گورگه‌كه‌ى دوێنێ هه‌ڕه‌تى ته‌مه‌نى ئاینده‌شمانى خوارد

7

له‌ پێشدا ئه‌و دوو قۆناغه‌مان باس كرد، له‌ كۆده‌تاى 8ى شوباتی 1963، كه‌ له‌لایه‌ن به‌عسییه‌ شۆڤینییه‌كانه‌وه‌ ئه‌نجام درا، به‌ كوشتنى عەبدولكەریم قاسم و نه‌مانى حوكمڕانییه‌كه‌ى و بۆ ماوه‌ى ساڵێك ده‌سه‌ڵاتیان سه‌پاند، له‌و ماوه‌یه‌دا دانوستان و ئاشتییه‌كى فێڵاوییان کرد، تا خۆیان قایم كرد، دواتر به‌ ئاگر و ئاسن و ده‌ستێكى قورس كه‌وتنه‌ وێزه‌ى تێكۆشه‌رانى كورد و شۆڕشه‌ مه‌زنه‌كه‌ى و چه‌ندین تاوانى قێزه‌و‌نیان ئه‌نجام دا. ئینجا قۆناغێكى دى له‌ تشرینی 2ى 1963 ده‌ستى پێ كرد، كه‌ مشیر ڕوكن عه‌بدولسلام عارف ده‌سه‌ڵاتى گرته‌ ده‌ست، ئه‌ویش كه‌سێكى ناسیۆنالیزمى عه‌ره‌بى بوو، ڕۆڵى به‌عس و حه‌ره‌سى قه‌ومى نه‌هێشت و به‌رده‌وام بوو له‌ حوكمڕانیى عێراقدا تا نیسانى 1966، به‌ هۆى كه‌وتنه‌ خواره‌وه‌ى كۆپته‌رێك كه‌ له‌نێویدا بوو له‌ به‌سڕای باشوورى عێراق، تیایدا سووتا و گیانى سپارد، ئه‌ویش ماوه‌یه‌ك هه‌ر بۆ خۆقایمكردن دانوستانى فیڵاویى کرد و دواتر هێزى سوپاى به‌رامبه‌ر به‌ كورد و كوردستان و شۆڕشه‌كه‌ى به‌كار هێنا. ئێمه‌ى گه‌نجانى ئه‌وسا چۆن نه‌ڵێین (گورگه‌كه‌ى دوێنێ هه‌ڕه‌تى ته‌مه‌نى ئاینده‌شمانى خوارد)، ئه‌گه‌ر وه‌ك خۆم له‌جیاتى كوردانى ژیاوى ئه‌و سه‌رده‌مان بدوێم، حه‌قى خۆمه‌ كه‌ له‌و پارچه‌ شیعره‌دا گوتوومه‌:
كوردبوون وه‌ك ئیسفه‌نجێك
ته‌ڕێتیى ته‌مه‌نمى هه‌ڵمژى
وه‌ك جگه‌ره‌یه‌كى داگیرساو
تووتنى ژیانمى سووتاند و
دووكه‌ڵه‌ سپییه‌كه‌ى هه‌ڵفڕى
میلى زه‌مه‌ن له‌ بازنه‌ى ته‌مه‌ندا
بۆ دواوه‌ نه‌سووڕایه‌وه‌
ژیان گوزه‌رى كرد و نه‌گه‌ڕایه‌وه‌
جگه‌ له‌و شانازییه‌ نه‌بێ
كه‌ له‌ شوێن خۆیدا مایه‌وه‌



له‌ ماوه‌ى ئه‌و دوو قۆناغه‌دا، له‌سه‌ر هه‌ولێر و ده‌وروبه‌رى ده‌وه‌ستم، كه‌ تیایدا ژیاوم و به‌و چاوانه‌ى خۆم ڕووداو و وێنه‌كانیم دیوه‌ و به‌و گوێچكانه‌یش گوێبیستى بوومه‌، به‌ڵێ جگه‌ له‌ ناهه‌موارى و شه‌ڕ و دواكه‌تن و جه‌هاله‌ت و وێرانى و گرتن و خوێن ڕشتن و ئازاره‌كانى ده‌روونى هاوڵاتیان و نائارامى و ڕاڕایى هه‌میشه‌یى شتێكى تر نه‌بوو ناوى خۆشنوودى بێت. ئێستاش یاد و بیره‌وه‌رییه‌كان هه‌ر تازه‌ن هه‌ر وه‌ك (ئیبن قوتەیبه‌) ده‌ڵێت: ”ئه‌وه‌ى ئیمڕۆ نوێیه‌، سبه‌ى كۆن ده‌بێت، ئه‌وه‌ى به‌ كۆنى ده‌زانین، دوێنێ نوێ بوو“.

 

هه‌ندێ له‌ تاوانه‌كانى ئه‌و ڕژێمه
له‌ شارى كۆیه‌، دواى ڕه‌شبگیرییه‌ك له‌ 7/7/1963دا ، به‌ فه‌رمانى جه‌نه‌ڕاڵ تاها شه‌كرچى، شه‌ش هاووڵاتیى بێ تاوانیان له‌ دینگه‌كانى ناو بازاڕ به‌ستنه‌وه‌ و بۆ ترساندن و چاوشكاندنى خه‌ڵكه‌كه‌ى دانیشتوانى ئه‌و شاره‌ ده‌ستڕێژیان لێ كردن. كاتى خۆى له‌ 1969دا له‌ ناوچه‌ى هێزى سه‌فین له‌ هیران پێشمه‌رگه‌ و مامۆستاى شۆڕش بووم، له‌گه‌ڵ خوالێخۆشبوو ئیبراهیم عه‌بدولواحید كۆیى پێكه‌وه‌ بووین و ئه‌و ڕووداوه‌ى بۆ گێڕامه‌وه‌، ئه‌و تاوانكارییه‌ له‌ مێشكمدا په‌نگى خوارد و به‌و وێنه‌ شیعرییه‌دا كه‌وته‌وه‌، كه‌ ده‌ڵێم:
كه‌ شه‌و داهات
گڵۆپه‌كان هه‌ر پێنه‌بوون و دانه‌گیرسان
پرسیم هه‌واڵ
وتیان ده‌مێكه‌ شكاون
وتم ئێوه‌ به‌رده‌قانیى مناڵه‌كان بشارنه‌وه‌
پێیان گوتم، ئه‌ى نازانى
كاتێ پیاوانى شاره‌كه‌مان
له‌ ئه‌ستوونگه‌كانى شه‌قام به‌سترانه‌وه‌
له‌گه‌ڵ ده‌ستڕێژى گولله‌ى سوور
گڵۆپه‌كان كوژانه‌وه‌!


ــ به‌ڵێ له‌ سه‌ره‌تاى 1965وه‌ په‌یوه‌ندیى شۆڕشى ئه‌یلوول و حكوومه‌ت به‌ره‌ و لێكترازان و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ و رووه‌ و شه‌ڕ ڕۆیشت، له‌ ئادارى ئه‌و ساڵه‌دا سوپاى عێراق له‌گه‌ڵ جاشه‌ خۆفرۆشه‌كانه‌وه‌ هێرشێكى دڕندانه‌ى بۆ ناوچه‌كانى كوردستان ده‌ست پێ كرد، به‌ هه‌موو جۆره‌ فڕۆكه‌ هێرشبه‌ره‌كانى وه‌ك (ئالیۆشن و مێك 17 و 19 و 21) بۆردمانى ناوچه‌كانى كوردستان و پێشمه‌رگه‌كانى ده‌كرد، به‌ڵام خۆڕاگرى و قاره‌مانیه‌تیى پێشمه‌رگه‌ و شه‌ڕى جوامێرانه‌ و كۆڵنه‌دانیان، شكستیان به‌ سوپا و جاشه‌كان هێنا و له‌ زۆربه‌ى به‌ره‌كانى شه‌ڕدا سه‌ركەوتنی گه‌وره‌یان تۆمار كرد و دوژمنانیان به‌زاند.


كازانتزاكى نووسه‌رى ناودار ده‌ڵێت: ”خێر و شه‌ڕ دوژمنى یه‌كتـرن، هه‌روه‌ها هاوڕێى یه‌كن له‌ كاردا“، به‌ڵام به‌عس و حه‌ره‌س قه‌ومى له‌و سه‌رده‌مه‌ى خۆیاندا خێریان وه‌لاوه‌ نابوو، ته‌نیا شه‌ڕه‌كه‌یان ئه‌نجام ده‌دا به‌ وه‌ده‌رنانى لادێ و گونده‌كانى ده‌شتى هه‌ولێر (قه‌راج، كه‌ندیناوه‌، مه‌خموور و گوێڕ) به‌ سووتاندنى خه‌رمان و تاڵانكردنى ماڵ و ماڵاتیان و په‌یڕه‌وكردنى سیاسه‌تى به‌عه‌ره‌بكردن و راگواستن و كوشتنى ئه‌و كه‌سانه‌ى به‌ده‌نگ هاتبان، یان به‌رامبه‌ریان هه‌ڵگه‌ڕابوونایه‌وه‌، ئه‌و په‌یوه‌ندی و ته‌باییه‌ى له‌نێوان كورد و عه‌ره‌بدا هه‌بوو، تا ئاستى ژنهێنان و تێكه‌ڵبوون و خزمایه‌تیكردن له‌باریان برد، دواى ئه‌وه‌ى به‌ پاڵپشتیى سوپا و حه‌ره‌س قه‌ومى له‌گه‌ڵ هۆزه‌ عه‌ره‌به‌كانى (شه‌ممه‌ر و جبوورى و ته‌ى) زۆر تاوانیان ئه‌نجام دا، بۆ نموونه‌، شێخ حه‌نه‌ش حه‌موود، سه‌رۆكى هۆزى ته‌ى له‌ ناوچه‌ى گوێڕ له‌گه‌ڵ چه‌كداره‌كانى چه‌ندین گوندى تاڵان كرد و كوشتارى تێدا كرد، ئه‌گه‌رچى به‌رگریى به‌رامبه‌ریان ده‌كرا، به‌ڵام هێزى سوپا و حه‌ره‌س قه‌ومییان پاڵپشت بوو، به‌ هه‌مان شێوه‌ سه‌رۆكى كۆچه‌رییه‌كانى هۆزى شه‌ممه‌ر هه‌مان تاوان و كرده‌وه‌ى ئه‌نجام دا، جا ئه‌و سیاسه‌ته‌ى ڕژێم به‌ شێوه‌یه‌كى فراوان له‌ گونده‌كانى مەخموور و دیبەگه‌ و ئه‌و ناوچه‌ پان و به‌رینه‌دا په‌ره‌ى سه‌ند. ئه‌وه‌ى به‌ بیرم دێ خزمانمان، به‌ تایبه‌تى عه‌شیره‌تى سیانه‌تى، كه‌ ماڵمان له‌ شار بوو ده‌هاتن و ده‌ربه‌در بووبوون، هه‌واڵى ناخۆش و ئه‌و كاره‌ساتانه‌یان ده‌گێڕایه‌وه‌، كه‌ گه‌وره‌تریش بووم، باوكم بۆى ده‌گێڕامه‌وه‌، كه‌ له‌ قرچه‌ى هاویندا له‌ 1963دا به‌ ناوى (حه‌ماد شه‌هاب) هێرشێكى گه‌وره‌ و فراوان كرایه‌ سه‌ر ناوچه‌كانى دیبەگه‌، واته‌ گونده‌كانى هۆزى سیانه‌تى وه‌ك (ده‌ربه‌ند، بیره‌بات، جاستان، دڕكه‌، گابه‌ره‌كه‌، چه‌رت و كێسمه‌، په‌ركانه‌، گه‌زوه‌شان، قوچ .. هتد). جا پیاوه‌ جوامێر و رقئه‌ستووره‌كان بوون به‌ پێشمه‌رگه‌ و په‌یوه‌ندییان به‌ شۆڕشى ئه‌یلووله‌وه‌ كرد، ئه‌وانه‌ى پیر و كه‌نه‌فت بوون له‌گه‌ڵ ژن و منداڵ و خاووخێزانیان روویان له‌ شار كرد، به‌ تایبه‌تى بۆ هه‌ولێر، یه‌كێ له‌ خاروانه‌كانم كه‌ شانازیى پێوه‌ ده‌كه‌م، هه‌ر له‌و ساڵدا 1963دا توانى ژماره‌یه‌كى زۆر له‌ هۆزه‌كه‌ى سیانان بكاته‌ پێشمه‌رگه‌ و خۆیشى بوو به‌ سه‌رلق و به‌ره‌نگارى هێرشه‌كانى دوژمنان بووەوه‌، ئه‌ویش سابیر كاكه‌شین بوو، تا شۆڕشى ئه‌یلوول تووشى نسكۆ بوو له‌ 1975دا، به‌درێژایى ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ بێ پسانه‌وه‌ هه‌ر پێشمه‌رگه‌ بوو، ڕۆحى شاد بێت. هه‌روه‌ها له‌ناو هۆزه‌كانى دى و هه‌موو لادێ و گونده‌كانى ده‌شتى هه‌ولێردا كه‌سایه‌تى و قاره‌مانى واى لێ هه‌ڵكه‌وت، كه‌ ڕۆڵى جوامێرانه‌یان هه‌بوو، بوون به‌ ئامر هێز و ئامر به‌تالێۆن و سه‌رلق و سه‌ركرده‌ و پێشمه‌رگه‌یان کۆکردنەوە و چه‌كداریان كردن و ڕووبه‌ڕووى رژێم و خۆفرۆشان بوونه‌وه‌، خۆ ئێستاش له‌گه‌ڵدا بێ، شوێنەواری په‌یڕه‌وكردنى ئه‌و سیاسه‌ته‌ نه‌گریسه‌ له‌و ناوچانه‌ هه‌ر هه‌یه‌ و نه‌پساوه‌‌.