شوکوڵاتە و تەمەرهندی!

من و كه‌ركوك - 18

ده‌گوترێ خودا کە ده‌رگایه‌كت لێ داده‌خات ده‌رگایەکی ترت لێ دەکاتەوە، هه‌رچه‌نده‌ له‌ كۆڕه‌وه‌كه‌دا گڵۆڵه‌ی كورد روو له‌ لێژی بوو و تا دەهات زیاتر بەوەو خوار تلی دەدا، لێ دیمه‌نی سامناكی ڕه‌وێكی چه‌ند ملیۆنیی بەهاری 1991 و خراپیی حاڵی مرۆڤی كورد لەو رۆژە رەشەدا، لە ڕێگەی کامێراکانەوە گەیشتە جیهان و دیمەن و مەرگەسات و کارەساتی ئەو رۆژگارە، ده‌نگدانه‌وه‌ی زۆری له‌ میدیاكانی جیهان لێ كه‌وته‌وه، ئه‌مه‌ش بووه‌ فاكته‌رێك كه‌ هه‌ندێك لە وڵاتانی دۆستی كورد و زلهێزه‌كانی جیهان، له‌سه‌ر ئەو زوڵم و زۆر و ستەمەی لە کوردستانیان دەکرێ وه‌ده‌نگ بێن.


فه‌رەنسا له‌ پێشه‌نگترین ئه‌و وڵاتانه ‌بوو كه ‌داواكارییه‌كی وه‌ك پڕۆژه‌یاسا پێشكه‌ش به‌ ئه‌نجومه‌ نی ئاسایشی نێودەوڵەتیی سەر بە نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان كرد، تێیدا داوای كردبوو مافه‌ مرۆیی و سیاسییه‌كانی كورد ئاوڕێکیان لێ بدرێتەوە و کوردستانیان له‌ده‌ست رژێمی به‌عس بپارێزرێن، ئه‌مه‌ش بووه‌ مایه‌ی ئەوەی بڕیاری 688ی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی دەربچێت بۆ دیاریکردنی پشتێنەی كه‌مه‌ره‌یی کە بە (‌ناوچەی هێڵی 36) ناوزه‌د كرا.


به‌پێی ئه‌م بڕیارە نێودەوڵەتییە، رژێمی به‌عس ملكه‌چ كرا كه‌ نه‌توانیت هێزی سه‌ربازیی وشكانی و ئاسمانی لە دژی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بجوڵێنێت یاخود ئه‌م هێڵه‌ (36) ببه‌زێنێت كه‌ زۆر له‌ سنووری كوردستانی باشووری ده‌گرته‌وه و كرا‌ به ‌ناوچه‌یه‌كی ئارام.


من ئه‌و كاته‌ كه‌ شتێک لە تەمەنی منداڵی بەرەو سەر بووم، هه‌ستم به‌وه‌ ده‌كرد كه‌ جۆرێك له‌ ئارامی هاتووەته‌ كایه‌وه‌ و ئه‌و ترس و دڵەڕاوكێیه‌ی جاران هەمانبوو ره‌ویبووەوە، له‌ هه‌مان كاتدا تێگه‌یشتم لەوەی ده‌رگای گفتوگۆی نێوان سەرکردایەتیی به‌ره‌ی كوردستانی له‌گه‌ڵ ڕژێمی ئه‌وكاته‌ی سه‌دام كرابووه‌وه،‌ هه‌رچه‌نده‌ من وه‌ك مێرمنداڵێك له‌م هه‌موو كه‌ین و به‌ینه‌ تێنه‌ده‌گه‌یشتم چونکە بابەتەکان و هەواڵەکان بۆ من ئالۆز بوون، بەڵام ئه‌وه‌نده‌م ده‌زانی كه ‌پێشمه‌رگه‌ وه‌كوو زه‌مانی پێش ڕاپه‌رین به‌نهێنی نایەنه‌ نێو شار و خۆ حه‌شار ناده‌ن، بەڵکوو بەئاشکرا لەنێو شاردا دێن و دەچن.


قۆناغی دوای کۆچڕه‌وه‌كه‌ هه‌ر وا سانا و ئاسان نه‌بوو، هه‌رچه‌نده‌ ڕۆژانه‌ ده‌بیسترا کە خه‌ڵكی کۆڕەو دەگه‌ڕێنەوە نێو ماڵ و حاڵی خۆیان، تەنانەت ئه‌وانەش كه ساڵانێكی زۆر بوو به‌ هۆكاری سیاسی كوردستانی عێراقیان جێ هێشتبوو و له‌ ئێران له‌ژێر ناونیشانی (ئاواره‌) نیشته‌جێ بووبوون، په‌یتا په‌یتا كاروانه‌كانیان ده‌گەیشته‌وه‌ شاره‌كانی كوردستان. ئه‌م رووداوانە‌ زۆرتر ئارام و دڵنیای ده‌كردینه‌وه‌ كه‌ كورد پشتیوان و دۆستی نێوده‌وڵه‌تیی هه‌ن و له‌خۆڕا ئه‌م خه‌ڵكه‌ خۆی ناداته‌ ده‌ست قه‌ده‌رێكی ونبوو ئه‌گه‌ر دڵ ئارامیی بەخۆیەوە نەبینێت.


‌رۆتینه‌كان و دیمەنەکانی ژیانی ئاسایی رۆژانه‌ ورده‌ ورده‌ دەردەکەوتنەوە، بازاڕ و دوکان و سه‌ودا و مامه‌ڵه‌كانی نێوان شاره‌كانی كوردستان و عێراق و بگره‌ سنووره‌كانی ئێران و توركیاش، كه‌وتنه‌وه ‌جووڵه، ‌ھەرچەندە بۆ منێکی مێرمنداڵ لەو سەردەمەدا ھێندە لام کێشە نەبوو چۆن و چی بکرێت بۆ دابینکردنی خۆراک، بەڵام هەستم دەکرد ئەرکی باوکم قورستر بووە بۆ دابینکردنی بژێویی خێزانەکەی، هەروەها ئەرکی دایکیش دوو ھێندەی باوک قورس بوو لەوەدا کە چۆن دڵی منداڵەکانی ڕازی بکات و نەهێڵێت هەست بە برسێتی بکەن، بەڵام ئەودەم ئەوەی لام گرنگ نەبوو خواردنی برنج و شلە بوو، بەڵکوو زیاتر دڵخۆش بووم به‌ بوونی هه‌ندێك شوكلاته‌ی به‌تام كه‌ بۆ یه‌كه‌مین جار بوو تامم دەکرد، بەتایبەتی جۆرێک شوكلاته‌ (نەستەلە) کە ناوی (میترۆ) بوو و بە ئێستاشه‌وه‌ هه‌ركات ده‌گه‌ڕێمه‌وە بۆ كوردستان بە یادی ئەو رۆژگارە میترۆ دەخۆم. هه‌روه‌ها ئه‌و ته‌مه‌رهه‌ندیه‌یی كه‌ ئێستا به‌ قێزه‌وه‌ سه‌یری ده‌كه‌م، ئه‌و ده‌مه‌ كه‌ ده‌چووم‌ له‌ دوكانێكی نوقڵ و نه‌بات ده‌مكڕی و چه‌ند كه‌وچكێكیان ئه‌خسته‌ سه‌ر په‌ڕه‌یه‌كی جه‌ریده‌یه‌كی ناخاوێن، زۆر به‌ تام و چێژه‌ و ده‌مخوارد، به‌ڵام پێش خواردنی لاپه‌ڕەی ڕۆژنامه‌كه‌م به‌یه‌كه‌وه‌ ده‌نوساند و ئینجا ده‌مكرده‌وه‌ تا بزانم ئاخۆ به‌ختم له‌ كام جۆری په‌پووله‌دا له‌سه‌ر ڕۆژنامه‌كه‌ ده‌نه‌خشێت، هه‌رچه‌نده‌ مزرییه‌كه‌ی ده‌موچاوی تێک دەدام بەڵام تامی تەمەرهندی هەرگیز لەیاد ناکرێت، تەنانەت کاتێکیش ئاوارەی سەرسنوور بووین لە کۆچڕەوەکەدا، بیرم هەر لای دوکانەکەی کاک محمەدی دراوسێمان بوو کە ڕۆژانە شتی ترش و شیرینم لا دەکڕی (یادی بەخێر ئێستا لە ژیاندا نەماوە).


ئەو رۆژگارە به‌م جۆره‌ ژیانمان ده‌گوزه‌راند، هه‌رچه‌نده‌ بێدەرەتانی و نه‌بوونیه‌كی زۆر به‌رۆكی خەڵكی گرتبوو، ئه‌گه‌ر پاره‌ش هه‌بوایه‌ زۆر به‌ئاسانی ده‌ست نه‌ده‌كه‌وت، ئاخر بێکاری بووبووه‌ دیارده‌یه‌كی دیار و بەربڵاو ئەویش به‌هۆی ئه‌و گۆڕانكارییه‌ سیاسییه‌ گه‌وره‌یه‌ی كه‌ رووی دابوو، ڕژێمی به‌عس ئیدارەی خۆیی لە شارەکانی کوردستان کشاندبووەوە و مووچه‌ی فه‌رمانبه‌رانی کوردستانی ڕاگرتبوو، ئه‌مه‌ش رەوشێکی ئێجگار سه‌خت و ناڕه‌خه‌تی بۆ خەڵكی كوردستانی دروست كردبوو. له‌ لایه‌كی دیکەشه‌وه ڕژێمی به‌عس فشاره‌كانی لەسەر خەڵکی کوردستان به‌ جۆرێكی تر پراكتیزه‌ ده‌كرد، ئەویش نه‌هێشتنی په‌یوه‌ندیی بازرگانی و هێنان و بردنی شمەک لەنێوان شارەکانی باشوور و ناوەڕاستی عێراق لەگەڵ شارەکانی کوردستان جگە لە کەکووک و ناوچەکانی تر کە لەبن دەستی خۆیدا مابوونەوە، هه‌روه‌ها قه‌ده‌غه‌كردنی بردنی هه‌ر جۆره‌ شمەک و خۆراكێك له‌ كه‌ركووكه‌وه‌ بۆ شارەکانی تری كوردستان دەهات و پێچه‌وانه‌كه‌شی هه‌ر قه‌ده‌غه‌ بوو، ئه‌مه‌ بێ له‌وه‌ی هاتووچۆی خه‌ڵكی ئاسایش لە شارەکانی کوردستانەوە بۆ شارەکانی تری عێراق، ده‌ هێنده‌ی تر پڕمه‌ترسی و سه‌خت بوو، زۆر به‌ ئاسته‌م خه‌ڵكی هاتووچۆی ده‌كرد، ته‌نانه‌ت هێڵی پەیوەندیی تێلفۆنیش كاریان نه‌ده‌كرد تا هه‌واڵی كه‌سوكاری كه‌ركووكمان بزانین.


له‌ دوای ئه‌و هه‌موو گێرمه‌ و كێشه‌ و نه‌هامه‌تیانه،‌ به‌ره‌ی كوردستانی کە ئەودەم حوکمڕانی کوردستان بوو، بیری كرده‌وه‌ كه‌ سیسته‌می حكومڕانی به‌ره‌و ڕێچكه‌یه‌كی مه‌ده‌نی ببات و فه‌رمانگه‌كانی به ‌دامه‌زراوه‌یی بكات، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ مێژووی كورد و کوردستاندا بڕیار درا له‌ ڕێگه‌ی هەڵبژراردنه‌وه‌ په‌رله‌مان دابمه‌زرێت و هه‌موو حزبه‌ به‌شداره‌كانی هه‌ڵبژراردن، بازووی جەماوەر و هێزیان له‌ سیستمی به‌ڕێوەبردندا تاقی بكه‌نه‌وه‌.


بۆ مێژوو ده‌بێ بگوترێ، پێشنیاری ئەنجامدانی هەڵبژاردنی ئازاد و سیسته‌می په‌رله‌مانی، بۆ یه‌كه‌مین جار له ‌زاری سه‌رۆك مەسعود بارزانی سەرۆکی ئەوکاتی بەرەی کوردستانی لە کۆبوونەیەوەیەک جەماوەری لە شاری کۆیە راگەیەندرا، سەرۆک بارزانی لەو بۆنەیەدا داوای كرد خەڵكی كوردستان به‌شداری بكه‌ن له‌ هەڵبژراردنێكی دیموكراتیانه‌دا و نوێنه‌ره‌كانی خۆیان كاندید بكه‌ن بۆ یه‌كه‌م په‌رله‌مانی كوردستان، ئه‌مه‌ش خۆی له‌ خۆیدا شتێكی نوێ بوو، لەیادمە کە چۆن هه‌ر حزبه‌ و رەنگ و دروشمێکی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و له‌ هه‌مان كاتیشدا ده‌نگ بۆ ڕابه‌رێك درا كه‌ ببێته‌ ڕابه‌ری كوردستان.


خۆشترین ساته‌كانی من ئەو ساتانە بوون كاتێ هه‌ڵمه‌تی بانگه‌شه‌ی یەکەمین هەڵبژاردنی دیموکراتییانە و ئازادانەی کوردستان دەستی پێ کرد، دیمەنگەلێکی زۆر نوێ بوون، گۆڕانكارییه‌كی زۆر تایبەتی دیدگا و فکر و بیرکردنەوەی خەڵکی کوردستان بوو، بینینی خەڵك به‌و جۆش و خرۆشیه‌وه‌ لە هەڵمەتەکانی پروپاگەندەی هەڵبژاردندا، بۆ من مایه‌ی نه‌ك هه‌ر دڵخۆشی بوو، بەڵكوو سه‌رسامکەر بوو. ئەو دەمە هه‌موو رۆژیك دوای ده‌وامی قوتابخانه‌، یه‌كسه‌ر ده‌چوومه‌ ماڵه‌وه‌ به‌ پەله نانم ده‌خوارد و جلوبەرگی خۆم ئه‌گۆڕی. ئه‌وكات ده‌چووم بۆ بنكه‌كانی بانگەشە، نزیكترین بنكه‌ له‌ ماڵی ئێمه‌ له‌ چواڕیانی خاڵه‌ حاجی بوو له‌ گه‌ڕه‌كی ئاشتی، له‌وێ به‌شداریم له‌ چالاکیی شانۆگه‌ری و شیعر خوێندنه‌وه‌دا دەکرد، وه‌ك بێژه‌رێكی تازەپێگەیشتوو زۆر شاناز بووم کە دەچوومە سەر تەختی شانۆ، به‌ ئێستاشەوە هه‌ر شانازم بەو ساتە خۆش و لەیادنەکراوانە، هه‌رچه‌ند مافی ده‌نگدانم نه‌بوو، لێ دڵخۆش بووم كه‌ به‌شداریم له‌و پرۆسه‌یەدا كرد، هه‌رچه‌ند هیچم له‌ سیاسه‌ت نه‌ده‌زانی، نه‌مده‌زانی كام حزب باشه ‌و كامه‌ش خراپ، لای من هه‌موو یه‌ك بوون، سه‌رم به‌ هه‌موو بنكه‌كاندا ده‌كرد، خۆشم تینه‌گه‌یشتم بۆچی وا بووم؟ لێ ئێستا دەزانم من هەر له‌ سروشته‌وه‌ هه‌ر وا بووم، کچێکی بێ سنوور نه‌ته‌وه‌یی و كوردستانی.