له‌ یادی شه‌هیدێكی گومناودا

شەهید مەڵا رەسووڵ، لەسەر ئەرکی خۆی قوتابخانەی لە هەڵەدن کردووەتەوە

هه‌موو ئه‌وانه‌ی له‌پێناو كورد و كوردستاندا شه‌هید بوون، له‌ لوتكه‌ی به‌خشیندان، چونكه‌ نه‌ك هه‌ر خۆیان فیدا كردووه‌، به‌ڵكوو له‌دوای خۆشیان خێزانه‌كانیان كردووەته‌ ده‌سته‌چیله‌ی خه‌بات و شۆڕش و به‌رخودان. هه‌شبوون به‌ر له‌ شۆڕش و پێشمه‌رگایه‌تی، بوونه‌ته‌ پێشه‌نگی هۆشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵ، ئه‌وه‌ی پێیان كرابێت له‌و پێناوه‌دا كردوویانه‌ و له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م پڕیشكی شۆڕشیشدا چه‌كیان كردووەته‌ شان و یه‌كه‌م قوربانیشیان به‌ گیانی خۆیان داوه‌، تا ببنه‌ پێشه‌نگ و هانده‌ری ئه‌وانی دی. بۆیه‌ به‌شداریی له‌ ره‌واترین خه‌باتدا، كه‌ خه‌باتی رزگاریی وڵاته‌كه‌یانه‌ له‌ ژێرده‌سته‌یی و داگیركراوی. یه‌كێك له‌و شه‌هیدانه‌ شه‌هید مه‌لا ره‌سووڵه‌، كه‌ یەکێک بوو لە سیمبوولەکانی شۆڕشی ئه‌یلوول، به‌ڵام ئێستا شه‌هیدێكی گومناو و گۆڕغه‌ریبه‌!

شه‌هید مه‌لا ره‌سووڵ، ساڵی 1919 له‌ گوندی هه‌ڵه‌دنی دۆڵی جافایه‌تی هاتووەته‌ دنیاوه‌. هه‌ر به‌ منداڵی خراوه‌ته‌ به‌ر خوێندنی ئایینیی ئه‌و سه‌رده‌مه‌وە، بۆ خوێندنیش زۆربه‌ی ناوچه‌كانی باشوور و رۆژهه‌ڵاتی كوردستان گه‌ڕاوه‌ و لای مه‌لا گه‌وره‌كانی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ خوێندوویه‌تی، تا دوا جار ئیجازه‌ی مه‌لایه‌تیی وه‌رگرتووه‌. ماوه‌یه‌ك له‌ گوندی گه‌وره‌ دێی دۆڵی جافایه‌تی مه‌لا بووه‌.

به‌ڵام دواتر ناوی دێته‌وه‌ بۆ سه‌ربازی و ده‌بێته‌ سه‌رباز. له‌به‌ر زیره‌كی و لێهاتوویی خۆی، زۆر زوو پله‌ سه‌ربازییه‌كان تێده‌په‌ڕێنێت و ده‌بێته‌ (ره‌ئیس عورەفا‌ مخابەره‌) واته‌ بێته‌ل.

ساڵی 1945 له‌ گه‌رمه‌ی شه‌ڕی بارزاندا، خۆی و كۆمه‌ڵێك ئه‌فسه‌ر و سه‌ربازی كورد بڕیار ده‌ده‌ن به‌ چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نیی خۆیانه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ شۆڕشی بارزانه‌وه‌ بكه‌ن، به‌ڵام شه‌وی په‌یوه‌ندییان له‌لایه‌ن جاسووسێكه‌وه‌ ئاشكرا ده‌بن و ده‌گیرێن و ره‌وانه‌ی كه‌ركووك ده‌كرێن، دواتر ده‌برێنه‌ به‌ندیخانه‌ی كوت و فه‌رمانی له‌سێداره‌دانیان بۆ ده‌رده‌چێت. له‌و كاته‌دا كۆمه‌ڵێك له‌ پیاوماقووڵانی سلێمانی بۆیان تێده‌كه‌ون و حوكمه‌كه‌یان له‌ سێداره‌وه‌ بۆ ده‌كه‌ن به‌ ده‌ركردن له‌ سوپا. لێره‌دا مه‌لا ره‌سووڵ بڕیار ده‌دات خه‌ونه‌كه‌ی بێنێته‌ دی، چونكه‌ ئه‌و بڕوای وابوو، كه‌ ته‌نیا چه‌كی رزگاری خوێنده‌وارییه‌. به‌و پاره‌ كه‌مه‌ی كه‌ ده‌یبێت، قوتابخانه‌ی فێركاریی خوێنده‌واری له‌ گونده‌كه‌ی خۆی هه‌ڵه‌دن داده‌نێت و كۆمه‌ڵێك گه‌نج لای خۆی فێری خوێنده‌واری ده‌كات. ساڵی 1946 له‌گه‌ڵ ده‌سپێكی كۆماری مه‌هاباددا كۆمه‌ڵێك گه‌نج هان ده‌دات و ده‌یاننێرێته‌ مه‌هاباد. دواتر خۆی و هاوڕێی دڵسۆزی مه‌لا عه‌لی سووسێ ده‌چنه‌ مه‌هاباد و ده‌بنه‌ سه‌رباز و پێشمه‌رگه‌ی كۆمار، تا دواجار ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و له‌ سلێمانی ده‌ست به‌ كاسبی ده‌كات و ده‌بێته‌ بازرگانێكی دیار، به‌ڵام خه‌ونه‌ گه‌وره‌كه‌ی جگه‌ له‌ كوردایه‌تی، شتێكی تر نه‌بووه‌. له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنی پارتی دیموكراتی كوردستاندا، په‌یوه‌ندی پێوه‌ ده‌كات. له‌ ناوه‌ڕاستی په‌نجاكانی سه‌ده‌ی رابردوودا ده‌بێته‌ ئه‌ندامی شاره‌وانیی سلێمانی، كه‌ وه‌ك ئه‌نجومه‌نی پارێزگای ئێستای سلێمانی بووه‌. له‌به‌رئه‌وه‌ی بڕوای زۆری به‌ خوێندن هه‌بووه‌، ساڵی 1958 بڕیار ده‌دات هه‌ر منداڵێكی هاوته‌مه‌نی كوڕه‌كه‌ی ده‌بێت بخوێنێت، بۆیه‌ بڕیار ده‌دات قوتابخانەی فەرمی‌ له‌ گوندی هه‌ڵه‌دن بكاته‌وه‌. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش سه‌ردانی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی په‌روه‌رده‌، كه‌ پێی ده‌گوترا (دائرەتول مەعارف) داوای كردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌ ده‌كات. له‌گه‌ڵ هه‌موو ئاسته‌نگه‌كاندا دواجار ده‌چێته‌ لای (موته‌سه‌ڕیف) واته‌ پارێزگاری سلێمانی، كه‌ خۆی ئه‌ركی كردنه‌وه‌ی قوتابخانه‌كه‌ ده‌گرێته‌ ئه‌ستۆ و دواجار قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی له‌ گوندی هه‌ڵه‌دن ده‌كاته‌وه‌ و ماڵی خوشكه‌كه‌ی ده‌كاته‌ قوتابخانه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ی كه‌ مه‌لا ره‌سووڵ له‌سه‌ر هه‌وڵ و ئه‌ركی خۆی دایمه‌زراند، تا ئێستاش نه‌ قوتابخانه‌كه‌ به‌ناوی ئه‌وه‌وه‌یه‌، ته‌نانه‌ت نه‌ وێنه‌یه‌كی ئه‌و پیاوه‌ له‌وێ هه‌ڵنه‌واسراوه‌، كه‌ چه‌ندین دكتۆر و ئه‌ندازیار و ته‌نانه‌ت په‌رله‌مانتاریش ده‌رچووی ئه‌و قوتابخانه‌یه‌ن و باسێك له‌و پیاوه‌ ناكه‌ن. پاش ئه‌وه‌ی پارتی دیموكراتی كوردستان به‌ فه‌رمی ئیجازه‌ وه‌رده‌گرێت و مه‌لا ره‌سووڵ وه‌ك ئه‌ندامی لق له‌ سلێمانی ده‌ستبه‌كار ده‌بێت. ساڵی 1959 له‌ یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنی ئازادیی جووتیارانی كوردستان به‌ زۆرینه‌ی ده‌نگ وه‌ك یه‌كه‌م سه‌رۆكی یه‌كه‌مین رێكخراوی جووتیارانی كوردستان هه‌ڵده‌بژێردرێت و ده‌بێته‌ جێگری سه‌رۆكی یه‌كێتیی جووتیارانی عێراق. له‌دوای ئه‌وه‌وه‌ به‌ فه‌رمانی پارتی به‌ یه‌كجاری ده‌ست له‌ كاری بازرگانی هه‌ڵده‌گرێت و ده‌چێته‌ به‌غدا. دۆستایه‌تیی پته‌و له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م سه‌ركۆماری عێراق عه‌بدولكه‌ریم قاسم دروست ده‌كات. له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م بڵاچه‌ی شۆڕشدا، به‌شداریی شه‌ڕی ده‌ربه‌ند ده‌كات. پاشان وه‌ك یه‌كه‌مین مه‌فره‌زه‌ی شۆڕش خۆی و چه‌ند كه‌سێكی دی بانگی شۆڕش هه‌ڵده‌ده‌ن.

سه‌ره‌تا ده‌چنه‌ گوندی خه‌مزه‌ و ئینجا ئه‌شكه‌وتی سوێراو. پاشان یه‌كه‌مین بنكه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌ گوندی هه‌ڵه‌دن داده‌نێت و زۆربه‌ی خزمه‌كانی ده‌بنه‌ پێشمه‌رگه‌. ساڵی 1961 فه‌رمانده‌یی زۆربه‌ی شه‌ڕ و گرتنی مه‌خفه‌ره‌كانی باسنێ، ره‌شه‌كانی، مۆكه‌به‌ و شه‌ڕی نه‌گه‌ران ده‌كات. پاش ئه‌و سه‌ركه‌وتنانه‌ سه‌ركردایه‌تیی شۆڕش بڕیاری ئازادكردنی پێنجوێن ده‌ده‌ن، چونكه‌ هه‌م چه‌ك و چۆڵی زۆری تێدا ده‌بێت و هه‌م پاره‌یه‌كی باشی لێ ده‌بێت، به‌ڵام ئه‌و هێزه‌ی حكوومه‌ت ئاماده‌ی خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان نابن و داوای هێز له‌ حامیه‌ی سلێمانی ده‌كه‌ن. هێزێكی زه‌به‌لاحی سوپای عیراق كه‌ بریتی ده‌بێت له‌ لیوایه‌ك و فه‌وجێك به‌ تانك و تۆپه‌وه‌ به‌ره‌و پێنجوێن ده‌كه‌ونه‌ ڕێ. شه‌هید مه‌لا ره‌سووڵ و به‌شێك له‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ سه‌ر رێیان لێ ده‌گرن و له‌ ناڵپارێز، له‌ پێچی بێ مه‌حكه‌مه‌ شه‌ڕێكی سه‌خت روو ده‌دات و ناهێڵن ئه‌و هێزه‌ی سوپا پێشڕه‌وی بكات. دواجار هێزی عیراق ده‌شكێ و پێنجوێنیش ده‌كه‌وێته‌ ده‌ست پێشمه‌رگه‌، به‌ڵام مخابن ئه‌و داستانه‌ به‌ خوێنی شه‌هیدان مه‌لا ره‌سووڵ، فه‌رمانده‌ی هێز و حه‌مه‌ چاڵاوه‌یی و ئه‌حمه‌د شه‌ده‌ڵه‌یی و سدیق ناوشوانی تۆمار ده‌كرێت. ئه‌گه‌رچی ئه‌وكات سه‌ركردایه‌تیی پارتی و شۆڕش بڕیاری ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن، كه‌ سه‌نگه‌ره‌كه‌ی مه‌لا ره‌سووڵ بكه‌نه‌ نزرگه‌ی ئه‌و داستانه‌، به‌ڵام تا ئێستاش ئه‌و به‌ڵێنه‌ به‌جێ نه‌هێنراوه‌. دواجار ساڵی 1970 روفاتی ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ له‌سه‌ر ئه‌ركی بنه‌ماڵه‌ی شه‌هید مه‌لا ره‌سووڵ هێنرانه‌ گردی شه‌هیدان و به ‌خاك سپێردران.

سڵاو له‌ گیانی هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌ گیانی خۆیان چرای ئازادی و سه‌رفرازی بۆ هه‌زاران و ملیۆنان داده‌گرسێنن، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ تا ئه‌م چركه‌ساته‌ش هیچ ئاوڕێك له‌و هه‌ڵۆیه‌ی ده‌ڤه‌ری جافایه‌تی نه‌دراوه‌ته‌وه‌.