جينۆسايد كوردستان.. گه‌وراترين كاره‌سات سه‌رده‌م

وه‌ شێوه‌زار داڵگی... - 1

"یەکەمجار فیشەکێگ دا لەسەر داڵگم، سەرپووش چه‌رمگێگ لەسەرێ بوی، سەرپووشەگەی سەرێ پەڕی و داڵگم کەفت، دیم خوين وەلاێ ده‌مچه‌ويا فیشكە كرد.


گوللـەگان يه‌ك له‌شوون يه‌ك ته‌قنريان، فیشەکێگ دا لەلاێ سه‌ر "لاولاو" خوه‌يشکم، ديم ئەویش کەفت، سنوور خوه‌يشکم لە ترسا لەپ دەس راسێ واز کردويد وە جوورێگ بتواێد وەدەسێ نەيلێد گوللـەگە بيه‌ێدە لێ، فیشەکێگ دا لە دەسێ و ديم فیشكەێ خوين لە دەسیەو دەرچی، کەفته‌ بان جه‌سه‌ێ داڵگما...


له‌ هووشه‌ چويم، وه‌ختێگ هاتمه‌ خوه‌ما‌ هس كردم ‌تويه‌نم ته‌كان بخوه‌م و تماشا بكه‌م، كه‌مێگ له‌ چاڵه‌گه‌وه‌ سه‌رم به‌رزه‌و كردم،‌ ديم سه‌ربازه‌گان له‌ دويره‌و‌ له ‌وه‌ر ڕووشنايی لايت ئۆتۆمبيله‌گان جه‌مه‌و بوينه‌ و چمانێ تواستيان بچن. دی نيه‌زانم له‌ ترسا بوی يا هن ئه‌وه‌ بوی خوين له‌ زه‌خمه‌گان له‌شم چويد، يه‌ك جار تر كه‌فتم و ئاگام له‌ خوه‌م نه‌مه‌ن. نيه‌زانم ئيجاره‌ چه‌نێگ وه‌پێ چی تا‌ هاتمه‌وه‌ هووش خوه‌م، ده‌نگی گوڕه‌گوڕ شۆفڵ هاتياد، هه‌ڵسيامه‌ سه‌رپا. ديم له‌ چاڵه‌یل ئه‌و لاگه‌‌ شۆفڵه‌گه‌ له‌په‌سا خۆڵ كه‌ێده‌ ناو چاڵه‌گان و پڕيانه‌و ‌كردياد‌. هووشم وه‌خوه‌م بوی ك‌ ئه‌گه‌ر له‌ێره‌ بمێنمه‌و ‌و خۆڵ بكه‌نه بان‌ سه‌رم ‌مرم. تواسم بچمه‌ ده‌يشت‌، ده‌نگ دويه‌تێگ هات، وت ئه‌ڕا كووره‌ ‌چيد؟ تاريك بوی، وه‌ يه‌واشێگه‌و وتم: ئازايد يا زه‌خمداريد؟ دويه‌ته‌گه‌ وت من زينگم، وه‌لێ پايه‌يلم ها له‌ ژێر جنازه‌گان‌، وتمه‌ پێ: هه‌ڵس‌ بيل بچيم بوايم و خوه‌مان بشاريمنه‌و‌. وه‌ يه‌واشێگ وت: من نيه‌توام داڵگم وه‌ته‌نيا بيلمه‌ جێ و له‌ سه‌ربازه‌گان ‌ترسيه‌م، نيه‌تيه‌م. دويه‌تێگ هه‌يشت نوو ساڵان بوی...".


يه‌ ديمه‌نێگ له‌ وه‌سه‌رهات یەكێگ لەچاڵەیل مەرگ ئه‌نفاله‌. وه‌سه‌رهات تەیمور، ئەو مناڵە ك لەچاڵ مەرگەو لەناو خوين داڵگ و خوه‌يشكەگانیەو هاتە دەيشت. گشت وەسەرهاته‌یلێ وە دريژی و تێر و تەسەلی باس كردێه‌و لەلایەن نويسەر و رووژنامەنويس "عارف قوربانی"يەو کرياسە کتاو. ته‌يمور جوور شايه‌تحاڵ و ڕزگاربويێگ له‌ چاڵه‌یل مه‌رگ، گشت ديمه‌نه‌يل تراژيدی ئه‌و كاره‌ساته‌ ك‌ وه‌چه‌و خوه‌ێ ديه‌سه‌يان باس كردێه‌، وه‌لێ ئه‌ويش ته‌نيا به‌شێگ له‌ كاره‌ساته‌گه‌ ديه‌‌، به‌شه‌ شاريايه‌گه‌ێ كاره‌ساته‌گه‌‌ ك "زينگ وه‌چاڵبوين"ـه ته‌جروبه‌ نه‌كرديه‌ ‌. يه‌يش وه‌و ماناسه‌‌ ته‌نانه‌ت ئه‌و قوربانييه‌يليشه‌ ك‌ خوه‌يان له‌ناو كاره‌ساته‌گه‌ بوين و گشت تاوانه‌گان وه‌چه‌و خوه‌يان دينه‌، ئه‌وانيش نيه‌تويه‌نن ته‌واو كاره‌ساته‌گه‌ جوور خوه‌ێ باس بكه‌ن. له‌ێره مه‌به‌سم ئه‌وه‌سه‌ ك‌، تاوان (ئه‌نفال) و جينۆسايدكردن كوردستان ئه‌وقه‌ره‌ دڵته‌زن و زه‌خمه‌ قويلێگه‌ ‌ك‌ ته‌نانه‌ت ڕزگاربويه‌يليش نه‌تويه‌نن جوور خوه‌ێ باسێ بكه‌ن‌. وه‌يخاتره‌ ئويشم تاوان "جينۆسايدكردن كوردستان"‌ چوينكه‌ فره‌ جار ئيمه‌ێ كورد كاره‌ساته‌گه‌ وه‌ "ئه‌نفال" يا "كۆمه‌ڵكوژكردن ملله‌ت كورد" ناو به‌يمن، له‌ وه‌ختێگ ك‌ يه‌ هه‌ڵه‌ێ گه‌وراێگه‌و خوه‌ێ له‌خوه‌يا بويچگه‌وكردن كاره‌ساته‌گه‌س‌، چوينكه‌ ئامانج ڕژيم ئه‌ووه‌خته‌ی عێراق له‌ پرۆسه‌ی "ئه‌نفال" ته‌نيا له‌ناوبردن و كۆمه‌ڵكوژكردن ملله‌ت كورد نه‌وی، به‌ڵكم له‌و تاوانه‌ له‌ناوبردن سروشت و ژينگه‌و ته‌نانه‌ت باڵنده‌ و په‌له‌وه‌ر و ئاژه‌ڵه‌یل كوردستانيش له‌ به‌رنامه‌ێ سوپاێ عێراق بوی.


تاوانه‌گه‌‌ سه‌ره‌تا لە ساڵه‌یل هەفتا و سه‌ره‌تاێ هه‌شتا لە كووچوه‌چپێكردن زووره‌ملی و بێسه‌روشوونكردن کورده‌یل فەیلییەو دەسوه‌پێکرد. وه‌گوره‌ێ ئامار فه‌رمى مانگ قرمز و خاچ قرمز ناوده‌وڵه‌تی و وه‌زاره‌ت كووچ و كووچبه‌ره‌ىل عێراقى و ديكیۆمێنته‌یل دادگاى باڵاى تاوانه‌یل عێراق، مه‌زه‌نه‌ كرياس‌ له‌ شاڵاوه‌یل جينۆسايدكردن كورده‌يل فه‌يلی زياتر له‌ 750 هه‌زار كورد فه‌یلى له‌ عێراق ده‌ركريانه‌ و وه‌گوره‌ێ ئاماره‌يل نافه‌رمييش باس له‌ بێ سه‌روشوونكردن 22 هه‌زار كه‌س له‌ جايه‌ڵ و جوانه‌يليان كريه‌ێد ك تا ئيسه‌يش چاره‌نويسيان ديار نييه‌‌.


له‌شوون ئه‌وه‌ رژيم به‌عس له‌ شه‌وه‌كيان 31 ته‌مموز ساڵ 1983 وه‌ هێزێگ گه‌ورا‌ و وه‌ به‌شدارى (حرس جمهوری) په‌لامار ئۆردوگاى زووره‌ملى قوشته‌په‌ و دوياتر (به‌حركه‌ و هه‌ریر و دیانا) دا و له‌ هێرشێگ دڕندانه‌ گشت ره‌گه‌ز نێرینه‌ ئه‌وانه‌گ ته‌مه‌نیان له‌ ناوبه‌ێن 9 تا 90 ساڵان بوی، له‌ خێزانه‌یليان جیاوه‌ كريان و وه‌ره‌و چاره‌نويسێگ نادیار بريان. ئی ئنسانه‌يل بێ چه‌ك و بێ دفاعه‌ ك‌ وه‌رجله‌يه‌ له‌سه‌ر ماڵ و حاڵ خوه‌یان ده‌ركرياوين و له‌و كه‌مپ و ئۆردوگايه‌يل زووره‌ملييه ئاماده‌ كرياوين ئه‌ڕا له‌ناوبردن. وه‌گوره‌ێ ئاماره‌گان، له‌و تاوان‌ شوومه‌، هه‌يشت هه‌زار هاونيشتيمانی بارزانی بێ سه‌روشوون كريان. ئه‌وان هيچ تاوانێگ نه‌ياشتن بێجگه‌ له‌وه‌گ كورد بوين و بارزانی بوين.