فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى چييه‌؟

هۆشیاریی سێکسی.. پرسیار و وەڵام

هه‌ستكردن به‌ جۆرێ له‌ دڵه‌ڕاوكێ و ترس له‌ هه‌ندێ كات و بۆنه‌ى كۆمه‌ڵايه‌تى، ئاساييه‌، بۆ نموونه‌ كاتێك بۆ پێشكه‌شكردنى وتارێ له‌به‌رده‌م كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكدا ده‌ڕۆیت، يان قسه‌كردن بۆ ته‌له‌ڤزيۆن و له‌به‌رده‌مى كامێرادا، يان يه‌كه‌م ڕۆژى ده‌ستپێكردنى ئيشێكى نوێ، يان چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ كه‌سێكى گرنگدا،...هتد. وه‌لێ ئه‌و ترس و دڵه‌ڕاوكێيه‌ى لێره‌دا مه‌به‌ستمانه‌ هيچ كام له‌مانه‌ نين. ئه‌و كه‌سه‌ى فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تیى هه‌يه‌، له‌ هه‌موو شوێنێك و هه‌موو كاتێك هه‌ست به‌و ناڕه‌حه‌تييه‌ ده‌كات و به‌رده‌وام ده‌يه‌وێ له‌ قه‌ره‌باڵه‌غى و په‌يوه‌نديكردن له‌گه‌ڵ خه‌ڵكدا دوور بكه‌وێته‌وه‌.
فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى پشێوييه‌كى ده‌روونیى درێژخايه‌نه‌، كاريگه‌ریى بۆ سه‌ر ته‌واوى ژيانى ئه‌و كه‌سه‌ هه‌يه كه‌ تووشى ده‌بێت، ناتوانێ وه‌ك كه‌سى ئاسايى كار بكات و په‌يوه‌ندیى كۆمه‌ڵايه‌تى ببه‌ستێ.

پ: نيشانه‌كانى فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى چيين؟
و: به‌ لاى زۆر كه‌سه‌وه‌، شه‌رم، ترس و دڵه‌ڕاوكێ له‌ ديارترين نيشانه‌كانى فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تين، وه‌لێ ئه‌م نيشانانه‌ هاوكاتن له‌گه‌ڵ هه‌ندێ حاڵه‌تى سروشتيدا، بۆ نموونه‌ له‌ منداڵ يان هه‌رزه‌كاردا، چونكه‌ هێشتا هێنده‌ به‌ركه‌وتنى كۆمه‌ڵايه‌تيیان نه‌بووه، تا به‌ شێوه‌يه‌كى ئاسايى ڕووبه‌ڕووى خه‌ڵك ببنه‌وه‌. پاشان هه‌ندێ له‌م نيشانانه‌ به‌پێى كه‌سێتیى ئه‌و كه‌سه‌ ده‌گۆڕێ و مه‌رج نييه‌ نيشانه‌ بن بۆ جۆرێ له‌ فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى، بۆ نموونه‌، هه‌ندێ كه‌س خۆيان كراوه‌ن، هه‌ندێكى ديكه‌ خۆيان دووره‌په‌رێزن، يان شه‌رمنن.‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌گه‌ر نيشانه‌كان توند بوون و به‌ شێوه‌يه‌ك ئه‌و كه‌سه‌ به‌ هه‌موو به‌ركه‌وتنێكى كۆمه‌ڵايه‌تى تووشى ناڕه‌حه‌تى بوو، ئه‌وا به‌ فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى ناودێر ده‌كرێ و ده‌شێ ئه‌م نيشانانه‌ تێبينى بكرێن:
- ترسى زۆر له‌ كاتى قسه‌كردن له‌گه‌ڵ خه‌ڵك له‌ده‌ره‌وه‌ى خێزان.
- شه‌رمكردن تا ئاستى له‌بيرچوونه‌وه‌ى وشه‌ و ده‌سته‌واژه‌ى گونجاو له‌ كاتى گفتوگۆدا.
- سووربوونه‌وه‌، ده‌نگگيران له‌ كاتى قسه‌كردندا.
- دڵه‌ڕاوكێیەکى زۆر به‌ر له‌ چوون بۆ شوێنى دياريكراو، يان بينينى كه‌سێ.
- ئاره‌قكردنه‌وه‌، ته‌نانه‌ت دابه‌زينى فشارى خوێن له‌ هه‌ندێ كه‌سدا.
- كۆنترۆڵنه‌كردنى جووڵه‌ى ده‌ست و گوزارشتى ده‌موچاو.
- له‌رزينى لێو، يان ده‌ست له‌ كاتى قسه‌كردندا.
- هه‌ستكردن به‌ ئازارى گه‌ده‌، يان ناوسك.
- سه‌رگێژخواردن، دڵ تێكه‌ڵهاتن.
- هه‌ستكردن به‌وه‌ى كه‌ مێشك به‌تاڵه‌ و هيچ نازانى. هه‌ندێ كه‌س له‌ دۆخى تونددا ناوى خۆشيان له‌بير ده‌چێته‌وه‌.

پ: له‌ چ ته‌مه‌نێكدا ڕوو ده‌دات؟
و: به‌ زۆرى له‌ ته‌مه‌نى هه‌رزه‌كاريدا ده‌رده‌كه‌وێت. وه‌لێ ده‌شێ له‌ هه‌ندێ حاڵه‌تدا بناغه‌كه‌ى بۆ قۆناغى منداڵى بگه‌ڕێته‌وه‌. هه‌ندێ نه‌خۆش ورده‌ ورده‌ ده‌توانن به‌سه‌ر هه‌ندێ دۆخدا زاڵ ببن، بۆ نموونه‌، گه‌ر خوێندكار بێت، له‌وانه‌يه‌ له‌ پۆله‌كه‌ى خۆى له‌گه‌ڵ مامۆستاكانى خۆيدا هێنده‌ كێشه‌ى نه‌بێ، وه‌لێ به‌ گۆڕينى پۆل يان قوتابخانه‌كه‌ى، تووشى هه‌مان ترس و دڵه‌ڕاوكێ ده‌بێته‌وه‌.
به‌ زۆرى هه‌رزه‌كار به‌ پله‌ يه‌ك له‌ پله‌كان تووشى ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بێت، وه‌لێ له‌گه‌ڵ گه‌وره‌بوون باش ده‌بێت. ته‌نيا له‌ هه‌ندێ حاڵه‌تدا‌ پێويستيان به‌ چاره‌سه‌ر و يارمه‌تیى ده‌ره‌كى ده‌بێت، ئه‌گينا حاڵه‌ته‌كه‌ ده‌بێت به‌شێك له‌ مۆركى كه‌سێتيیان و چاره‌سه‌ركردن و باشبوونيان سه‌ختتر ده‌بێت.

پ: بۆچى هه‌ندێ كه‌س تووشى ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بن؟
و: هۆكارى بنه‌ڕه‌تیى تێكهه‌ڵكێشه‌ له‌نێوان هۆكارى بايۆلۆژى و ژينگه‌ييدا. هه‌ندێ جار ئه‌و كه‌سانه‌ى جۆرێ له‌ كێشه‌ى ئه‌قڵييان هه‌يه،‌ تووشى فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى ده‌بن. هه‌ندێ جاريش ئه‌و كه‌سه‌ له‌ هه‌موو ڕوويه‌كى جه‌سته‌يى و ئه‌قڵيیه‌وه‌ ته‌واوه‌، وه‌لێ هه‌ر تووشى ئه‌م حاڵه‌ته‌ ده‌بێت. توێژه‌ران تێبينیى چالاكیى زياديان له‌ به‌شێكى دياريكراوى ده‌ماخى هه‌ندێ له‌ تووشبوواندا كردووه‌، كه‌ له‌ خه‌ڵكى ئاسايى زياتر وه‌ڵامدانه‌وه‌يان بۆ ترس هه‌يه‌، پێيان وايه‌ ئه‌مه‌ واى كردووه‌، كه‌ زياتر تووشى دڵه‌ڕاوكێ و ترسى كۆمه‌ڵايه‌تى ببن.
ئه‌و هه‌رزه‌كارانه‌ش كه‌ باوانيان زياده‌ڕۆيى ده‌كه‌ن له‌ پاراستنيان، هه‌روه‌ها دڵه‌ڕاوكێيان هه‌يه‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو شتێكيان، له‌ كه‌سانى ديكه‌ زياتر مەترسیی ئه‌وه‌يان لێ ده‌كرێ كه‌ تووشى فۆبياى كۆمه‌ڵايه‌تى ببن.
هه‌روه‌ها بوونى جۆرێ له‌ ڕووخسارى جه‌سته‌يى ناسروشتى، وه‌ك جۆرێ له‌ كه‌مئه‌ندامى، كه‌ سه‌رنجى ده‌وروبه‌ر ڕابكێشێ، ده‌شێ هه‌مان حاڵه‌ت به‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌دا ڕوو بدات.

پ: ئايا ئه‌م حاڵه‌ته‌ مه‌ترسیى هه‌يه‌؟
و: مه‌ترسیى ئه‌م حاڵه‌ته‌ له‌ درێژه‌كێشانيدا ڕوو ده‌دات. كاتێ هه‌رزه‌كار گه‌وره‌ ده‌بێت و هاوكات تێبينیى ئه‌م نيشانانه‌ى له‌سه‌ر ده‌كرێ، ئه‌وا پێويسته‌ باوان، يان كه‌سى نزيك لێيه‌وه‌، به‌ شێوه‌يه‌كى ئارام مه‌ترسييه‌كانى ئه‌و دۆخه‌ ناسروشتييه‌ى بۆ ڕوون بكاته‌وه كه‌ ئه‌مانه‌ هه‌ندێك له‌و مه‌ترسييانه‌ن:
- دواكه‌وتنى له‌ خوێندن، يان وازهێنان.
- كارنه‌كردن، يان شكستهێنان له‌ مانه‌وه‌ له‌سه‌ر كار و دۆزينه‌وه‌ى كارى شياو.
- دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ خه‌ڵك و گۆشه‌گيرى، كه‌ وا ده‌كاته‌ نه‌توانێ هيچ جۆره‌ په‌يوه‌ندييه‌كى كۆمه‌ڵايه‌تى و سۆزدارى ببه‌ستێ.
- خوودانه‌ خواردنه‌وه‌، يان مادده‌ى بێهۆشكه‌ر.
- تووشبوون به‌ هه‌ندێ نه‌خۆشیى ده‌روونى، وه‌ك خه‌مۆكى.
- بڕوا به‌خۆنه‌بوون و ترس له‌ هه‌موو شتێكى تازه‌.
- زۆر هه‌ستيار بوون، كه‌وا ده‌كات هه‌موو شتێ به‌ ڕه‌خنه‌، يان توانج تێبگات.
- ڕق لەخۆبوونه‌وه‌ و قسە بەخۆ گوتن، ته‌نانه‌ت ده‌شێ ئازارى خۆى بدات، يان خۆى بكوژێ.

پ: ئه‌ى چۆن خۆم بپارێزم؟
و: له ڕاستيدا هيچ ڕێگه‌يه‌ك بۆ خۆپاراستن نييه‌، ئه‌گه‌ر وا بوايه‌ هيچ كه‌سێ ئه‌م دۆخه‌ ناله‌باره‌ى بۆ خۆى هه‌ڵنه‌ده‌بژارد. وه‌لێ ده‌كرێ په‌يڕه‌وى ئه‌م خاڵانه‌ بكه‌يت:
- ئه‌گه‌ر هه‌ست ده‌كه‌يت چه‌ند نيشانه‌يه‌ك‌، يان هه‌موو ئه‌و نيشانانه‌ت هه‌يه‌، كه‌ ئاماژه‌مان پێ دا، دوودڵ مه‌به‌ له‌ داواكردنى يارمه‌تى به‌پێى ئه‌و ژينگه‌يه‌ى كه‌ تيايدا ده‌ژيت. ده‌شێ دايك، يان باوك، مامۆستاكه‌ت باشترين كه‌س بن بۆ هاوكاريكردنت و ڕزگاربوونت له‌و حاڵه‌ته‌.
- به‌رنامه‌ت هه‌بێت له‌ ژيانتدا، بزانه‌ چى ده‌كه‌يت و ده‌ته‌وێ چى به‌ده‌ست بێنى، ئه‌مه‌ يارمه‌تيت ده‌دا له‌ چۆنێتیى به‌ڕێكردنى كات و سه‌رفكردنى وزه‌ و توانات، پاشان ئامانجه‌كه‌ت ده‌بێتە هانده‌ر بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر هه‌موو ترس و دڵه‌ڕاوكێيه‌كدا، كه‌ هه‌ستى پێ ده‌كه‌يت.
- ئه‌گه‌ر جگه‌ره‌کێشيت، به‌ مه‌به‌ستى له‌بيرچوونه‌وه‌ى بارى ده‌روونيت، يان وا هه‌ست ده‌كه‌يت كه‌ خواردنه‌وه‌ كهوليیه‌كان ئازايه‌تيت پێ ده‌به‌خشن، به‌تايبه‌تى له‌ هه‌ڵوێسته‌ سۆزدارييه‌كاندا، ئه‌وا واز له‌ هه‌ردووكيان بێنه‌، چونكه‌ كاريگه‌رييان كاتييه‌ و پاشان هه‌موو جارێ پێويستت به‌ زياتره‌، تا هه‌ست به‌و ئارامييه‌ ساخته‌يه‌ بكه‌يت.

پرسياره‌كانتان له‌ ڕێى ئه‌م ئيمه‌يله‌وه‌ وه‌ڵام ده‌درێنه‌وه‌:
ئەم ئیمەیڵە پارێزراوە لە سپام, پێویستە جاڤا سکریپت چالاک بکەیت بۆ بینینی.