نێوانگێڕیی ده‌ره‌كی

 

مێژووی نێوانگێڕیی نێوان پارته‌كانی كورد، مێژوویه‌كی درێژه‌. ناوه‌ندی سیاسی و حزبیی كورد گه‌لێك نێوانگێڕیی به‌خۆوه‌ دیوه‌، نێوانگێڕییه‌كه‌ش ته‌نیا له‌نێوان دوو حزبدا ناوه‌ستێت، به‌ڵكوو په‌ل بۆ جه‌مسه‌ره‌كانی خودی ته‌نیا حزبێكیش ده‌هاوێت، وه‌ك چۆن سنووری نێوانگێڕییه‌كه‌ ته‌نیا له‌ ناوماڵی كورد ناوه‌ستێت، به‌ڵكوو په‌لی هاویشتووه‌ و نێوانگێڕیی بیانیشی هێناوه‌ته‌ مه‌یدانه‌كه‌وه‌. هه‌ڵبه‌ت كاردانه‌وه‌ی نێوانگێڕیی بیانی كاریگه‌رتر بووه‌، واش دێته‌ پێش چاومان، كه‌ هه‌مووان چاوه‌ڕوانی نێوانگێڕیی بیانی ده‌كه‌ن.


نێوانگێڕی فاكته‌رێكی گرنگه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكی و ئاساییكردنه‌وه‌ی ره‌وش، ئه‌گه‌ر نێوانگێڕی نه‌بوایه‌، ئه‌وا گه‌لێك ده‌وڵه‌ت و قه‌واره‌ په‌رته‌وازه‌ ده‌بوون، هه‌ڵبه‌ت جۆری نێوانگێڕییه‌كه‌ش بۆ خۆی كێشه‌یه‌.


له‌ گۆڕه‌پانی كورددا، هه‌ڵبه‌ت قسه‌ی ئێمه‌ هه‌رده‌م له‌باره‌ی رۆژاڤایه‌، هیچ لایه‌نێك نه‌ما كه‌ نێوانگێڕی نه‌كات، ته‌نانه‌ت حزبێكی سیاسی، كه‌ خۆی له‌ حزبێكی دی جیا بووه‌ته‌وه‌، كاری نێوانگێڕی بۆ حزبێكی دی ده‌كات، كه‌ قه‌واره‌كه‌ی ناكۆكیی تێ كه‌وتووه‌.


كاتێك چووینه‌ نێو كاروباری گشتییه‌وه‌، گوێمان له‌ ناوی (لیژنه‌ی نیازپاكی بوو)، ئه‌م جۆره‌ لیژنه‌یه‌ هه‌رده‌م له‌ كه‌سایه‌تیی كۆمه‌ڵایه‌تیی كاریگه‌ر پێك دێت، به‌زۆریشی ئه‌م جۆره‌ لیژنانه‌، لیژنه‌كانی نیازپاكی، كێشه‌ی حزبییان چاره‌سه‌ر نه‌كردووه‌، به‌ڵكوو كاریان بۆ ئه‌وه‌ كردووه‌، ناكۆكیی نێوان سه‌ركرده‌ی پارته‌كانی چاره‌سه‌ر بكه‌ن. به‌ واتای ئه‌وه‌ی، چوارچێوه‌ی كارایی ئه‌م لیژنانه‌ له‌وه‌دایه‌، كه‌ قورسایی كۆمه‌ڵایه‌تیی خۆیان بخه‌نه‌ گه‌ڕ، بۆ كاركردن له‌ كه‌سه‌كان نه‌ك له‌ سیسته‌می پارته‌كان. ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌، كه‌ ناكۆكیی نێوان كه‌سایه‌تیی پارته‌كان ناكۆكیی هزر و بیر نییه‌، هێنده‌ی ناكۆكیی نێوان كه‌سه‌كانه‌ له‌سه‌ر (ده‌سكه‌وت) و (پۆست)ی حزبی، نه‌ك شتی دی.


هه‌ڵبه‌ت ئه‌م جۆره‌ لیژنانه‌ هیچ جۆره‌ بنیاته‌ گرفت و كێشه‌یه‌كی حزبییان چاره‌سه‌ر نه‌كردووه‌، به‌ڵكوو ته‌نیا به‌شدار بوون و رۆڵیان هه‌بووه‌ له‌ هێوركردنه‌وه‌ و دواخستنی زیاتر هه‌ڵایسانی قه‌یرانی نێو حزبه‌كان. هێنده‌ی نه‌بردووه‌ نێوانگێڕ له‌ كه‌سی كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ گۆڕاوه‌ به‌ كه‌سی رۆشنبیر، یان با بڵێین بۆ ئه‌كادیمست، یان شاعیران، یان ئه‌ندازیاران، یان رۆماننووسان و كه‌سانی په‌یوه‌ندیدار به‌ كاروباری حزبایه‌تی به‌گشتی، ئه‌مه‌ش په‌یتا په‌یتا ده‌گۆڕێت به‌وه‌ی، حزب بۆ خۆی رۆڵی نێوانگێڕی هه‌بێت له‌نێوان پارته‌كانی دی، یان رۆڵێكی نێوانگێڕی هه‌بێت له‌نێوان ئه‌ندامانی هه‌مان حزبدا. مێژووی كوردیش هیچ سه‌ركه‌وتن و به‌ئاكام گه‌یشتنی ئه‌م جۆره‌ نێوانگێڕییانه‌ی به‌خۆوه‌ نه‌دیوه‌.


پێشمان سه‌یر نییه‌، كه‌ نێوانگێڕیی ناوخۆی كوردستان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان، ناكۆكیی نێوان حزبه‌كان شكستیان پێ هێناوه‌، لێره‌شدا ئاماژه‌ به‌ نموونه‌یه‌ك ده‌كه‌ین. پارته‌كانی رۆژاڤا وێڕای ئه‌وه‌ی سێ رێككه‌وتننامه‌یان له‌نێواندا هه‌یه‌ (هه‌ولێر1، هه‌ولێر2، دهۆك)، هه‌رسێ رێككه‌وتننامه‌كه‌ش به‌ سه‌رپه‌رشتیی سه‌رۆك مه‌سعود بارزانی بوون، كه‌چی چاویان له‌ فاكته‌ری نێوانگێڕی بیانییه‌. هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ پارته‌كان (ته‌نانه‌ت ئه‌وانه‌ی رێبازی بارزانییش په‌یڕه‌و ده‌كه‌ن و سه‌ركرده‌كانیان له‌ هه‌ولێرن) چاویان له‌وه‌ بوو ئه‌مەریكا له‌ ئاساییكردنه‌وه‌ی ره‌وشی ناوخۆی سیاسیی كورد رۆڵی هه‌بێت، ئێستا قسه‌ له‌باره‌ی نێوانگێڕیی فه‌ره‌نسا ده‌كرێت.


ئه‌وه‌شمان پێ سه‌یر نییه‌، كه‌ پارته‌كانی رۆژاڤا زۆر چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ بوون، كه‌ رێكخراوه‌یلی مه‌ده‌نیی ده‌ره‌كی رۆڵی نێوانگێڕی بگێڕن. به‌گشتی ئومێدی ئه‌وه‌ هه‌یه‌، كه‌ به‌سته‌ڵه‌كی سیاسی بشكێت، واتا رووه‌و ئاساییبوونه‌وه‌ هه‌نگاو بنێین، به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنجه‌، كه‌ ئه‌گه‌ر پارته‌كان خۆیان له‌ سێ رێككه‌وتننامه‌ دزییه‌وه‌، كه‌ به‌نده‌كانی به‌ چاودێریی سه‌رۆك نووسرانه‌وه‌، ئیدی چی له‌ نێوانگێڕیی بیانی چاوه‌ڕوان ده‌كرێت؟


ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین، كێشه‌ی پارته‌كانی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌، سه‌ری گوریسه‌كه‌یان لێ بزر بووه‌، ئه‌وان له‌ دۆخی شین و رۆڕۆدان، كه‌ ئاخۆ كێ بۆ ره‌وشی خه‌ڵكی ئێمه‌ شین ده‌كات و كێش ئه‌و شینه‌ بۆ سازشی سیاسی به‌كار ده‌هێنێت؟ ئه‌و رێككه‌وتننامانه‌ی واژۆ كراون، هه‌موو رێككه‌وتننامه‌ی پوخت و تۆكمه‌ن، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌ سه‌رده‌می جیاجیاشدا چاو به‌ بڕگه‌ و خاڵه‌كانیاندا بخشێننه‌وه‌، چونكه‌ كۆمه‌ڵێك ده‌ركه‌وتی نوێ هاتوونه‌ته‌ پێش، نه‌خاسمه‌ له‌ ئاستی دۆخی كورددا.
په‌ندی وتاره‌كه‌ش ده‌ڵێ: "له‌ به‌ڕێكردنی ته‌رمێكدا، هه‌ر كه‌س بۆ مردووی خۆی ده‌گریێ".