ئاسایشی سامانى ئاو

ئاوی پاکی خواردنەوە بەشێوەیەکی ناڕێک و جیاواز بەسەر ناوچەکاندا دابەش بووە

گرنگیى ئاو له‌ ژیاندا
ئاو یه‌كێكه‌ له‌ گرنگترین هۆكارى مانه‌وه‌ى ژیان له‌سه‌ر گۆى زه‌وى. یه‌كێكه‌ له‌ گرنگترین ئه‌و
مه‌سه‌لانه‌ى، كه‌ كاریگه‌ریى زۆریان له‌سه‌ر ئه‌منى قه‌ومیى هه‌ر ده‌وڵه‌تێكدا هه‌یه‌، هه‌روه‌ها دووراییه‌كى ستراتیجى هه‌یە و هۆكارى به‌ڕێكردنى ژیان و پێكهاته‌یه‌كى گرنگه‌ له‌ پێكهاته‌ى زینده‌وه‌راندا، به ‌جۆرێك كه‌ 75%ى جه‌سته‌ى مرۆڤ و 90%ى جه‌سته‌ى گیانداران له‌ ئاو پێكهاتووه‌. ئه‌مڕۆ ئاو وه‌ك یه‌كێك له‌ گرفته‌كانى جیهان ده‌ركه‌وتووه‌، كه‌ وه‌ك چۆن نه‌وت به‌ شێوه‌ى ناڕێك دابه‌ش بووه‌، ئاویش به‌ هه‌مان شێوه‌.
به‌پێى لێكۆڵینه‌وه‌كان (دابه‌شبوونى جوگرافیاى گۆى زه‌وى به‌گوێره‌ى وشكانى و ئاو) به‌م شێوه‌یه‌یە:
تێكڕاى رووبه‌رى گۆى زه‌وى ده‌قەبڵێندرێت به‌ 510،1 ملیۆن/كم.
ڕووبه‌رى وشكانى تیایدا بریتییه‌ له‌ 149 ملیۆن/كم. به‌ ڕێژه‌ى 29،2%.
ڕووبه‌رى ئاو تیایدا بریتییه‌ له‌ 361،1 ملیۆن/كم. به‌ ڕێژه‌ى 70،8%.

بواره‌كانى به‌كارهێنانى ئاو له‌ رووى ستراتیجه‌وه‌
1- ئاو سه‌رچاوه‌ى دروستبوون و ڕێڕه‌وكردن و مانه‌وه‌ى ژیانه‌ له‌سه‌ر گۆى زه‌وى.
2- ئاو سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كییه‌ له‌ ژیانى مرۆڤایه‌تیدا له‌ ڕووى ئابوورى و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌.
3- ئاو پێویستییه‌كانى ڕۆژانه‌ى مرۆڤ دابین ده‌كات.
4-  دابینكردنى پێویستییه‌كانى چالاكیى كشتوكاڵى له‌ ئاو.
5- به‌رهه‌مهێنانى وزه‌ى كاره‌با له‌ ئاو.
6- ئاو پێداویستییه‌كى گرنگى پیشه‌سازییه‌.
7- نواندنى ڕۆڵی گواستنه‌وه‌ى هه‌رزان و به‌ره‌وپێشبردنى ناوچه‌ گه‌شتوگوزارییه‌كان.
8- ئاو یه‌كێكه‌ له‌ ڕه‌گه‌زه‌ سه‌ره‌كییه‌كانى ژێرخانى وڵات و ڕۆڵی سه‌ره‌كیى ده‌بینێت له‌ دابینكردنى ئاسایشى نه‌ته‌وه‌یى گه‌لانى جیهان.
9- ئاوى سازگار له‌ جیهاندا به‌ یه‌كسانى دابه‌ش نه‌بووه‌ و هه‌ر وڵاته‌ و به‌ بڕى جیاواز به‌كارى ده‌هێنێت،
ئه‌مه‌ش ده‌وه‌ستێته‌ سه‌ر پێشكه‌وتنى وڵات.
10- ئه‌و وڵاتانه‌ى بڕی ئاویان زۆره‌ بۆ تاكه‌ كه‌س، ئه‌وا به‌ وڵاتێكى پێشكه‌وتوو داده‌نرێن و داهاتى تاكه‌
كه‌سیان به‌رزه‌ و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌.

له‌ده‌ستدانى ئاو
به ‌شێوه‌یه‌كى گشتى لێكۆڵینه‌وه‌كان ده‌ریده‌خه‌ن، كه‌ رێژەی ئاوى له‌ده‌ستچوو زۆر به‌رزه‌ له‌چاو ئه‌و ئاوه‌ى، كه‌ له‌به‌رده‌ستدایه‌ و له‌ بواره‌كانى به‌رهه‌مهێنانى كشتوكاڵ و وزه‌ و پیشه‌سازیدا به‌كار ده‌هێنرێت. لێره‌دا چه‌ند خاڵێك باس ده‌كه‌ین، كه‌ به‌شدارن به‌ له‌ده‌ستدانى ئاو:
یه‌كه‌م: له‌ده‌ستدانى ئاو به‌هۆى به‌كارهێنانى كشتوكاڵی:
به‌كارهێنانى ئاو له‌ بوارى كشتوكاڵى، یه‌كێكه‌ له‌ كرداره‌كانى به‌كارخستنى ده‌رامه‌ته‌كانى ئاو، چونكه‌
زۆربه‌ى ئاوه‌ به‌كارهاتووه‌كه‌ى به‌ به‌هه‌ڵمبوون یان به‌ ئاوده‌ردان له‌ناو ده‌چێ، سروشتى ئاودان
متمانه‌ ده‌كاته‌ سه‌ر جۆرى ڕووه‌كه‌ چێندراوه‌كه‌ و سروشتى ئاووهه‌واى ناوچه‌كه‌.
دووه‌م: له‌ده‌ستدانى ئاو له‌لایه‌ن مرۆڤه‌وه‌:
مرۆڤ ڕۆژانه‌ ئاوێكى زۆر به‌كار ده‌هێنێت بۆ (ئاودانى باخچه‌ى ماڵه‌وه‌ و باخچه‌ گشتییه‌كان) كه‌ زۆربه‌ى جار زیاده‌ڕه‌ویى تێدا ده‌كات. هه‌روه‌ها لە ئاوڕشێنكردن و نافوره‌كانى ناو شار و
باخچه‌كان.
سێیه‌م: له‌ده‌ستدانى ئاو به‌هۆى پیشه‌سازی:
پیشه‌سازییه‌ هه‌مه‌جۆره‌كان به‌كاربەری سه‌رچاوه‌كانى ئاون، زۆربه‌ى ئه‌و ئاوه‌ى، كه‌ له‌ بوارى
پیشه‌سازیدا به‌كار دێت، بریتییه‌ له‌ كردارى ساردكرنه‌وه‌ و ته‌واوكردنى هه‌ندێ كردارى پیشه‌سازیى وه‌ك پیشه‌سازیى له‌ وقتوونان و سه‌هۆڵ، ئاو له‌ بوارى په‌یداكردنى كه‌هرۆئاوییه‌كان به‌كار ده‌هێنرێت، كه‌
هه‌ندێك له‌ ئاوه‌كه‌ ده‌بێته‌ هه‌ڵم و به‌فیڕۆ ده‌چێت.
چواره‌م: له‌ده‌ستدانى ئاو به‌هۆى به‌هه‌ڵمبوون و دزه‌كردن (ئاودادان):
ئاوى سه‌رزه‌وى له‌ ڕۆیشتنى دوورودرێژى (له‌ سه‌رچاوه‌كه‌یه‌وه‌ تا ڕێژگه‌كه‌ى، تووشى هه‌ردوو كرده‌ى
به‌هه‌ڵمبوون و دزه‌كردن ده‌بێت، به‌ كاریگه‌ریى چه‌ندێتیى ئه‌و بڕه‌ ئاوه‌ى پێیدا ده‌ڕوات، بڕی به‌هه‌ڵمبوون و دزینه‌وه‌ى ئاوى ڕوان و ڕووبه‌ره‌ ئاوییه‌كان، متمانه‌ ده‌كه‌نه‌ سه‌ر ئاووهه‌واى ناوچه‌كه‌ و جۆری خاكه‌كه‌ی و پێكهاته‌ى به‌ردینى ناوچه‌ى ئاوه‌ڕۆكه‌ی و چڕیی ئاوه‌ ڕه‌وانه‌كه‌، یاخود سه‌ر ئاوه‌ڵه‌كه‌.

هۆكاره‌كانى پیسبوونى ئاو
یه‌كه‌م: ناوچه‌ى پیشه‌سازى و چڕیی دانیشتوان.
دووه‌م: پیسبوون به‌پاشماوه‌ى گازوایل (نه‌وتى خاو) و گواستنه‌وه‌ى به‌هۆى كه‌شتى و پاپۆڕى نه‌وت
هه‌ڵگر.
سێیه‌م: پیسبوونى ئاوى پاک.
كاریگه‌ریى پیسبوونى ده‌رامه‌ته‌كانى ئاو له‌سه‌ر ژینگه‌ و مرۆڤ:
1-به‌كارهێنان و خواردنه‌وه‌ى ئاوى پیس، ده‌بێته‌ هۆى تووشبوونى مرۆڤ به‌ چه‌ندین نه‌خۆشیى مه‌تریداری وەک (كولێرا، بەلهاریزیا، نه‌خۆشییه‌كانى گورچیله‌ و جگه‌ر.....هتد).
2- كه‌مبوونه‌وه‌ و له‌ناوبردنى زینده‌وه‌ره‌ ئاوییه‌كان، چ رووه‌كى بێت یاخود ئاژه‌ڵى، كه‌ سامانێكى
نوێبوونه‌وه‌ى مرۆڤایه‌تین.
3- زۆر جار به‌هۆى ئاودانى زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانه‌وه‌، ئه‌و په‌ین و مه‌وادده‌ كیمیاییانه‌ى ده‌كرێن به‌ خاكدا، تێكه‌ڵ بە ‌ئاوى رووباره‌كان ده‌بێت، دواتر به‌كه‌ڵكى خواردنه‌وه‌ و به‌كارهێنانى مرۆڤ نایه‌ت، ئەگه‌ر به‌كاریش هات مرۆڤ تووشى ژه‌هراویبوون ده‌بێت.
4- كه‌مبوونه‌وه‌ى ئاوه‌ پاکەكان و پیسبوونى كه‌نار ده‌ریا و ئۆقیانووسه‌كان، كه‌ ئه‌مه‌ش رێگر ده‌بێت له‌به‌رده‌م چالاكییه‌ گه‌شتوگوزارییه‌كان، یاخود ده‌بێته‌ هۆى له‌ده‌ستدانى دیمه‌نه‌ سروشتییه‌ جوانه‌كانى ژینگه‌ى سروشتى، به‌هۆى پیسبوونى پاشماوه‌ و خۆڵ و خاشاك و پاشماوه‌ جۆراوجۆره‌كان.
5- پیسبوونى ئاوه‌كان به‌هۆى تێڕژانى په‌ترۆل بۆ ناو ئاوى ده‌ریا و زه‌ریاكان. له‌به‌رئه‌وه‌ى سووكه‌ و
سه‌رئاو ده‌كه‌وێت، به‌شێكى لێ ده‌بێته‌ هه‌ڵم و به‌هۆى هه‌واوه‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ شاره‌كان و زه‌وییه‌
كشتوكاڵییه‌كان.