سه‌ربازانى بێ ده‌مامك

من له‌ ڕه‌قه‌ بووم - 17

به‌شی ده‌یه‌م

دوو ڕۆژ پاش گه‌ڕانه‌وه‌م له‌ ته‌له‌ئه‌بیه‌ز، یه‌كێك له‌ هاوڕێكانم پاش ئه‌ملا و ئەولاكردنی زۆر به‌ قسه‌كانى، هه‌واڵی ئه‌وه‌ى پێ دام، كه‌ ئازیزترین هاوڕێم، كه‌ كاتى خۆی له‌ توونس پێكه‌وه‌ بووین به‌ناوى (رفیق الغول) كه‌ به‌ (ئه‌بوو شه‌هید) ناسرابوو، له‌ گوندى (البل) له‌ ڕیفی باكووری حه‌له‌بدا كوژراوه‌. هه‌واڵه‌كه‌ وه‌ك بروسكه‌یه‌ك له‌ سه‌رمى دا. خوێن له‌ ده‌ماره‌كانمدا وه‌ستا. واى خوایه‌! ناڕه‌حه‌ت بووم. خراپبینیم هەمبەر مانه‌وه‌م له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا زیاتر بوو. كه‌وتمه‌وه‌ بیری قسه‌كانی له‌ دوا ڕۆژه‌كانى پێكه‌وه‌بوونماندا. ئه‌و ڕۆژه‌ ئه‌بوو شه‌هید به‌تووڕه‌ییەوە گوتى: ئه‌مه‌ خه‌لافه‌تە له‌سه‌ر ڕێباز و ڕه‌وشتى پێغه‌مبه‌ر نییه‌!


بیریشم كه‌وته‌وه‌، چۆن ئێمه‌یان له‌ ته‌لئه‌بیه‌ز خسته‌ داوى مه‌رگه‌وه‌. پاش ئه‌وه‌ قسه‌گه‌لی زۆرم له‌و گه‌نجانه‌ بیست، كه‌ هێزه‌ ئه‌منییه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت مۆڵه‌تى ده‌رچوون له‌ ته‌لئه‌بیه‌زیان به‌وان نه‌دابوو و ئه‌وانیشان له‌ گه‌مارۆى تونددا گرفتار كردبوو. كه‌وتمه‌وه‌ بیری كوشت و كوشتاره‌كه‌ى كۆبانێ. كه‌وتمه‌وه‌ بیری گه‌نجه‌كانى نێو پاڵاوتگه‌ى بێجى له‌ عێراقدا، یه‌كێك له‌ ناخۆشترین ئه‌و شه‌ڕانه‌ى كه‌ موهاجیرین له‌ عێراقدا كردبوویان، ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌ دیسه‌مبری ساڵى 2014 تا مانگى ئۆكتۆبه‌ری ساڵى 2015، كه‌ هێزه‌كانى حه‌شدی شه‌عبی و هێزه‌كانى سوپاى عێراق ئازادكردنى ته‌واوه‌تى گه‌وره‌ترین پاڵاوتگه‌ى نه‌وتى عێراقیان ڕاگه‌یاند. ئه‌و ڕۆژه‌ هه‌ر شه‌ڕكه‌رێکی ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت كه‌ زیندوو مابووه‌وه‌، ناچار به‌ره‌و زنجیرە حه‌مرین هەڵاتبوو.


له‌و ڕۆژانه‌ى تازه‌ له‌ شه‌ڕی ته‌لئه‌بیه‌زدا به‌ره‌و ڕه‌قه‌ گه‌ڕابوومه‌وه‌، هه‌ر هاوڕێیه‌ك و فه‌رمانده‌یه‌كم ده‌بینى، تووڕه‌بوونى خۆمم بۆ ده‌رده‌خست. نه‌مده‌توانى تووڕه‌بوونى خۆم له‌و ئیداره‌دانه‌، كه‌ هه‌ندێك كات ده‌گه‌یشتە ئاستى كوشتنى به‌ئه‌نقه‌ستیش، له‌ كه‌س بشارمه‌وه‌. ده‌مزانى شكسته‌كان له‌به‌ر پشێوى و تێكچوونى شیرازەى هێزه‌كان نه‌بووە، به‌ڵكوو وام بیر ده‌كرده‌وه‌، كه‌ به‌ ناردنى ئه‌م هێزانه‌، كه‌ هه‌ر له‌پێشتره‌وه‌ دیار بوو شكست ده‌خۆن، ویستبوویان له‌ده‌ستیان ڕزگاریان بێت و لێیان زیاده‌ بووبن. به‌ ڕاستى كه‌وتبوومه‌ گومان له‌ ئاستى باڵای ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ته‌وه‌، به‌ڵام هیچ به‌ڵگه‌یه‌كم پێ نه‌بوو جگه‌ له‌ هه‌ڵه‌ و شكسته‌ به‌رده‌وامه‌كان.


ده‌زگاى ئه‌منیى خه‌لافه‌ت له‌جێى ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ڕووی دابوو لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كى راسته‌قینه‌ ده‌ست پێ بكات و گوێ له‌وانه‌ بگرێت كه‌ له‌و غه‌زواتانه‌ به‌شدار بوون، په‌یام و نامه‌یه‌كى بۆ من نارد، كه‌ نووسرابوو، (بێده‌نگ به‌!) ئه‌گینا به‌ تاوانى گومانكردن له‌ كه‌سانی تر دادگایی ده‌كرێیت! به‌ هه‌رحاڵ، بێده‌نگ بووم، لانیكه‌م نه‌مده‌توانى له‌نێو ئه‌و كه‌س و شه‌ڕكه‌رانه‌ى، كه‌ نه‌مده‌ناسین تووڕه‌بوونى خۆم لەو كردەوانه‌ ده‌ربخه‌م. هاوڕێكانم گاڵته‌یان به‌ من ده‌هات. ده‌یانگوت ئه‌بوو زه‌كریا...! بێده‌نگ به‌، ئه‌گینا ده‌ستگیر ده‌كرێیت و له‌دواییشدا فلیمێكی ڕێكلامیش له‌ سه‌ربڕینه‌كه‌ت بڵاو ده‌كه‌نه‌وه‌!


تووڕه‌بوونم كاتێك گه‌یشته‌ ئه‌وپه‌ڕى خۆی، كه‌ هه‌واڵم پێ گه‌یشت، دادگاى شه‌رعی نامه‌یه‌كى بۆ هاوسه‌رى هاوڕێكه‌م ئه‌بوو ده‌جانه‌ (محمد الزین) ناردبوو و هه‌واڵی ئه‌وه‌یان پێ دابوو، كه‌ ئه‌بوو ده‌جانه‌ى مێردى به‌ تاوانى بڵاوکردنەوەی گەندەڵی لەسەر زەوی و دزینى ماڵ و سامانى خه‌ڵك و كوشتن (مه‌به‌ستى كوشتنى خه‌ڵكی ئاسایی) له‌سێداره‌ دراوه‌. له‌دواییدا تێگه‌یشتم، كه‌ ئه‌بوو ده‌جانه‌ له‌ ڕه‌قه‌ له‌ به‌ندینخانه‌دا بووبوو، له‌دواییدا ئه‌ویان بۆ یه‌كێك له‌ باره‌گا نهێنییه‌كان گواستبووه‌وه‌ و تا ئه‌وكاته‌ى له‌ فڕۆكه‌خانه‌ى (كشیش) له‌سێداره‌ درا.


خه‌مم زیاتر بوو، هاوڕێكانیشم وه‌كوو من تووڕه‌ و گله‌ییان هه‌بوو، به‌ڵام له‌و ڕۆژانه‌دا خه‌لیفه‌ ئه‌بووبه‌كرمان له‌م تاوان و هه‌ڵانه‌ بێ تاوان و بێ ئاگا ده‌زانى. به‌ڵام رۆژێك قسه‌م له‌گه‌ڵ یه‌كێك له‌ ڕیشسپییەكانی ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا كرد، راستییەکەم بۆ ڕوون بووه‌وه‌.


ئه‌بوو حارسی میسڕی، كه‌ دیار بوو له‌ بازنه‌ى بڕیارده‌رانى ڕه‌قه‌وه‌ نزیك بوو، به‌ منى گوت، سزاى له‌سێداره‌دانی هیچ شه‌ڕكه‌ر و موهاجیرێك له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا جێبه‌جێ نابێت بێ ئاگادارى و مۆری تایبه‌تى خه‌لیفه‌ به‌غدادى. ئه‌مه‌ واتاى ئه‌وه‌ بوو كه‌ خه‌لیفه‌ به‌غدادى له‌سێداره‌دانى ئه‌بوو ده‌جانه‌ى هاوڕێمى په‌سه‌ند كردبوو. لەکاتێکدا خه‌لیفه‌ دەسەڵاتی هەبوو حزکم و بڕیاری دادگای خەلافەت رەت بکاتەوە. دەشیتوانی لە دۆسێى تاوانباران بڕوانێت . له‌و بابه‌تانه‌ش كه‌ په‌یوه‌ندیى به‌ موهاجیرین و شه‌ڕكه‌رانى عێراقی و سوورییه‌وه‌ هەبوو، سزاى سووک یان له‌سێداره‌دانیشیان بدات‌.


پاش له‌سێداره‌دانى ئه‌بوو ده‌جانه‌ و شكسته‌ سه‌ربازییه‌كان له‌ كۆبانێ و ته‌لئه‌بیه‌ز و شوێنانی دیکە، كه‌م كه‌م تێده‌گه‌یشتم كه‌ بۆشاییه‌كى گه‌وره‌ له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا هه‌یه‌، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا هێشتاكه‌ له‌و بڕوایه‌دا بووم، كه‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌ڵانه‌یشی، له‌سه‌ر حه‌قه‌. هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى له‌ ده‌وروبه‌رمدا ڕوویان دا، بۆ من دیارخه‌رى شتێك بوو، ئه‌ویش ئه‌وه‌ بوو، نموونەى ده‌وڵه‌تێكى عه‌داله‌تخواز وا له‌ زه‌ینمدا ده‌ستى به‌ ڕووخان ده‌كرد. ڕوون بوو، ئه‌و هیوایه‌ى بۆ به‌دیهاتنى بۆ ئێره‌ هاتبووم و هه‌زار كیلۆمه‌تر ڕێگام بۆی بڕیبوو و هه‌ر چییه‌كم هه‌بوو و نه‌بوو واز لێ هێنابوو، ئێستا ته‌پوتۆز به‌سه‌ریه‌وه‌ نیشتبوو. زۆر له‌ هاوڕێكانیشم ئه‌م دڵه‌ڕاوكێیه‌ى منیان هه‌بوو.


هه‌ندێك جاریش كه‌ زانیاریی ئه‌وه‌مان پێ ده‌گه‌یشت، هه‌ندێك له‌ موهاجیرین وه‌كوو تابوورى پێنجه‌مى هه‌میشه‌یی ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت كاریان بۆ ده‌زگا ئه‌منییه‌كانی كردبوو، تووشی شۆك دەبووین. هه‌ندێ جاریش بچووكترین ڕه‌خنه‌ له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ده‌گیرا، به‌ ڕاپۆرتێك والیی ئه‌وكاتى ڕه‌قه‌، ئه‌بوو لوقمانی لێ ئاگادار ده‌كرایه‌وه‌. ئه‌بوو لوقمان خه‌ڵكى سووریا و ناوى راستەقینەی (عه‌لی مووسا شه‌واخ) بوو، زۆربه‌ى موهاجیره‌كان ڕقیان لێی ده‌بووه‌وه‌، چونكه‌ له‌نێوان بنه‌ماڵه‌كه‌ى خۆی و (بنه‌ماڵه‌ى الشاوى له‌ ڕه‌قه‌) و كه‌سانی تریشدا، جیاوازیى ده‌كرد.


هه‌ندێك جار كه‌ ئێمه‌ى توونسی به‌ده‌ورى یه‌كدا داده‌نیشتین، گاڵته‌مان به‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌میره‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ده‌كرد. به‌گاڵته‌ به‌وانمان ده‌گوت، له‌ وڵاتى توونسی ئێمه‌ ده‌توانى سه‌رۆكى توونسیش بده‌یته‌ به‌ر ڕه‌خنه‌، به‌ڵام لێره‌ گاڵته‌ به‌ ئه‌بوو لوقمان و خه‌لیفه‌ به‌غدادى بكه‌یت، سه‌رت ده‌بڕن!


ده‌زگاى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، به‌هێزیى ده‌زگا ئه‌منییه‌كانى له‌ چه‌ند نموونه‌یه‌ك له‌ فلیمه‌كانیدا پیشان دابوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ده‌زگاى ئه‌منی، توانیبووى بچێته‌ نێو تاقمه‌ چه‌كداره‌كانى دژ و به‌رهه‌ڵستكارى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تیشه‌وه‌. نموونه‌یه‌ك له‌وان له‌ فلیمێك به‌ ناونیشانى (فسیكفیكهم الله‌) وێنه‌ی گیرابوو، (كه‌ ئه‌م فلیمه‌ دوو به‌شی له‌ مانگى جۆلاى 2016دا بڵاو كرایه‌وه‌) له‌م فلیمه‌دا كه‌ له‌لایه‌ن نووسینگه‌ى ڕاگه‌یاندنى ویلایه‌تى فوڕاته‌وه‌ به‌رهه‌م هێنرابوو، ئه‌وه‌ى ده‌رده‌خست كه‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌كان سیخووڕه‌كانیان له‌ هه‌موو شوێن و جێگایه‌كدا بڵاو كردووه‌ته‌وه‌ و هه‌وڵ ده‌ده‌ن ده‌نگ و وێنه‌ى هه‌ر دانیشتنێك، كه‌ جێى گومان و ڕه‌خنه‌گرتن له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و ئه‌میره‌كانى بێت، تۆمار بكه‌ن.


له‌و كاته‌دا جگه‌ له‌ متمانه‌كردن به‌ هاوڕێكانم كه‌ پێش له‌ هیجره‌تكردنم بۆ شام ئه‌وانم ناسیبوو، متمانه‌م به‌ كه‌سی تر نه‌بوو. هاوڕێكانیشم له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و گومان و دڵه‌ڕاوكێیانه‌ى له‌سه‌ر ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت هه‌یانبوو، له‌و بڕوایه‌دا بوون كۆمه‌ڵێك كه‌موكورتى و هه‌ڵه‌ و ته‌نانه‌ت خیانه‌ت له‌ ئاستى باڵاى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا هه‌یه‌، به‌ڵام ئه‌وانیش به‌ جۆرێك ده‌یانشارده‌وه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا گه‌یشتبووینه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ى كه‌ ده‌زگاى ئه‌منیی خه‌لافه‌ت له‌ هه‌موو شوێنێك ریکۆرد تۆماركردنى ده‌نگی داناوه‌.


کاتێ‌ سەر‌بازانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت سه‌ری هه‌ندێك كه‌سیان ده‌بڕى، تەنیا په‌یامێك بۆ دونیا، به‌ڵكوو په‌یامێكیش بوو بۆ هه‌موو سه‌ربازان و لایه‌نگرانی له‌ سنووری ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا، ڕه‌خنه‌گرانى ده‌وڵه‌ت له‌ گرووپ و تاقمه‌كانی تری جیهادى، له‌ ڕه‌وتى باوى سه‌ربڕین، كه‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ئه‌وى جێبه‌جێ ده‌كرد، ڕه‌خنه‌ى توندیان ده‌گرت، وه‌كوو ئه‌و ڕه‌خنانه‌ى ئه‌بوو محه‌مه‌د ئەلمقدەسی (كه‌سی پایه‌به‌رزى قاعیده‌) له‌باره‌ى ئه‌م شێوازه‌ كوشتنه‌وه‌ ده‌ری ده‌بڕین.


پێده‌چوو شتێك كه‌ پێش سه‌ربڕینى كه‌سه‌كان بۆ ئه‌وان ناخۆش بووبێت، ئه‌شكه‌نجه‌ى ڕۆحیی قوربانییه‌كان بوو، كه‌ بەرگەی بینینى خه‌نجه‌ره‌كهیان دەگرت.


ئه‌و ڕۆژانه‌، ئێمه‌ى موهاجیرانى توونسی گه‌یشتینه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ى، هه‌موو ئه‌و گوشاره‌ ئه‌منییانه‌ى له توونس بەرگەیمان كرد، لهئاست دڕنده‌یی ده‌زگا ئه‌منییه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا هیچ نه‌بوون!


ڕاسته‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌كانى توونیسش ئازاریان ده‌داین، به‌ڵام هه‌رگیز فشار و كوشت و كوشتاره‌كانیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا به‌راورد نه‌ده‌كرا.


ئه‌وه‌ى كه‌ له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر جۆره‌ ڕه‌خنه‌گرتنێکدا ده‌زگاى ئه‌منییه‌كانى خه‌لافه‌ت ئاماژه‌یان پێ ده‌كرد ئه‌وه‌بوو، (ببیسه‌ و گوێڕایه‌ڵ به!). هه‌ر ئه‌و ده‌سته‌واژەیە‌ى، كه‌ موهاجیره‌كان له‌ یه‌كه‌مین ڕۆژانى هاتنیان بۆ نێو شام، وه‌ك به‌شێك له‌ به‌یعه‌تدان دووباره‌یان ده‌كرده‌وه‌.


له‌و كه‌شه‌ ترسناك و مه‌ترسیداره‌دا، كه‌ باڵی کیشابوو بەسه‌ر تاقمه‌ موهاجیره‌كانه‌وه‌، ترس له‌ دیوانى ئاسایشی گشتى و هه‌ندێك یه‌كه‌ى تری هه‌بوو، وه‌كوو (یه‌كه‌ى ئەلسدیق به‌ فه‌رمانده‌یی ئه‌بوو محه‌مه‌د ئەلعه‌دنانى).


ئه‌م یه‌كه‌یە له‌ سه‌رانسه‌رى سووریادا چالاكیى ده‌كرد و ئه‌و فلیمانه‌ى كه‌ مه‌به‌ستى ترس و تۆقاندن به‌ دوژمنانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت بڵاو دەکرانەوە، له‌ژێر چاودێریی ئه‌م یه‌كه‌یەدا به‌رهه‌م ده‌هێنران. بۆ نموونه‌، فیلمى سه‌ربڕینى دوو په‌یامنێری یابانى، یان ئه‌و فیلمه‌ى به‌ناونیشانى (شیفا ئەلسدوور) بڵاو كرایه‌وه‌ و له‌ودا سووتاندنى (مه‌عاز ئەلكساسبه‌)ی فڕۆكه‌وانى ئه‌رده‌نیى تیادا به‌دی ده‌كرا.


له‌باره‌ى نموونه‌ى ئاگرتێپه‌ردانى فڕۆكه‌وانه‌ ئه‌رده‌نییه‌كه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى ئه‌ویان له‌ ڕه‌قه‌دا ئاگر تێبه‌ردابوو، ئێمه‌ش له‌دواییدا وه‌كوو هه‌موو هاووڵاتییانى دونیا به‌ بینینى فلیمه‌كه‌ له‌ سووتاندنى ئاگادار بووینه‌وه‌.


یه‌كێك له‌ ئه‌میره‌كان بۆ منى باس كرد، كه‌ فڕۆكه‌وانه‌ ئه‌رده‌نییه‌كه‌یان له‌و ناوچه‌یه‌ سووتاند كه‌ چه‌ند ڕۆژێك پێش ئه‌وه‌ ئه‌و شوێنه‌ى به‌ فڕۆكه‌كه‌ى بوردومان كردبوو. ئه‌و كارگه‌یه‌گى دروستكردنى بۆمب و ته‌قه‌مه‌نى له‌ ناوچه‌ى (پردى كۆنی) ڕه‌قه‌ی بۆمباران كردبوو و نزیكه‌ى 40 كه‌س له‌ سه‌ربازانى به‌شى پیشه‌سازیى جه‌نگى كوشتبوو.


عه‌جیب بوو ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌گه‌ڵ سووتاندنى ئەلكساسبه‌، هێشتا بۆ ئالوگۆڕپێكردنى له‌گه‌ڵ به‌ندییه‌كى تری ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت به‌ناوى (ساجیده‌ ڕێشاوى) خه‌ریكى گفتگۆى به‌رده‌وام بوو له‌گه‌ڵ ئه‌م وڵاته‌دا.


جیاواز له‌ به‌ڵا و موسیبه‌تى چاودێریی ئه‌منى و ترس و دڵه‌ڕاوكێى كه‌سانى ده‌مامکدارى ده‌زگا ئه‌منییه‌كان، كه‌ له‌ ڕه‌قه‌دا دروستیان ده‌كرد (ده‌مامكبه‌ستن بۆ شه‌ڕكه‌رانی تر قه‌ده‌غه‌ بوو) من به‌ڵایه‌كى تریشم تووش بووبوو، كه‌ ئه‌ویش خواردنى جۆره‌ نه‌سته‌له‌یه‌ك (جه‌لی) بوو، كه‌ دواجار منى نه‌خۆش خست و تووشی نه‌خۆشیی زه‌ردوویی كردم، كه‌ ئه‌مه‌ش موسیبه‌ت و به‌ڵایه‌كى ناخۆشی تر بۆ من بوو.



.