سووریا.. چی بۆ رووسیا و چی بۆ ئه‌مەریكا!؟

 

نه‌ك له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌م دوو ده‌وڵه‌ته‌، دوو ده‌وڵه‌ته‌ هه‌ره‌ به‌هێزه‌كه‌ی جیهانن، هه‌روه‌ها له‌ ناوچه‌كه‌ش، به‌ڵكوو هه‌ردووكیان ماوه‌یه‌كه‌ له‌به‌ر سه‌پاندنی هه‌ژموون له‌ ململانێدان، به‌ڵام ته‌نیا بۆ جارێكیش هاوسه‌نگیی نێوانیان تێك نه‌داوه‌، هه‌ر لایه‌نێكیان، كه‌ پێگه‌ی خۆی به‌هێز ده‌كات، له‌ هه‌مان كاتدا چاوی له‌ لایه‌نه‌كه‌ی دیكه‌ش ده‌بێت.


هه‌ڵبه‌ت ئه‌م شته‌، كه‌ بۆ ناوچه‌كه‌ گشتییه‌، له‌ ئاستی سووریاش هه‌ر وه‌هایه‌، پێچه‌وانه‌كه‌شی هه‌ر راسته‌.


له‌ سه‌ره‌تای شۆڕشی سووریاوه‌، رووسیا پشتگیریی رژێمی كرد، ئه‌مەریكاش لایه‌نگری ئۆپۆزسیۆن بوو، هه‌ردوو ده‌وڵه‌ته‌كه‌ش ئه‌گه‌رچی په‌نجه‌ی یه‌كتریان گه‌ستووه‌، به‌ڵام بێ هه‌ماهه‌نگی نه‌بوون، هه‌ر له‌ گه‌ڕه‌كانی دانوستاندنه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ دیداره‌كه‌ی (لافرۆف- كیری)، پاشان پرسی ئیدلب و كۆتاییهێنان به‌ داعش له‌ دێره‌زوور، وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ردوو ده‌وڵه‌ته‌كه‌ له‌ دۆخی مۆڵه‌قی سووریادا هاوته‌ریب بڕۆن، راسته‌ ئه‌و جووته‌ هێڵه‌ به‌ یه‌ك ناگه‌ن، به‌ڵام به‌ریه‌كیش ناكه‌ون.


له‌ روانگه‌ی لۆژیكی به‌رچاوه‌وه‌، هه‌ردوو ده‌وڵه‌ته‌كه‌ ده‌سه‌ڵاتی كرده‌نییان له‌ سووریادا هه‌یه‌. رووسیا ناوچه‌ی سه‌ر به‌ رژێم، ئه‌و ناوچه‌یه‌ی له‌ درعاوه‌ ده‌ست پێ ده‌كات و له‌ كه‌ناری ده‌ریا كۆتایی دێت، كه‌ دیمه‌شق و ناوه‌ڕاستی سووریاش ده‌گرێته‌وه‌، له‌ رۆژهه‌ڵاتیشه‌وه‌ ده‌گاته‌ دێره‌زوور، ئه‌مەریكاش رۆژهه‌ڵاتی فوراتی هه‌یه‌، كه‌ لای باشووری تا سنووری ئوردن ده‌چێت و ته‌نانه‌ت تا سنووری له‌گه‌ڵ ئیسرائیلیش، كه‌ ره‌ققه‌ و منبج و ته‌بقه‌ له‌نێو ئه‌و جوگرافیایه‌دایه‌.


هه‌ردوو ده‌وڵه‌ته‌كه‌ش بنكه‌یه‌كی ناوه‌ندییان هه‌یه‌، باره‌گای بڕیاری رووسیا له‌ (حمێمیم)ـه‌، باره‌گای بڕیاری ئه‌مەریكاش له‌ (كۆبانێ)یه‌.


هه‌ر كه‌ رووسیا ده‌ست له‌ رۆژهه‌ڵاتی فورات وه‌رده‌دات، ئه‌مەریكا ده‌ست له‌ پارێزگای ئیدلب و ناوچه‌ی هه‌ژموونی رووسیا وه‌رده‌دات، واته‌ له‌ باكووری رۆژاوای سووریاوه‌ تا ده‌گاته‌ چیای زاویه‌، ئه‌م قسه‌یه‌ی دواییمان ناو ده‌نێین، ناوچه‌ی (په‌نجه‌ گه‌ستن) له‌ لایه‌ن هه‌ردوو لایه‌نه‌كه‌وه‌.


ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنجه‌، رووسیا قورساییه‌كی سیاسیی زیاتر له‌ ئه‌مەریكای هه‌یه‌، هه‌ردوو كۆنگره‌ی سووچی و ئه‌ستانه‌ی له‌ده‌ستدایه‌، هه‌رچی ئه‌مەریكایه‌ له‌ رووی سیاسییه‌وه‌ به‌ ئه‌ندازه‌ی رووسیا كارتی سیاسیی له‌ده‌ستا نییه‌.


هه‌ڵبه‌ت، پرسه‌كان به‌م شێوه‌ راسته‌وخۆیه‌ ناخوێندرێنه‌وه‌، ئه‌مەریكا كارتی به‌هێزتری له‌ده‌ستدایه‌، ئه‌و كارته‌ی كه‌ شه‌رعییه‌تی زیاتری هه‌یه‌، ئه‌و كارته‌ش ناونیشانه‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌مەریكا هه‌میشه‌ په‌نا ده‌باته‌ به‌ر نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، له‌و ده‌زگا نێونه‌ته‌وه‌ییه‌دا مه‌نجه‌ڵه‌كه‌ی به‌ كوڵ دێنێت، پتر له‌ پێنج جار هه‌وڵی دا بڕیارێكی نێونه‌ته‌وه‌یی تایبه‌ت به‌ ره‌وشی سووریا به‌ده‌ست بهێنێت، تا راده‌ی ئه‌وه‌ی ده‌توانین بڵێین، كه‌ ده‌رچوونی بڕیارێكی وه‌ك بڕیاری ژماره‌ 2254 بۆ كۆششی ئه‌مەریكا و ئه‌وروپاییانی هاوپه‌یمانی ئه‌و ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.

 

بڕیاری 2254 چییه‌؟
سه‌رباری ئه‌وه‌، ئه‌مەریكا توانیی چوارچێوه‌یه‌كی هاوشان و هێمن و نه‌رم، كه‌ به‌رامبه‌ر به‌ ئه‌ستانه‌- سووچییه‌، گه‌ڵاڵه‌ بكات، به‌م چوارچێوه‌یه‌ش ده‌گوترێت "گرووپی بچووك".


ئه‌میش ئه‌ركێكی چڕی سیاسییه‌، به‌ڵام به‌ لۆژیكی كاری نه‌رمی دیپلۆماسی.


ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین، هه‌رچی بۆ رووسیایه‌ هه‌یه‌، به‌رامبه‌ر به‌وه‌ بۆ ئه‌مەریكاش هه‌یه‌، ئه‌م قسه‌یه‌ راسته‌، به‌ڵام یه‌ك جومگه‌ی كه‌مه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ئه‌مەریكا ده‌سه‌ڵاتی خۆی به‌سه‌ر جوگرافیای ساماندا ده‌سه‌پێنێت، له‌ رووی كۆمه‌ڵایه‌تیشه‌وه‌ هه‌ژموونی له‌و شوێنانه‌دا ده‌بێت، كه‌ فره‌ ئه‌تنیكن، له‌كاتێكدا جوگرافیای هه‌ژموونی رووسیا ئه‌م خه‌سڵه‌ته‌ی نییه‌.


جگه‌ له‌وه‌ی ناوچه‌ی هه‌ژموونی ئه‌مەریكا تیرۆرێكی ئه‌وتۆی به‌خۆوه‌ دیت، كه‌ له‌ مێژوودا بێ وێنه‌یه‌، كۆتاییشی پێ هێندرا، خۆ ئه‌م خه‌سڵه‌ته‌ ره‌نگه‌ له‌ سه‌رووی هه‌موو خه‌سڵه‌ته‌كانی ناوچه‌كه‌ی هه‌ژموونی رووسیاوه‌ بێت.
قسه‌ی یه‌كلاییكه‌ره‌وه‌ مێژوو ده‌یكات نه‌ك ئێمه‌.


په‌ندی وتاره‌كه‌ش ده‌ڵێت: "شه‌رعیه‌تی ئاماده‌بوون هه‌میشه‌ په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ فراوانیی رووبه‌ری به‌رده‌ستت، به‌ڵكوو په‌یوه‌سته‌ به‌ كاریگه‌ریی ئه‌و رووبه‌ره‌، به‌و چه‌شنه‌ی جێی سه‌رنجه‌ و دواتریش مێژوو یادی ده‌كاته‌وه‌".