی ئه‌م نازییانه بن.


له مێژووی دروستبوونی عێراقه‌وه، به‌عس سته‌مکارترین دوژمنی کورد بووه، له فاوه‌وه بیگره هه‌تاوه‌کوو نوگره‌ سه‌لمان، پارچه زه‌وییه‌ک شک نابه‌یت، که کوردی تێدا زینده‌به‌چاڵ نه‌کرابێت، که‌چی کورد له ڕووخانی به‌عسدا گه‌وره‌ترین ڕۆڵی له دروستکردنه‌وه‌ی ده‌وڵه‌تی عێراقدا گێڕا، هه‌روه‌ک ئه‌وه‌ی بڵێیت، به‌عس له مردن ڕزگار بکات و ناوێکی تری بداتێ، به‌عس له مردن ڕزگار بکات و ڕوویه‌کی تری پێ بدات.


ئه‌فسه‌رێکی مۆدێرنی نازی، ئه‌فسه‌رێکی مۆدێرنی به‌عسی بێڕێزی به کورد و به ئاڵاکه‌ی ده‌کات، ئه‌م به‌عسییه بیری چووبوو، که پاره‌ی فیشه‌که‌کان، که به‌عس دایک و باوکیان پێ کوشتبوو، که خوشک و برایان پێ کوشتبوو له‌و کورده وه‌ربگرێته‌وه. عێراقی ئێستا هه‌مان عێراقی به‌عسه، به ناوێکی تر و به شێوازێکی تر. عه‌ره‌بی عێراق ئه‌گه‌ر شیعه‌یه ئه‌گه‌ر سوننه‌یه، دوژمنی کورده، ئێستاش هه‌روه‌ک پێشتر ئه‌م به‌عسه ڕقی له کورده، ئه‌م به‌عسه دوژمنی کورده، ئه‌م به‌عسه بێڕێزی به کورد ده‌کات، ئه‌م به‌عسه خاک و نیشتمانی کورد داگیر ده‌کات، ده‌غڵی کورد ده‌سووتێنێت، ماڵی کورد ده‌ڕمێنێت. ئه‌م به‌عسه ته‌نیا ئه‌وه‌ی ماوه زیندانه‌کانی به کورد پڕ بکاته‌وه، کورد ئه‌نفال بکاته‌وه و سه‌رۆکه‌که‌شی به ده‌ستێک جلی کوردییه‌وه سه‌ردانی هه‌ورامان بکات.


له ده‌روونناسییدا قسه له‌سه‌ر تێدا ژیانه‌وه‌یه‌ک ده‌کرێت، هه‌ستێک، که هه‌مان هه‌ستی پێشوومان ده‌داتێ، که پێشتر تێیدا ژیاوین پێی ده‌ڵێن ئه‌سۆسیاسیۆن. کاتێک من ئه‌و ڤیدیۆیه‌م بینی، که ئه‌فسه‌رێکی نازیی نوێ، به‌عسیی نوێ، سووکایه‌تی به کوردێک و ئاڵاکه‌ی ده‌کات، هه‌روه‌کوو ئه‌وه وه‌ها بوو، که له ساڵانی هه‌شتاکاندا ئه‌فسه‌رێکی به‌عسی، سووکایه‌تییم پێ بکات. کاتێک کوڕێک له‌سه‌ر گۆڕه بهکۆمه‌ڵه‌که بۆ دایک و باوکی ده‌گری و ده‌ڵێ، ئێستاش هه‌روه‌کوو جاران ڕقیان لێمانه. ئه‌م کوڕه له‌و چرکه‌ساته‌دا ئه‌و ژیانه ده‌ژیه‌ته‌وه، که چه‌ندین ساڵ پێش ئێستا سوپای عێراق هێرشی کردوونه‌ته سه‌ر و ئه‌نفالیان کردوون، هه‌ر بۆیه هیچ جیاوازییه‌ک له‌نێوان به‌عسی پێشوو و به‌عسی ئێستادا نابینێت.


به‌عس هێنده تاوانبار بوو، هێنده تاوانی به‌رامبه‌ر به کورد کردبوو، که وا بکات من له منداڵییمه‌وه هه‌تاوه‌کوو ئێستا توانای باوه‌ڕم به هیچ عه‌ره‌بێک نه‌بێت، هۆکاری فێرنه‌بوونی عه‌ره‌بییم هه‌تاوه‌کوو ئێستا ئه‌م ڕاستییه‌ن. پارادۆکس له‌م چیرۆکه‌دا ئه‌وه‌یه که عه‌ره‌بی عێراقیی ئێستا هه‌موو ڕۆژێک ئه‌م ڕاستییه بۆ من ده‌سه‌لمێنن. عه‌ره‌بێکم له عێراقدا نه‌بینی، ده‌نگ به‌رز بکاته‌وه و بڵێ، پێویسته عێراق خاک و نیشتمانی کورد بداته‌وه به کورد خۆی، چونکه ئێمه داگیرکارین و باشووری کوردستانمان داگیر کردووه. به‌ڵام کورد هێنده دیموکراته، که هه‌میشه ده‌یه‌وێت به دانوستاندن و ڕێککه‌وتن بگات به مافه ڕه‌واکانی خۆی، ته‌نانه‌ت له ڕێگای ڕیفراندۆمیشه‌وه ویستی دیموکراتانه و ئاشتیخوازنه بگات به مافی ڕه‌وای خۆی، که جیابوونه‌وه‌یه‌تی له عێراق، که سه‌ربه‌خۆبوونیه‌تی، لێ عێراقی نازیی نوێ، عێراقی به‌عسیی نوێ، به سوپایه‌کی زه‌به‌لاحی به‌عسییانه‌وه‌ به‌ره‌و کوردستان که‌وته ڕێگا و چه‌ندین شار و شارۆچکه‌ی کوردستانیان داگیر کرد، هه‌روه‌کوو ئه‌وه‌ی بۆ ئه‌نفالێکی نوێ هاتبنه‌وه. لێ دواجار کورد پێویسته بگات به‌و باوه‌ڕه‌ی، که ماف ده‌سه‌ندرێت و نادرێت.


کێشه‌ی به‌شێکی ئێمه‌ی کورد ئه‌وه‌یه که هه‌میشه قسه له‌سه‌ر جوگرافیای کوردستان ده‌که‌ن و ده‌یکه‌ن به ئه‌رگۆمێنتێک بۆ مه‌حاڵبوونی جیابوونه‌وه‌ و سه‌ربه‌خۆبوون و به‌ده‌ستهێنانی ده‌وڵه‌تێکی کوردی. لێ ڕاستیی ڕاسته‌قینه ئه‌وه‌یه که مه‌حاڵ کاتێک مه‌حاڵه تۆ به مه‌حاڵی بزانیت. کورد کاتێک بێده‌سته‌ڵاته که خۆی به بێده‌سته‌ڵات بزانێت. جیابوونه‌وه له عێراقی نازی، له عێراقی به‌عسی مافێکی سروشتیی کورد خۆیه‌تی، گه‌یشتن به ئازادی ئامانجێکه، که پێویستی به ویسته، به‌بێ ویست هیچ ئامانجێک بەدی نایە. گه‌یشتن به ده‌وڵه‌تێکی کوردی ئامانجه، ئامانجێک که پێویستی به ویسته، به‌بێ ویستی هه‌بوونی ده‌وڵه‌تێکی کوردی، هه‌ر ئامانجێک که کورد هه‌یبێت به‌تاڵه. به‌تاڵه، چونکه مه‌حاڵه له‌گه‌ڵ عێراقی نازییدا، له‌گه‌ڵ عێراقی به‌عسییدا هاوبه‌ش بژیین.