سەفەرێک بەرەو چارەنووس!

من و كەركوك - 13

شه‌پۆلی ئاواره‌بوونی خه‌ڵكی سیڤیل و ژیان لێشێواوی كه‌ركووك، وه‌ك گه‌ڵای داری پاییز ده‌ڕژا به‌سه‌ر هه‌ر شوێنێكدا كه‌ ترووسكه‌ی ئازادی و مافی ژیانی تێدا به‌دی ده‌كرا، رەوشێکی حه‌سره‌تناك و سامناك هاتبووه‌ گۆڕێ، به‌ئه‌سته‌م مرۆڤ ده‌یتوانی بیر بكاته‌وه‌ لەوەی‌ شه‌قاوه‌كانی داهاتووی به‌ره‌و چ ئایندەیەکی نادیار و چ نەهامەتییەک مل ده‌نێن.


بۆ خه‌ڵكی كه‌ركووك، ئه‌م ئاواره‌بوونەی دوای تەمەنێکی کورتی ئازادی،‌ سەخت و نامۆ و ڕاچڵه‌كێنه‌ر بوو، چونكه‌ دڵنیا بوون له‌وه‌ی مانه‌وه‌یان لە شاردا بەرەو مه‌رگیان دەبات و ئاواره‌بوونیشیان سه‌خت و نادیاری ده‌بێت، بۆیه‌ باری سه‌رشانیان قورستر بوو له‌و خه‌ڵكانه‌ی كه‌ پێشینه‌ی ئه‌م جۆره‌ ئاواره‌ییە لە ژیانی رابردوویاندا هه‌بووه‌.


چه‌رخه‌له‌ گۆڕا، له‌ ئازادییه‌كی كورتەوە بۆ ئاواره‌ییه‌كی بێ شوناس، ئه‌م دێڕانەم تابلۆی ئه‌و كاته‌ ده‌كێشی كه‌ له‌ زەینمدا وه‌ك تاپۆیه‌ك تۆمار كراوه‌.


نازانم له‌ كوێوە‌ ده‌ست پێ بكه‌م! باسی كام نه‌هامه‌تی؟ كام خە‌م و ترس و ناخۆشی؟ له‌ هه‌مووشی سامناكتر، ئه‌و ده‌نگۆ و پڕوپاگه‌نده‌ی هات هاتی هێزەکانی ڕژێمی بەعس بوو کە هه‌موو لایه‌كی گرتبووەوە.


سلێمانی كه‌وتبووه‌ پشتی شه‌ڕه‌كانی كه‌ركووكه‌وه،‌ تا ئه‌و ساته‌ ئارامتر بوو، وه‌لێ دوای گه‌یشتنی كاروانی ئاواره‌ كه‌ركووكیه‌كان بۆ ناو شار، ئیدی وره‌ی به‌رزی ئازادی و سەرکەوتنەکان، ورده‌ ورده‌ له‌ نزمیدا خۆی ‌دۆزییه‌وه‌.


خەڵك ماته‌مبار و نائارام بوون و خۆیان به ‌بێده‌ره‌تان و بێچاره‌ وه‌سف ده‌كرد، له‌ زۆربه‌ی مه‌جلیسه‌كاندا له‌به‌ر چرا و فانۆس و فتیلە و رۆشنایی کزی مۆمدا، باس له‌ نائارامی و نه‌هامه‌تییه‌كی چاوەڕوانکراو ده‌كرا، دەردەسەرییەک کە دەبێ پێیدا تێپه‌ڕین، هه‌موو كه‌سێكیش ده‌یزانی له‌ ده‌ستی چ ڕژیمێك خۆی قوتار ده‌كات، لەو رۆژە رەشانەدا پڕوپاگه‌نده‌كان هێنده‌ به‌هێز بوون، خوازیار بووین ساتێك زووتر شاری ئازادکراو و ماڵه‌ گه‌رم و خۆشه‌كانمان كه ‌چه‌ندان ساڵە پێکەوەمان ناوە،‌ جێ بهێڵین و ڕوو بكەینە ده‌شت و شاخه‌كانی نزیک سنوور.


خه‌ڵك له‌ ترسی هه‌ڕه‌شه‌كانی ڕژێمی به‌عس، ماڵ و موڵك و سامانی خۆیان له‌بیر كردبوو، لێره‌ و له‌وێ باس باسی هاتنی هێزەکانی ڕژێمی به‌عس بوو، ئێستاش له‌بیرمه‌ ئەودەم ده‌یانگوت: عەلی حه‌سەن مەجید سوێندی خواردووه‌ كه‌ دیواری (حامیه‌) كه‌ ئێستا بووەتە‌ (پاركی ئازادی) له‌ سلێمانی، به‌ كەللەسه‌ری كورد هه‌ڵچنێ، ژنان ئه‌تك بكرێن و كچان به‌ بارمته‌ ببرێن، پیر و منداڵه‌كانیش زیندەبه‌چاڵ بكرێن.


ترسێكیان چاندبوو له‌ ناخی هه‌مووان كه‌ مۆڕاڵی خۆڕاگری و ئیراده‌ی به‌هێز داکشابوو، ئیدی ئومێدێك نه‌ما كه‌ پێشمه‌رگه‌ بتوانێ رووبه‌ڕووی رژێمی به‌عس بێته‌وه‌ و ته‌مه‌نی راپه‌ڕین و ئازادی به‌ره‌و خه‌زان دەڕوات، ئیتر چۆن خەڵکی كوردستان بتوانن به‌رگه‌ی ئەو هه‌موو ئاسته‌نگانه‌ بگرن كه ‌وه‌ك دڕكوداڵ لێیان ئاڵاوه‌، بۆیه‌ هه‌موو ده‌مانزانی ئه‌مڕۆ یان سبه‌ی ماڵ وحاڵ جێ ده‌هێڵین، تا گیانی خۆمان رزگار بكه‌ین و جارێکی تر سەروفەساڵی بەعسییان نەبینینەوە.


لەنێو پرس و باسی ئەو رۆژانەدا، ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌ بۆ ڕووداوە‌كانی نێو ماڵی خۆمان له‌ گه‌ڕه‌كی ئاشتیی سلێمانی کە ئەودەم بە (دوورلئه‌من) ناودێر کرابوو. جه‌نجاڵییه‌كی زۆری تێدابوو، چه‌ندین خێزانی كه‌سوكار و خزم و خوێشی دوور و نزیكی دایكم له‌ كه‌ركووكەوە هه‌ڵھاتبوون و روویان كردبووە‌ سلێمانی، ئه‌مه‌ش جۆرێك له‌ كه‌مجێگه‌یی و ته‌نگه‌به‌ریی له‌ ماڵه‌‌كه‌دا دروست كردبوو، بۆیه‌ ناچار بووین هه‌ندێك له‌ كه‌لوپه‌لی قه‌بەی ناوماڵ‌ وه‌په‌نا نێین و هه‌ندێكیشیان به‌سه‌ر جیرانه‌كاندا دابه‌ش كه‌ین تا بتوانین لایه‌نی كه‌م جێگای خه‌و و حه‌وانه‌وه‌ بۆ میوانه ئاوارەبووە‌كانی کەرکووکمان فه‌راهه‌م كه‌ین، له‌ لایه‌كی دیشه‌وه‌ له‌به‌ر زۆریی ژماره‌ی میوانەکانمان، جیرانه‌كانمان خۆشه‌ویستی و لوتفی زۆری خۆیان نواند به‌ هێنانی پێخه‌فی زیاد بۆ میوانه‌كان.


ئه‌مه‌ش وای كرد كه‌ خه‌می دایكم له‌ به‌رامبه‌ر كه‌میی پێخه‌ف و جێگه بۆ میوانه‌كان بڕەوێتەوە و ئه‌ركه‌كانی سه‌رشانی ساناتر بن.


ورده‌ ورده‌ هێزەکانی ڕژێم لە شار نزیكتر ده‌بوونه‌وه‌ و ته‌نگیان به‌ خه‌ڵكی كوردستان هه‌ڵده‌چنی، ئیتر كاتی ئه‌وه‌ هاتبوو، ئێمەش چیتر وەک خانەخوێ و حەوێنەرەوەی میوانان نەمێنین و لەگەڵ میوانانماندا بیر لە گرتنەبەری رێی بەرەو چیاکانی سنوور بکەینەوە، کاتی ئەوە هات خۆمان كۆ بكەینه‌وه‌ و ئه‌و شتانه‌ی كه‌ پێویستن‌ وه‌ك كۆله‌وژ (خواردن و جلوبه‌رگی كه‌م و پێویست) ئامادە بکەین، ورده‌ورده‌ خه‌ڵكی سلێمانییش ده‌ستی به‌ جووڵه‌ و جێهێشتنی شارەكه‌ ده‌كرد.


ماڵمان له‌ فولكە‌كە‌‌ نزیك بوو، ده‌مانبینی ئۆتۆمبێل و بارهه‌ڵگره‌ گه‌وره‌كان پڕ بوون له خه‌ڵك، ئیدی كه‌سوكار لەوە تێگه‌یشتن كه‌ كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ خۆیان قوتار بكه‌ن و زانییان ئاواره‌بوون و کۆچڕه‌وێك به‌ڕێوه‌یه‌ سه‌ر و بنی دیار نییه‌، لەوەش سەختتر ئەوە بوو كه‌س نەیدەزانی چاره‌نووس له‌ كوێ ده‌یانگیرسێنێته‌وه‌.


شه‌وه‌ كۆتاییه‌كانی بەر لە کۆڕەوی ساڵی ١٩٩١ی ماڵی ئێمه‌ و خەڵکی کوردستان، پڕ دوودڵی و نیگەرانی و سامناك و خه‌ماوی بوون، له‌گه‌ڵیشیدا په‌شۆكان ومشتومڕێك ده‌ستی پێ كرد، من له‌و نێوە‌‌ندەدا حه‌په‌سابووم، كه‌ گوێم له‌ گفتۆگۆكانی نێوان دایك و باوكم و میوانه‌كان دەگرت، ڕای جیاواز هه‌بوو له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی: كه‌ی بڕۆین؟ چۆن برۆین؟ بۆ كوێ بڕۆین؟ دوا به‌دوای ئه‌وه‌ی هه‌واڵمان پێ گه‌یشت له‌ لایه‌ن پێشمه‌رگه‌كانه‌وه كە وا‌ باشترە‌ لە‌ شاردا نە‌مێنین، ئیتر باوكم بڕیاری یەکلاکەرەوەی دا كه‌ ده‌بێ ئێمەش شار به‌جێ بهێڵین.


سلێمانی شوێنی ئارامی نییه، ده‌بێ ڕوو بكەینه‌ ده‌شت و ده‌ر و چیاکان، هه‌ر به‌و شه‌وه‌زه‌نگه‌ تاریكه‌ بڕیار درا به‌شێكمان به‌ڕێ كه‌وین، گوتیان ژن و منداڵه‌كان به‌ ئۆتۆمبێلێک بڕۆن كه‌ پێیان ده‌گوت (پیكابی ده‌بڵ قه‌مه‌ره‌)، پیاوانیش بوون به‌ دوو به‌شه‌وه‌، گه‌نجه‌كانیش هه‌ر ده‌بێ شار به‌جێ بهێڵن، چونكە‌‌ زۆربه‌یان له‌ سه‌ربازی هه‌ڵهاتبوون و بەشداریی راپەڕینیشیان کردبوو، پیاوه‌ به‌ته‌مه‌نه‌كانیش وه‌ك باپیرم و به‌ته‌مه‌نه‌كانی تر له‌ ماڵی خۆمان له‌ سلێمانی به‌ خامۆشی و خۆحه‌شاردان بمێننه‌وه‌، ئیتر بژارەیەکی ترمان له‌ به‌رده‌مدا نه‌مایه‌وه،‌ به‌م شێوەیە‌ سه‌فه‌ری نادیار و پڕ لە نه‌هامه‌تیی ئاوارەبوونی ئێمە، بە گرتنی ملی ڕێگای ونبوو، ده‌ستی پێ كرد.