فریشتەیەک بە جامەدانیی سوورەوە

من و کەرکووک - 11

ڕەنگە به ‌هه‌زاران داستانی قارەمانی له مێژووی شۆڕش و بەرخۆدانی كوردا تۆمار كرابن، بەڵام‌ لای نەوە یەک لە دوای یەکەکانی کوردستانیان نه‌بیسترابن یان وەک پێویست باس نەکرابن. لێ من‌ كاتێك گۆێبیستی ئه‌و چیرۆكانه‌ ده‌بم كه‌ له‌ زاری شایەدحاڵه‌كانه‌وه‌ باس ده‌كرێن، خۆم پێ راناگیرێ و بڕیاری ئەوە دەدەم کە كارێك بكه‌م تا بگاته‌ خوێنه‌ر و بۆیان روون بێتەوە کە چۆن به ‌ده‌نگی بڵند ده‌ڵێن: كورد میلله‌تێكی بەدبەخت و خۆخۆره‌ و بۆ دژایه‌تیكردنی یه‌كتر، تەنانەت داستانه‌ قارەمانێتییەکانیش ده‌شێوێنن.

له‌م ئەڵقەیەی بیرەوەرییەکانم دەربارەی (من و کەرکووک) درێژە بەو هەواڵە ناخۆشانە دەدەم کە لە بەهاری ساڵی ١٩٩١دا، دوای راپەڕین و ئازادکردنی کەرکووک، لەبارەی ئەو شارە خۆشەویستەوە دەمانبیست، بەڵام ئەمجارە باس لە رووداوێکی گرنگ دەکەم لە زار و یادوەری پێشمەرگەیەکەوە لە شەڕی سەربازگەی خالید کە بە (معەسکەر خالید)ی کەرکووک ناودێر کراوە. باسی قارمانێتیی پۆڵیك پێشمەرگەی گیان لەسەردەست ده‌كه‌م كه‌ له سه‌ربازگه‌ی خالید له‌ كه‌ركووكی زێدی باوانی دایكم و لانکی لە‌دایكبوونم نواندیان، ئه‌و داستانەش‌ ده‌چێته‌ پاڵ ئه‌و داستانانه‌ی تر كه‌ پێشمه‌رگه‌ قاره‌مانه‌كانی كوردستانم تۆماریان كردووه‌.

شەڕی سه‌بازگه‌ی خالید لە ساڵی ١٩٩١دا، داستانه‌ پڕ شكۆ و نه‌به‌زییەکانی کۆمەڵێک پێشمه‌رگەیە‌ كه ‌توانییان مێژووییه‌ك بنووسنه‌وه، گێڕانه‌وه‌ی داستانه‌كه‌ له‌ سه‌ر زاری شایەدحاڵه‌كان و به‌شداربووانی ده‌گێڕمه‌وه‌، کە ھی پۆلێك له‌ پێشمه‌رگه‌ ئازاكانی پارتی دیموكراتی كوردستانە بۆ بەرگریکردن لە کەرکووک و ئازادییەکەی.

وه‌ك ده‌گێڕنه‌وه‌، ئه‌وان خه‌ریكی نانخواردن بوون، لەپڕ له‌ (رادیۆی ده‌نگی كوردستان)ەوە بروسكه‌یه‌ك بڵاو كرایه‌وه‌ و تیایدا داوا کرا پێشمه‌رگه‌كانی ڕێكخراوی هه‌ڵه‌بجه‌ په‌یوه‌ندی بكه‌ن به‌ بنكه‌كانیانه‌وه‌ بۆ بەشداریکردن لە هێرشێكی نوێی پێشمەرگە له‌ كه‌ركووك.

پێشمەرگەکان ده‌ستبه‌جێ به‌ده‌م بانگه‌وازه‌كه‌وە ده‌ڕۆن و قه‌تاره‌ی کاروانی پۆله‌ پێشمه‌رگه به‌ره‌و كه‌ركووكی پیره‌ شاری كوردستان به‌ڕێ ده‌كه‌وێ.

ئه‌وده‌م كه‌ركووك ئازاد كرابوو، بەڵام مەبەست لەو هێرشە گرتنی (معەسکەر خالید)ی رژێمی بەعسە کە دوا مۆڵگەی هیزە چەکدارەکانی رژێم بوو. به‌پێی پلانه‌ سه‌ربازییه‌كه‌یان، هێزی پێشمەرگە‌كانی پارتی دیموكراتی كوردستان، پێداگری ده‌كه‌ن كه‌ ئه‌م هێرشه‌ بكرێت، بۆیه‌ سه‌ختترین شوێنی هێرشه‌كه‌ بۆ خۆیان داده‌نێن و له‌ ناوه‌ڕاسته‌وه‌ هێرش ده‌ست پێ ده‌كەن، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدا کە بەپێی هەمان پلان دەبێ هێزه‌كانی تری به‌ره‌ی كوردستانی له‌ ڕۆژهه‌ڵات و رۆژئاوای سه‌ربازگه‌كه‌وه‌ وه‌ك پشتیوانی هێرش بكه‌ن.

هه‌ڵمه‌تی پێشمه‌رگه‌كانی ڕێكخراوی هه‌ڵه‌بجه‌ی پارتی، پشتوێنه‌ی بەرگریی به‌عسییه‌كان لە ناوەڕاستی بەرەی شەڕەوە ده‌به‌زێنن و چه‌ند كیلۆمه‌ترێك پێشڕەوی دەکەن بەرەو‌ قوڵایی سه‌ربازگه‌ی خالید، دوای شەڕێكی سه‌خت و دژوار، چاوه‌ڕێ ده‌كرێت هێزه‌كانی تری پشتیوانی وه‌ك ئه‌م مه‌فره‌زه‌ جه‌ربه‌زه‌یه‌ دڕیان به‌ هێزی كه‌مه‌ره‌یی دوژمن دابێت، وه‌لێ مه‌خابن وه‌ك ده‌ڵێن ئه‌و به‌رگرییه‌ پێویسته‌ی كه‌ ده‌بوو بكرێت نه‌كراوه ‌و به‌ قه‌ولی شایەتحاڵه‌كه كشاونه‌ته‌وه‌.

دواجار هێزه‌كه‌ی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌وه‌ تێدەگەن كه‌ ئه‌م شه‌ڕه‌ شه‌ڕی مان و نه‌مانه ‌و ده‌بێت تا دوا هه‌ناسه‌ بجه‌نگن و چاوه‌ڕوانی پشتیوانی نه‌كه‌ن.

وه‌ك دەگێڕنەوە، شه‌ڕ تا ده‌هات گڕی ده‌سه‌ند و دوژمن به‌ چه‌كه‌ قورسه‌كانیەوە ڕووبه‌ڕووی پێشمه‌رگه‌ ده‌بۆوە، له‌ به‌رامبه‌ردا پیشمه‌رگه‌ کە وه‌ك داربه‌ڕووی به‌هێز له‌سه‌ر خاكی نیشتمان ڕووابوون، به‌رگری ده‌كه‌ن و بە هەموو هێزیان وه‌ڵامی هێرشه‌كان ده‌ده‌نه‌وه‌.

شایەدحاڵه‌كان گێڕایانه‌وه:‌ په‌یتا په‌یتا به‌ بڵندگۆی سه‌ربازگه‌ی خالید داوا ده‌كرا (چەکدارانی بارزانی خۆ به‌ده‌سته‌وه‌ بده‌ن) له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا فه‌رمانده‌ی هێزی پێشمەرگە‌کانی هەڵەبجە لەو هێرشەدا (شه‌هید جوامێر محمود) بە ده‌ستڕێژی گوللەی روو لە‌ بڵندگۆی سه‌ربازگه‌كه وەڵام دەداتەوە و دەیەوێ بە هێزەکانی دوژمن بڵێت، پێشمەرگە خاوه‌نی ئیراده ‌و بیروباوه‌ڕی ئازادیخوازانەی كوردایه‌تی و نیشتمانییە، بۆیە نه ‌خۆ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌ده‌ن و نه ‌خۆشیان ده‌چه‌مێنن.

تاریکیی شه‌و دادێ و شه‌ڕ هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت، مه‌خابن زۆر له‌و پێشمه‌رگانه‌ شەهید دەبن و دەچنە کاروانی نەمرانەوە، بەشێکیش لەوانەی به‌زیندوویی ماونەتەوە،‌ بریندارن و برینداری سەختیش، وه‌لێ هه‌ر له‌ به‌رگری به‌رده‌وام ده‌بن، ئەوەش وا دەکات دوژمن جورئه‌تی ئه‌وەی نەبێ زیاتر لێیان نزیك بێته‌وه‌.

یه‌كێك له‌ پێشمه‌رگه‌كان دوای ئه‌وه‌ی بریندارێك ڕاده‌كێشێت تاوه‌كوو رزگاری بكات، لەو سەروبەندەدا تەقەیان لێ دەکرێت و پێشمەرگە بریندارەکە جارێکی تر دەپێکرێت و بەو هۆیەوە شەهید دەبێت، پیشمه‌رگەکەی دی کە ناوی (حەکیم ریشاوی)یە و دەیوسیت هاوڕێکەی رزگار بکات، چەند فیشەکێکی دوژمن دەستی دەپێکن بەخەستی بریندار دەبێت، بۆیه‌ ئیدی توانای ته‌قاندنی چه‌كه‌كه‌ی نامێنیت. شەڕ بەردەوام دەبێت و بەرگریی قارەمانانەی ئەم چەند پێشمەرگەیە بەردەوام لەگەڵیا، شه‌وه‌زه‌نگ به‌ته‌واوی باڵ ده‌كێشێ به‌سه‌ر سه‌ربازگه‌كه‌دا، یه‌كێكی دی له‌ پێشمه‌رگه‌كان چه‌كه‌كه‌ی لەکار دەکەوێت و ناتوانێت چیتر بەرگریی پێ بکات، بۆیه‌ داوا لە حه‌كیم رێشاویی ده‌ستی بریندار دەکات‌، چه‌كه‌كانیان بگۆڕنه‌وه‌، حەکیم بە قسەی دەکات، لێ دوای ماوه‌یه‌كی كورت ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ش له ‌دووره‌ده‌ستەوە شه‌هید ده‌بێت، لەو دەمەدا ئیدی حه‌كیم ڕێشاوی هه‌وڵی خۆكوشتن ده‌دات بۆ ئەوەی بەزیندوویی نەکەوێتە دەست دوژمن، بەڵام نە چه‌كه‌كه‌ی ده‌ستی كار ده‌كات و نە دەستیشی بەهۆی برینداربوونیەوە ئەو هێزەی تێدا ماوە، ریشاوی نائومێد نابێت و خۆی به‌ده‌سته‌وه‌ نادات، چاوه‌ڕوانی پشتیوانیه‌ و به‌رگری لە مان و بەردەوامبوونی خۆی دەکات.
شایەتحاڵه‌كه‌ گێڕایه‌وه‌:‌ لەو دەمەدا کە لە ژوورێکی سەربازگەکەدا گیرم خواردبوو بێ چەک و بێ دەست، وێڕای خواستی مانەوەش بۆنی شه‌هیدبوونم ده‌كرد، چاوه‌ڕێ بووم له‌ چه‌ند خولەکێکی تردا وه‌ك هاوڕێكانم شه‌هید بم، له‌ناكاو ده‌نگی لێدانی پیکێکی ئاسن له‌ دیواره‌كه‌ی پشتمەوە ‌هات، وام لێکدایەوە دوژمن له‌ ناوه‌وه‌ ده‌یه‌وێت هێرش بكات و له‌ ناومان به‌رێت، له‌گه‌ڵ نزیکبوونەوەی زیاتری ده‌نگی پیکەکە، هەستم دەکرد ورده‌ ورده‌ وا دیواره‌كه‌ كون دەکرێ، منیش زیاتر کەوتمە خەمی ئەوەی به ‌برینداری و دیلی بکەومە دەست دوژمن، جارێكی تر هه‌وڵم دا بە چەکەکەی دەستم خۆم بکوژم، بەڵام چه‌كه‌كه‌ كاری نه‌كرد و نه‌ته‌قی، دیارە قه‌ده‌ر وای كرد بژیم و ئه‌م داستانە ونبووه‌ش بۆ رۆحی نیشتمان بگێڕمه‌وه‌.

تا ده‌هات ده‌نگ و زرمەی كوتینی پیکەکە زیاتر ده‌بوو، تەواو كونێك له‌ دیواره‌كه‌ دروست بوو، چاوه‌ڕێ بووم چەند چەکدارێکی دوژمن لە کونەکەوە بێنە ژوورێ ئیدی یان بمگرن یان لە جێدا بمکوژن، به‌ڵام کە ئەودیو کونەکە دەرکەوت چیم بینی؟! پێشمەرگەیەک تۆ بڵێ فریشته‌یه‌كی ڕیشنی ماندووی ته‌پوتۆزاوی به‌ جامانه‌یه‌كی سووره‌وه،‌ پێی گوتم: ”ده‌ستتم بدەرێ خێرا با رزگارت کەم“... تا ئه‌و ده‌مه‌ش نه‌مده‌زانی، ئاخۆ ئەمە فریشته‌یه‌ و له‌لایه‌ن خوداوه‌نده‌وه‌ هاتووه،‌ یاخود پێشمه‌رگه‌یه‌كی ئازای نیشتمانه‌ كه ‌نایه‌وێت به‌ برینداری ده‌ست دوژمن بكه‌وم.

من نه‌مده‌توانی هه‌ستمه‌وه‌، ئه‌و هه‌وڵی دا له‌نێو کونی دیواره‌كه‌وه‌ رامكێشێ، وه‌لێ وا پێده‌چوو كونی دیواره‌كه‌ پچووكتر بێت لەوەی جەستەی شەکەت و برینداری منی پێوە بچێت، بۆیه‌ ده‌بوو هه‌ندێكی تر دیواره‌كه‌ بڕووخێنێت، ئه‌ویش به‌ جۆش و خرۆشی كوردایه‌تی و رزگاركردنی منه‌وه‌ به ‌هێز و بازوویەکی ماندووانە بەڵام ئازایانەوە، چه‌ند پیکێکی تری به‌هێزی له‌ دیواره‌كه‌ دا و بەشێکی تری لێ رماند، دیار بوو له‌و ده‌مه‌دا سه‌ربازه‌كان ده‌نگ و هاواری ئێمه‌یان بیستبوو، دواجار ئەو پێشمەرگەیە به ‌هێز و قودره‌تی خۆی منی له‌ كونه‌كه‌ راكێشایه‌ لای خۆی، هەر کە کەوتمە ئەودیو دیوارەکەوە، سەربازانی رژێم گوللەی ئار بی جییان نا به‌ شوێنه‌كەی ئێمه‌وه‌، ئیتر نه‌مزانی چی رووی دا، كه‌ چاوم كرده‌وه‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ی كه‌ركووك بووم.

دواتر زانیم لەم داستانەدا پۆلێك شه‌هیدی قاره‌مان بوونه‌ گیانفیدای نیشتمان و زۆربەیان به‌ ئیستاشه‌وه‌ گۆڕیان ونه ‌و تەرمی پیرۆزیان ده‌ست ماڵبات و کەسوکاریان نه‌كه‌وته‌وه،‌ ئه‌وانیش شه‌هیدانی لیژنه‌ی ناوچه‌ی هه‌ڵەبجه‌ی پارتی دیموكراتی كوردستان بوون، كه‌ ئه‌مانه‌ ناوه‌كانیانن: (شه‌هید جوامێرمەحمود، شه‌هید هیوا حمه‌علی، شه‌هید عەلی عەبدوڵا، شه‌هید وه‌هاب‌ عەلی، شه‌هید حه‌سه‌ن محەمه‌د، شه‌هید ئه‌مین محەمەد، شه‌هید ئیبراهیم محەمەد، شه‌هید سه‌ردار حەمه‌سه‌عید).

ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا ئه‌وانی تریش زۆربەیان بریندار بوون و جیا لەو ناوانە هەر لەو شەڕەدا چەندین شەهیدی دیکەی قارەمانیش هەبوون.

ئه‌م داستانه‌ی ئه‌و پێشمه‌رگه‌ قاره‌مانانه،‌ ده‌ هێنده‌ی تر شكۆی کورد و پێشمه‌رگه‌یان به‌ به‌رزی له‌ كه‌ركووك تۆمار كرد.

ده‌كرێت بڵێین، له‌ هه‌موو شوێنێكی كوردستان، شوێنەواری قاره‌مانێتی و به‌رخودانی پیشمه‌رگه‌ دیاره‌، وه‌لێ ونبوون و باس نه‌كردنی ئه‌م داستانانه‌، هۆکارەکەی ناته‌بایی و یه‌كڕیزنەبوونی نێوماڵی كوردە، مەخابن لەسایەی زاڵبوونی ویستی حزبی بەسەر ویستی نەتەوەیی و نیشتمانیدا، ئەم داستانە مەزنانە‌ زینده‌به‌چاڵ كراون.

ده‌كرا كه‌ركووك جیاوازتر له‌ شاره‌كانی تر ته‌ماشا بكرێت، ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ی كه‌ له‌وێ شه‌هید بوون، هێمایه‌كی جوانی خەباتی کوردانەیە نەک حزبییانە، بۆیه‌ نه‌وه‌ی تازە بێ ئاگایه‌ له‌وه‌ی كێ له‌ كه‌ركووك شه‌هید بووه‌ كێ به‌شدار بووه‌ له‌و به‌رخودان و راپه‌رینه‌ مه‌زنه‌ی به‌هاری ساڵی ١٩٩١.

چی ده‌بوو له‌ كه‌ركووك گۆڕستانێكی هاوبه‌ش یاخود مۆنۆمێنتێكی هاوبه‌ش، بۆ سه‌رجه‌م شه‌هیده‌كانی ئازادیی کەرکووک (مەبەستم شەهیدانی هەموو لایەنەکانە) له‌و شاره‌دا دروست بكرایه،‌ تاوه‌كوو نه‌وه‌ له‌ دوای نه‌وه‌ بە ڕێزەوە سەردانیان بکردایە.