من له‌ ڕه‌قه‌ بووم -18

به‌شی (یازده‌یه‌م)

مانگى ڕه‌مه‌زانى ساڵى 2015

پاش ئه‌وه‌ى پشكنینى پێویستم بۆ كرا و ده‌ركه‌وت، كه‌ نه‌خۆشیی زه‌ردووییم هه‌یه‌، دكتۆر كۆمه‌ڵێك ده‌رمانى چاره‌سه‌ری بۆم نووسی و گه‌ڕامه‌وه‌ بۆ ئه‌و ماڵه‌ى تیایدا دانیشتبووم. له‌و ڕۆژانه‌دا ده‌چووم بۆ ماڵى ئه‌بووشه‌هید له‌ مه‌یدانى ئەلسەوامع له‌ ڕه‌قه‌، چونكه‌ خۆى كوژرابوو و هاوسه‌ره‌كه‌یشی بۆ لای خوشكه‌كه‌ى له‌ ڕیفی باكوور ڕۆیشتبوو.


له‌تاو ژانى توند و به‌رده‌وام بۆ ماڵه‌وه‌ گه‌ڕامه‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى له‌ هه‌ناوى ناوچه‌ى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا بووم، جارێكی تر هه‌ستى ته‌نیایی و غوربه‌ت له‌ ژیان منى داگرته‌وه‌.


له‌ نه‌خۆشییه‌كه‌مدا هه‌ستم به‌ تەنیایی ده‌كرد،‌ وام هه‌ست ده‌كرد پێویستیم به‌ دەربڕینی خۆشه‌ویستیى دایكێكه‌. ئێستا به‌م ژانه‌سه‌خته‌وه‌، كه‌ وه‌خت بوو ناو سكمى له‌توپەت ده‌كرد، تەنیا مابوومه‌وه‌. چاودێریكردنى هیچ یه‌كێك له‌ هاوڕێكانم نه‌ده‌گه‌شته‌ چاودێریكردن و ئاگالێبوونى دایكم.


به‌م نه‌خۆشییه‌وه‌ شه‌وانى ڕه‌قه‌ بۆ من چیتر ته‌حه‌مول نه‌ده‌كرا. ئیشتیها و حه‌زى خواردنم نه‌مابوو، نه‌مده‌توانى بنووم. به‌ یه‌كێك له‌ هاوڕێكانم گوت چیتر ناتوانم به‌رده‌وام بم. دڵیان ده‌دامه‌وه‌ و ده‌یانگوت، ئینشائه‌ڵا باش ده‌بیت، خۆڕاگر به‌.


له‌و دۆخه‌دا، كه‌ له‌ ڕوانگه‌ى جه‌سته‌ییه‌وه‌ ڕووخابووم. له‌ ڕوانگه‌ی ڕۆحییشه‌وه‌ هه‌ستم به‌ داڕمان ده‌كرد.


بۆ لای دكتۆرێكی گیاده‌رمانى ڕۆیشتم، كه‌ پێشتر له‌ ئه‌فغانستان ژیابوو. كۆمه‌ڵێك ده‌رمانى گیایی تاڵ له‌ نموونه‌ی (حه‌نڤل) كه‌ هاوشێوه‌ى میوه‌ى شووتییه‌ بۆ نووسیم. ناچار بووم چه‌ند دانه‌یه‌كیان بخۆم، به‌ڵام هه‌ر له‌ ڕۆژانى سه‌ره‌تاوە وازم له‌ خواردنیان هێنا. پاش چه‌ند ڕۆژێك ئۆقره‌گرتن له‌ ئێش و ژان، كه‌مێك باشتر بووبووم. تا ڕاده‌یه‌كیش ده‌متوانى له‌ ماڵه‌وه‌ بچمه‌ ده‌ره‌وه‌.


له‌ مانگى ڕه‌مه‌زاندا تووشى زه‌ردوویی بووبووم. ئه‌مه‌ یه‌كه‌مین مانگی ڕه‌مه‌زان بوو، كه‌ له‌نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا ده‌مگوزه‌راند. ساڵی پێش ئه‌وه‌ و پێش هیجره‌تكردنم بۆ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ خۆمدا ده‌مگوت، ساڵێكی تر له‌نێو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا ده‌بم. ئێستا وا له‌ناو ئه‌م مانگه‌ و ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدام و دۆخم له‌وپه‌ڕى خراپیدایە.


ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌م مانگه‌دا چاودێریی باشتری ده‌كرد و سزاى ئه‌و كه‌سانه‌شی ده‌دا، كه‌ ڕۆژوویان نه‌ده‌گرت. یه‌كێك له‌ سزاكان ئه‌وه‌ بوو، كه‌ ئه‌ویان قه‌فه‌سێكدا به‌ شه‌قامه‌كانى ڕه‌قه‌دا ده‌سووڕانده‌وه‌.


له ‌كۆتاییه‌كانى مانگى ڕه‌مه‌زان، كه‌ دۆخی ته‌ندروستیم به‌ره‌و باشتر چوو، هاتوچۆی مزگه‌وتى شوهه‌دا، كه‌ له‌ هه‌مان شه‌قامى شوێنى نیشته‌جێبوونم بوو، ده‌ست پێ كرده‌وه‌ و جارجارێكیش به‌رنوێژیم له‌ نوێژى ته‌راویحدا ده‌كرد. ئه‌وان له‌ شێوازى خوێندنه‌وى قورئانه‌كه‌م، كه‌ لاسایی قورئانخوێنى به‌ناوبانگى سعوودى (سعود الشریم)م ده‌كرده‌وه‌، دڵخۆش و ڕازى بوون.


هەڵبەتە شارى ڕه‌قه‌ له‌نێو ئه‌و موهاجیرانه‌ى، كه‌ له‌ هه‌ر چوارگۆشه‌ى دونیاوه‌ بۆ ئه‌وێ هاتبوون، قورئانخوێن و له‌به‌ركه‌رى قورئانى كه‌م بوو، به‌ڵام به‌ زۆری كه‌سێك وه‌ك به‌رنوێژ هه‌ڵده‌بژێردرا، كه‌ خه‌ڵك شێوازى خوێندنه‌وه‌ى قورئانى ئه‌ویان به‌ دڵ ده‌بوو.


پاش نوێژى ته‌روایحى یه‌كێك له‌ شه‌وان، شه‌وێك بۆ میوانیى ماڵی یه‌كێك له‌ هاوڕێ توونسییه‌كانم ڕۆیشتم. له‌ هه‌موو بنه‌وبارێكه‌وه‌ قسه‌م كرد. له‌ بیره‌وه‌رییه‌كانمان له‌باره‌ى توونسه‌وه‌ بگره‌ تا هه‌واڵى غه‌زوه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و شه‌ڕ پێ فرۆشتن و گۆبه‌ند و گێچه‌ڵه‌كانى هه‌ردووكمان. كات به‌خێرایی ده‌ڕۆیشت و كاتى نوێژى به‌یانى هات.


له‌ ماڵى ئه‌بووشه‌هید، كه‌ له‌ مه‌یدانى ئەلسەوامعى ڕه‌قه‌دا بوو. كۆترێك به‌جێ مابوو، كه‌ زۆر جار كاته‌كانى خۆی له‌ سه‌ربانى ماڵه‌كه‌یدا بۆ به‌خێوكردنى ده‌گوزه‌راند. كۆتره‌كه‌ى ئه‌بووشه‌هید له‌ گرانترین جۆری كۆتره‌كانى ڕه‌قه‌ به‌ئه‌ژمار ده‌هات، چونكه‌ ڕه‌چه‌ڵه‌كی ئه‌سڵی بوو و نرخه‌كه‌ى به‌ سه‌دان دۆلار مه‌زنده‌ ده‌كرا. له‌ ڕه‌قه‌ و زۆر له‌ شاره‌كانی دیکەی سووریا به‌و كه‌سانه‌ى، كه‌ كۆتریان به‌خێو ده‌كرد ده‌یانگوت "كشاشین یان حمایماتیه‌ (كۆتربازه‌كان). ئه‌وان بۆ نیشتنه‌وه‌ و ڕاهێنانى كۆتره‌كان، هه‌ندێك ده‌نگیان به‌كار ده‌هێنا.


به‌هه‌رحاڵ، ده‌توانم ئه‌وه‌ بڵێم پاش مردنى ئه‌بووشه‌هید، چونكه‌ زۆرجار منیش له‌ده‌ره‌وه‌ى ماڵ بووم، زۆر خه‌ڵكى گه‌ڕه‌ك وایانده‌زانى خانووه‌كه‌ی ئه‌بووشه‌هید که‌سی تیا نییه‌. یه‌كێك له‌ شه‌وه‌كان دره‌نگ وه‌ختێك ته‌قه‌ى ده‌رگاى ماڵه‌وه‌ هات، سه‌رم سوڕما، دەبێ كێ بێت به‌م نیوه‌شه‌وه‌ له‌ ده‌رگا ده‌دا، ده‌مانچه‌كه‌م هه‌ڵگرت و چووم تا ده‌رگاكه‌ بكه‌مه‌وه‌. تا گه‌شتمه‌ به‌رده‌رگا كه‌سه‌كه‌ هه‌مدیسان له‌ ده‌رگاى دایه‌وه‌. کە ده‌رگاكه‌م كرده‌وه‌ بینیم، كه‌سێك له‌ ده‌رگاكه‌ خۆی دوور ده‌كاته‌وه‌. چه‌كه‌كه‌م ڕووبه‌ڕووى كرده‌وه‌ و پێم گوت ڕاوه‌سته‌ و پێم بڵێ كێیت؟ له‌ وه‌ڵامدا گوتى، ئه‌و هه‌روا به‌وێدا تێپه‌ڕیوه‌ و ئه‌سڵه‌ن له‌ ده‌رگاى ماڵى ئه‌وى نه‌داوه‌. ده‌ستیم گرت و به‌ ده‌مانچه‌كه‌ بڕێكم لێ دا و ئه‌وم بۆ نزیكترین بازگه‌ى ئاسایشى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت برد.


گومانى من ئه‌وه‌ بوو به‌م نیوه‌شه‌وه‌ ئه‌و هاتووه‌، كه‌ ئه‌و كۆتره‌ بدزێت. نزیكى بازگه‌كه بوومه‌وه‌، كابرا پاش ئه‌وه‌ى چه‌ند سه‌ربازێكى سووریى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تى بینى، ده‌ستی كرد به‌ گوتنى ئه‌وه‌ى، كه‌ من زوڵمم له‌و كردووه‌ و تۆمه‌تم بۆ هه‌ڵبه‌ستووه‌. پاش قسه‌كردنى زۆر له‌ من و له‌ ئه‌و، ئه‌میری بازگه‌كه‌ په‌یوه‌ندیى به‌ هێزه‌كانى ئاسایشى ده‌وڵه‌ته‌وه‌ كرد. ئه‌وانیش به‌ دوو كابینه‌یه‌كه‌وه‌ هاتن و ئێمه‌یان به‌ره‌و باره‌گه‌كه‌یان، كه‌ له‌ یاریگاكه‌دا بوو، برد.


له‌ باره‌گاكه‌ كاتێك زانییان من له‌ سه‌ربازانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تم و ئه‌ویش له‌ خه‌ڵكى ئاسایی (عه‌وامه‌)، گوتیان ده‌بێ ناوه‌ندى پۆلیسی ئیسلامى به‌دواچوون بۆ ئه‌م كێشه‌یه‌ بكات، كه‌ باره‌گاكه‌ى له‌ شه‌قامى 23ی فوریه‌دا بوو و پێشتریش كه‌نیسه‌ى ئەلبەشاره‌ بوو.


پاش كۆمه‌ڵێك پرسیار و وه‌ڵام له‌لایه‌ن ئه‌و كه‌سه‌ى، كه‌ به‌رپرسی به‌دواچوونى كێشه‌كه‌مان بوو، پاش ئه‌وى كه‌ دڵنیابووەوه‌ كابرا له‌ خه‌ڵكى ئاساییه‌ و منیش وه‌ك سكاڵاكه‌ر په‌یوه‌ست به‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت بووم، ئێمه‌ى به‌ره‌و پۆلیسی ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت نارد. له‌وێشدا هه‌مدیسان چیرۆكه‌كه‌مان گێڕایه‌وه‌، له‌ ئه‌نجامدا ئه‌میری باره‌گاى پۆلیس منى به‌ شێوه‌ی كاتى ئازاد كرد و سێ ڕۆژى دواتر بانگهێشنامه‌یه‌كم به‌ده‌ست گه‌یشت، كه‌ ده‌بوایه‌ له‌ دادگاى ڕه‌قه‌ ئاماده ‌بم.


ئه‌م چیرۆكه‌ى كه‌ بۆ من و ئه‌و كه‌سه‌ ئاساییه‌ ڕووی دا، نموونه‌یه‌كى باشه‌ له‌ ڕه‌فتارى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌گه‌ڵ كه‌سانى ئاساییترى موسڵمان له‌ ڕه‌قه‌ و شاره‌كانی دیکەدا، كه‌ هه‌وڵی ده‌دا خه‌ڵكى عه‌وام له‌ خۆی رازی بكات.


له‌ دادگاكه‌دا، كه‌ دادوه‌ره‌كه‌ى خه‌ڵكى سعوودیە بوو. بینیم پێش من كابرای ئاسایی له‌ دادگاكه‌ ئاماده‌ بووه‌. دادگاكه‌ ده‌ستی پێ كرد. دادوه‌ر داواى له‌ من كرد به‌ته‌واوى ورده‌كارییه‌كانیه‌وه‌ باسی بابه‌ته‌كه‌ بكه‌م، منیش هه‌وڵى ئه‌و بۆ دزیكردن و له‌ ده‌رگادانه‌كه‌یم بۆ دادوه‌ر خسته‌ ڕوو. داواى له‌ تاوانباریش كرد، كه‌ وته‌كانى بۆ به‌رگریكردن له‌ خۆی بخاته‌ ڕوو.


كاتێك قسه‌ى كابراى تاوانبار ته‌واو بوو، دادوه‌ر گوتى، بۆ كاتێك ئه‌وت له‌ به‌رده‌رگادا گرت لێت دا. منیش پێم گوت، تۆ بوویتایە چیت ده‌كرد؟ له‌و نیوه‌شه‌وه‌دا یه‌كێكى نه‌ناسراو بێ هۆ له‌ ده‌رگاتانى ده‌دا و هیچ ئه‌گه‌رێك جگه‌ له‌ بۆ دزیكردن نه‌هاتبێت، دیار نه‌بوو، چیتان ده‌كرد؟ دادوه‌ر گوتى، به‌ هه‌رحاڵ، من بۆم نه‌بوو بێ هۆ و نه‌سه‌لمێنراو له‌و بده‌م. پاشان دادوه‌ر داواى لێمان كرد یه‌كتر ببەخشین. من ئاماده‌ نه‌بووم ئه‌و ببەخشم، چونكه‌ كابرا قسه‌كانى منى ڕه‌ت ده‌كرده‌وه. دادوه‌ر گوتى، بانگه‌شه‌كه‌ى تۆ قبووڵكراو نییه‌. پاشان منى به‌ 20 قامچى لێدان، به‌هۆی لێدان به‌ ده‌مانچه‌ به‌سه‌ر و گوێلاكیدا سزا دا.


جێبه‌جێكه‌رى سزا (جه‌لاد) هاته‌ نووسینگه‌ى دادوه‌ره‌وه‌. ویستى ده‌ستم بگرێت و من بۆ شوێنى جیبه‌جێكردنى سزاكه‌ ببات. نه‌مهێشت و گوتم خۆم دێم! له‌ نووسینگه‌ى ته‌نیشت دادوه‌ردا سزاكه‌ى به‌ لێدانى قامچى له‌پشت و كه‌مه‌رم جێبه‌جێ كرد. له‌به‌ر ئه‌و زوڵمه‌ى كه‌ له‌ من كرابوو، تووڕه‌بوون هه‌موو جه‌سته‌مى داگرتبوو. لێدانه‌كانى جه‌لاد ته‌واو بوو. له‌ دادگا كه‌ هاتمه‌ ده‌ره‌وه‌، هاوڕێیه‌كم بینى، بۆم باس كرد له‌ ده‌وڵه‌تێكدا كه‌ بۆ گه‌یشتن به‌و كۆچم كردووه‌ و هه‌زاران میل ڕێگه‌م بڕیوه‌، به‌ قامچی لێدانی بێ هۆ سزا درام!


پاش ئه‌م لێدانەم هه‌ڵسوكه‌تم له‌گه‌ڵ خه‌ڵكى ئاسایی ڕه‌قه‌ توندتر و سه‌ختگیرانه‌تر بوو. چ واتایه‌كى هه‌بوو، من شه‌ڕكه‌رێكى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت بم و ئه‌وكات له‌به‌رامبه‌ر كه‌سێكى ئاسایی، كه‌ له‌ خانووه‌كه‌یدا دانیشتووه‌ و بۆ جیهاد هیچ هه‌وڵێك نادات، سزایه‌كى زاڵمانه‌ و ناعادیلانه‌ وه‌ربگرم؟


دوای ئه‌م به‌سه‌رهاته‌، هه‌ر كاتێك به‌ سه‌یاره‌كه‌مه‌وه‌ ده‌چوومه‌ ده‌ره‌وه‌، وه‌ك ئه‌ندامێكى دیوانى حه‌سبه‌ (فرمانكردن به‌ چاكه‌ و لادان له‌ خراپه‌) هه‌ڵسوكه‌تم ده‌كرد، چونكه‌ ئه‌م دیوانه‌ چاودێریی لادانه‌ شه‌رعییه‌كانی دەکرد، كه‌ له‌لایه‌ن هاووڵاتییانه‌وه‌ ده‌كرا. منیش هه‌ر شتێك ده‌هاته‌ به‌رچاوم و پێچه‌وانه‌ى یاسا شه‌رعییه‌كان له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا بوو، ده‌ستوه‌ردانم ده‌كرد و ته‌له‌فۆنم بۆ هێزه‌كانى دیوانى حه‌سبه‌ ده‌كرد و ئه‌و كه‌سه‌ تاوانباره‌م به‌ گرت ده‌دا.