هیچ چەکدارێک ئامادە نەبوو کردەیەکی خۆکوژی بکات!

کەس نەیزانی ئەو هەزاران قوربانییەی کۆبانی لەپای چی بوو؟

به‌شی نۆیه‌م

مانگى جون-ى 2015
ئه‌مجاره‌شیان خۆشحاڵ به‌ره‌و شاری ڕه‌قه‌ گه‌ڕامه‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌و كارانه‌ى كه‌ له‌ ته‌دموور كردبووم، شانازیم به‌ خۆمه‌وه‌ ده‌كرد و له‌ سه‌یركردنى ده‌وروبه‌ریشم، كه‌ نیشانه‌ى ڕێز و سوپاسكردنى پێوه‌ دیار بوو، خۆشحاڵ بووم. هاوڕێكانم باسی ئازایه‌تیى شه‌ڕى ته‌دموورى منیان ده‌گێڕایه‌وه له‌باره‌ى ئه‌و ساته‌ى من به‌ سه‌ربازێكى سووریم له‌به‌ر ده‌رگاى كۆگاكانى ته‌دمووردا گوت (دایك سۆزانى)، گاڵته‌ی زۆریان پێ كردم. بۆ خۆشم عه‌جیب بوو كاتێك كه‌سێك جنێوێك به‌ كه‌سێك ده‌دات، له‌و كاته‌دا ناشیرینیى ئه‌و جنێوه‌ هه‌ست پێناكات. له‌ جێگای نووستنه‌كه‌مدا به‌شانازییه‌كه‌وه‌ به‌خۆمم ده‌گوت: ئێستا ئیدى من بوومه‌ته‌ سه‌ربازێكى ڕاسته‌قینه‌ى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت.


به‌پێچه‌وانه‌ى سه‌ربازانى تری ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، كه‌ پێش من له‌ جه‌نگه‌كاندا به‌شدارییان كردبوو، به‌شداریكرنم له‌ شه‌ڕی ته‌دموور منى له‌خۆبایی نه‌كرد. به‌پێچه‌وانه‌وە، ئه‌م ئەزموونە منى نه‌رمونیانتر كرد وا هه‌ستم ده‌كرد له‌ مه‌رگ نزیك بوومه‌ته‌وه‌، له‌ جاران له‌خۆبردووتر بووبووم. به‌ڵام هه‌رجاره‌ی كه‌ به‌ به‌رده‌م خه‌ڵكى ئاسایی ڕه‌قه‌دا تێده‌په‌ڕیم، كۆمه‌ڵێك پرسیارم بۆ دروست ده‌بوو. بۆچى ئه‌مانه‌ شه‌ڕ بۆ به‌رگریكردن له‌ ئیسلام و دینیان ناكه‌ن؟ بۆچی ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت سه‌باره‌ت به‌م بابه‌ته‌ هیچ شتێكى ئه‌وتۆیان پێ ناڵێت؟ بۆچى موهاجیرین به‌ هه‌زاران كێلۆمه‌تر ده‌بڕن تا ئه‌مانه‌ له‌ ماڵه‌كانیان ئاسووده‌ بژین؟ له‌كاتێكدا ئێمه‌ هه‌ر ساتێك له‌ مه‌ترسی و ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى مه‌رگ و ژیانداین و ئه‌وان هه‌ر له‌ ماڵه‌كانیاندا دانیشتوون و پاڵیان لێ داوه‌ته‌وه‌.


له‌ ڕوانگه‌ى منه‌وه‌، هه‌موو شتێك بۆ پێش ته‌دموور و پاش ته‌دموور دابه‌ش ده‌بوو. پێش ئه‌و، سه‌فه‌ر بوو و سه‌ختى و هیواى گه‌یشتن به‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، به‌ڵام له‌دواتردا شتگه‌لی تر بوو. ئێستا ئه‌و هیوایه‌ به‌ ڕاستییه‌كى ڕۆژانه‌، به‌ته‌واوى ورده‌كارییه‌كانیه‌وه‌ گۆڕابوو. ته‌پوتۆزى ته‌قینه‌وه‌كانم ده‌بینى، به‌ڵام به‌بێ سرووده‌ جیهادییه‌كان. له‌خۆباییبوونى هه‌ندێك له‌ شه‌ڕكه‌رانم ده‌بینى كه‌ ڕیكلامی ڕاگه‌یاندنى و جیهادى ئه‌وانى هێنابووه‌ ئێره‌.


به ‌هه‌رحاڵ، ده‌مویست دڵناڕه‌حه‌تى و پرسیاره‌كانم واز لێ بێنم و به ‌ده‌عوتكردنى هه‌موو هاوڕێكانم و سه‌ربڕینى مه‌ڕێك، سه‌ركه‌وتنى شه‌خسیی خۆم له‌ شه‌ڕی ته‌دمووردا بكه‌مه‌ جه‌ژن. گوشتمان برژاند و تا به‌ره‌به‌یان به‌خه‌به‌ر بووین و پێكه‌وه‌ قاقامان لێ دا.


نزیكه‌ى مانگێك دواى ئه‌وه‌، یه‌كه‌ی سه‌ربازیى ئێمه‌ بو ڕاگرتنى هێرشه‌كانی هێزه‌ كوردییه‌كانی سوریای دیموكرات (هه‌سه‌ده‌) بانگهێشتى تەل ئه‌بیه‌ز كرا، به‌پێچه‌وانه‌ى سه‌فره‌كانى جارانى پێشووم بۆ غه‌زوه‌ جۆراوجۆره‌كان، ئه‌مجاره‌ له‌باره‌ى ورده‌كارییه‌كانی غه‌زه‌وه‌كه‌وه‌ هیچ پرسیارێكم نه‌كرد. ئه‌مجاره‌یان متمانه‌به‌خۆبوونم له‌ خۆمدا دۆزیبووه‌وه‌ و تواناى شه‌ڕكردنم له‌ خۆمدا ده‌بینى. سه‌ره‌تا له‌ ڕیفی باكوور وه‌ستاین و كاتێك شه‌و به‌سه‌ردا هات، هاوكات له‌گه‌ڵ هێرشی فڕۆكه‌كان كه‌ پاڵپشتیى هێزه‌كانى هه‌سه‌ده‌یان ده‌كرد، چووینه‌ نێو شاره‌وه‌. زۆر له‌ هاووڵاتییانى ناوچه‌كه‌ له‌ ترسی هێرشه‌كان هه‌ڵاتبوون و سه‌نته‌رى شاره‌كه‌ چۆڵ ده‌هاته‌ به‌رچاو. سه‌ربازانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت و یه‌كه‌ى (سه‌یفوده‌وله‌) له‌ شه‌قامه‌كانى شاردا بڵاو بووبوونه‌وه‌. من له‌ ڕیزى هێڵ ڕاگری ده‌روازه‌ى هاتنه‌ ناوه‌وه‌ى شاردا بووم، كه‌ ئه‌ركمان ئه‌وه‌بوو، رێ لە هه‌ر هێرشێكى له‌ناكاو بۆ شاره‌كه‌ بگرین.


بیره‌وه‌رییه‌كانم منیان بۆ ئه‌و ڕۆژانه‌ى یه‌كه‌م برده‌وه‌، كه‌ هاتبوومه‌ نێو شام-ه‌وه‌. ئه‌م شاره‌ یه‌كه‌م شار بوو، كه‌ پێشوازیى له‌ من كرد. بیری ئه‌و گه‌نجه‌ سعودییه‌ كه‌وتمه‌وه كه‌ له‌ ئۆرفا ئه‌وم ناسی و پێكه‌وه‌ له‌ سنوور تێپه‌ڕین و به‌ره‌و میوانخانه‌ى ته‌ل ئه‌بیه‌ز ڕۆیشتین. ده‌یگوت من هاتووم خۆم بته‌قێنمه‌وه‌، ئیتر نازانم سه‌رئه‌نجام بۆمبه‌كه‌ى له‌ خۆی پێچا و خۆى ته‌قانده‌وه‌ یان نا!، یاخود ئه‌ویش وه‌كوو من له‌ بینینى ڕاستییه‌كان واق وڕماو و غافڵگیر بووبوو (له‌م كاره‌ی په‌شیمان بووبووه‌وه‌!).


له‌و باوه‌ڕه‌ى، كه‌ شاره‌كه‌ بكه‌وێت و ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ده‌سه‌ڵاتى به‌سه‌ریدا نه‌مێنێت، دۆخێكی تاڵ و ناخۆش منى ‌گرته‌وە كه‌ ئه‌م شاره‌ش وه‌ك ناوچه‌كانی تر كه‌ شه‌رعی خوداى تیادا جێبه‌جێ ده‌كرا، وه‌خت بوو له‌ده‌ست ده‌چوو. لانی كه‌م من وام بیر ده‌كرده‌وه‌! شتێكیش به‌ته‌واوه‌تى نیگه‌رانى كردم، ئه‌وه‌بوو چه‌ند ڕۆژێك پێش ئه‌وه‌ سه‌ربازانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت خێزان و خانه‌واده‌كانیان بردبووه‌ ده‌ره‌وه‌ی شاره‌كه‌وه‌، وابزانم ڕێبه‌رانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت ئه‌و دڵنیاییه‌یان په‌یدا كردبوو، شاره‌كه‌ ده‌كه‌وێت.


دڵه‌ڕاوكێ و گومان منى داگیر كرد. ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت به‌ڕاستى ده‌زانێت شاره‌كه‌ ده‌كه‌وێت، ئه‌ى بۆچی ئێمه‌ى بۆ ئێره‌ ناردووه؟ گومانه‌كانم كاتێك زیاتر بوون، هیچ هێڵێكى به‌رگری له‌ ئاگر و تۆپهاوێژه‌كان پشتیوانیی نه‌ده‌كرد. چیرۆكى كۆبانێ و ئه‌و هه‌موو خه‌ساره‌ته‌ى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌وێ دابووى، به‌بیری خۆم هێنایه‌وه‌. تا ئه‌م ساته‌ش سه‌ربازانى ڕزگاربوو له‌و شه‌ڕه‌، كه‌ چوار هه‌زار ئه‌ندامى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت تیایدا كوژران، هه‌ندێك پرسیار دێننه‌ سه‌رزمانه‌وه‌ كه‌ هیچ وه‌ڵامێكیان نییه‌. به‌ڕاستى له‌ کۆبانێ چی ڕووی دا؟ چ شتێك ئه‌و هه‌موو لاو و گه‌نجه‌ى بۆ ئاوا كوشتارگه‌یه‌ك په‌لكێش كرد؟


به ‌هه‌رحاڵ، ته‌ل ئه‌بیه‌ز له‌و ڕۆژانه‌دا چۆڵ ده‌هاته‌ به‌رچاو. هه‌ندێك جار خه‌ڵكى ئاسایی قسه‌یان پێده‌گوتین، كه‌ نزیكى ماڵه‌كانى ئه‌وان نه‌بینه‌وه‌، چونكه‌ ده‌ترسان له‌ ئه‌گه‌رى نزیكبوونه‌وه‌ى ئێمه‌ له‌ ماڵه‌كانیان، ئه‌وانیش بكرێنه‌ ئامانجی بۆمبارانه‌كان.
ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌و شارانه‌ى داگیرى ده‌كرد، زۆر كه‌س ده‌یزانى كه‌ چه‌نده‌ پابه‌ند به‌ پاراستنی هاووڵاتییانیەتى، به‌گشتى ده‌وڵه‌ت هه‌وڵی ده‌دا ئه‌وان له‌ خۆیان و خه‌لافه‌ته‌كه‌یان رازی بكات. زۆرجار ده‌ستدرێژیكه‌ران بۆ سه‌ر هاووڵاتییانیشی تا سزاى له‌سێداره‌دان و قامچی لێدان په‌لكێش ده‌كرد.


ئه‌ڵبه‌تە ئێمه‌ له‌به‌ر شاردنەوەمان له‌ وێنه‌گرتنى فڕۆكه‌ و بۆمبارانه‌كان، زۆرجار په‌نامان بۆ ئه‌و ماڵه‌ ده‌رگا كراوه‌ و چۆڵكراوانه‌ ده‌برد كه‌ هاووڵاتییان تیایدا هه‌ڵاتبوون. هێزه‌كانى ئێمه‌ شپرزه‌ بووبوون و مقۆ و مقۆ تیایاندا دروست بووبوو. هه‌ندێك قسه‌مان گوێ لێ ده‌بوو كه‌ ده‌بێت پاشه‌كشه‌ بكه‌ین و مانه‌وه‌ له‌ شاره‌كه‌دا بێ سووده‌. ئه‌م ده‌نگۆیانه‌ له‌ناو شه‌ڕكه‌راندا بڵاو بووبوونه‌وه‌، ئەو ورە کەمەی مابووشمان له‌نێوی ده‌برد. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ى هه‌موو ڕۆژێك ژماره‌ى كوژراوانمان به‌هۆی بۆمبارانى به‌رده‌وامه‌وه‌ زیاتر ده‌بوو، هه‌ندێك له‌ شه‌ڕكه‌رانمان ئاماده‌ى پاشه‌كشێكردن نه‌بوون، نوێژمان ده‌كرد و ده‌پاڕاینه‌وه‌ و زۆربه‌مان له‌سه‌ر ئه‌و بڕیاره‌ بووین له‌ شاره‌كه‌دا بمێنینه‌وه‌.


ڕۆژی چواره‌م، یه‌كێك له‌ فه‌رمانده‌كان بە یاوەریی چەند ئۆتۆمبێلێکی دەبڵ کابینە هاتە لامان. فەرمانى كرد سوارى سه‌یاره‌كان بین و به‌ره‌و ده‌روازه‌ى چوونەدەر لە شار بڕۆین. زۆربه‌مان نه‌مانده‌زانى کێشەكه‌ پاشه‌كشێكردنە له‌ ته‌ل ئه‌بیه‌ز، به‌ڵام له‌ ناوەڕاستى ڕێگادا بنكه‌ی پشكنینی سه‌ر ڕێگا ئێمه‌ى ڕاگرت. هه‌موو كاروانه‌كه‌ به‌ناچارى وه‌ستان. ئه‌میری بنكه‌ى پشكنینه‌كه‌ فرمانی كرد بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ شار و ڕای گه‌یاند، خه‌لیفه‌ فرمانی كردووه‌ هیچ شه‌ڕكه‌رێك بۆی نییه‌ له‌ ته‌ل ئه‌بیه‌ز بچێته‌ ده‌ره‌وه‌!


فرمانى ئه‌میری خه‌لافه‌تمان لە گوێ گرت و به‌ره‌و ناوه‌ندى شاره‌كه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ هه‌ندێك له‌ شه‌ڕكه‌ران توانییان له‌و بنكه‌ى پشكنینه‌ش ده‌ربچن و به‌ره‌و ڕه‌قه‌ بڕۆن، به‌ڵام ئێمه‌ بۆ سه‌نته‌رى شاره‌كه‌ گه‌ڕاینه‌وه‌ و به‌ چه‌ند هێڵێكى به‌رگریدا دابه‌ش بووین. هیچ كاتێك بۆ گوڕینى پۆسته‌كان نەمابوو. یاسای گۆڕینى شوێن و پۆست گۆڕین له‌ هێڵی ڕاگرتن و پاسه‌وانیدا هه‌یه‌ و به‌پێى ئه‌و، كاتى خه‌فه‌ریاتى پاسه‌وانیى سه‌ربازان دیاری ده‌كرا.


به‌یانی زوو، له‌و خاڵه‌وه‌ كه‌ نزیكى سنوورى توركیا بوو، به‌ره‌و هێزه‌ كوردییه‌كانى هه‌سه‌ده‌ به‌ڕێ كه‌وتین. شه‌ڕكردنمان له‌گه‌ڵ هێزه‌كانى هه‌سه‌ده‌ به‌ هێرش و ڕاكردن گۆڕابوو. له‌به‌ر بۆمبارانى به‌رده‌وام نه‌مانده‌توانى له‌ جێگایه‌كى جێگیردا بمێنینه‌وه‌.


ده‌مه‌وئێواره‌ فەرمانى پاشه‌كشێكردنمان پێ گه‌یشت! به‌ڵام هێزه‌ كوردییه‌كانى هه‌سه‌ده‌ ته‌ل ئه‌بیه‌زیان به‌ته‌واوى گه‌مارۆ دابوو، ئیتر ئه‌م فەرمانه‌ چ سوودێكى هه‌بوو!؟ فەرمانیان به‌ یه‌كه‌كه‌ى ئێمه‌ كرد به‌ره‌و گوندى (ام البرامیل) كه‌ له‌نزیك گوندى (المشرقه‌) بوو، بكشێینه‌وه‌. له‌وێوه‌ ده‌مانتوانى به‌ره‌و عه‌ین عیسا و له‌وێشه‌وه‌ به‌ره‌و ڕه‌قه‌ بچین. به‌ ده‌رچوون له‌ سه‌نته‌رى شار، زانیمان هێزه‌ كوردییه‌كان سەعاتێك پێش ئێمه‌ ڕێگاكه‌یان پچڕاندووه‌ و هیچ چاره‌یه‌ك جگه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌مان بۆ سه‌نته‌ری شار نه‌بوو. ته‌واوى ڕێگاكانى ده‌وروبه‌رمان داخرابوون، به‌تایبه‌ت هه‌موو جاده‌كانى ده‌وروبه‌رى شار له‌ژێر ئاگر و بۆمبارانى هێزه‌ كوردییه‌كاندا بوو. هیچ بژاره‌یه‌كمان جگه‌ له‌ ڕاكردن به‌ره‌و سنوورى توركیا (كه‌ له‌و كاتانه‌دا بژاره‌ى ئێمه‌ نه‌بوو) بۆ ئێمه‌ نه‌مابوو.


وێستگه‌یه‌كى به‌نزین و سووته‌مه‌نیمان كه‌ له‌ سه‌ره‌تاى شاردا بوو و چه‌ند بینایه‌كیش له‌ ده‌ورى ئه‌ودا بوو، كرده‌ سه‌نگه‌رى به‌رگریكردن له‌ خۆمان. نزیكەی ‌200 شه‌ڕكه‌ر ده‌بووین و له‌ كێلۆمه‌ترێكدا بڵاو بووبووینه‌وه‌. پاشان هه‌وڵمان دا به‌ره‌و زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان كه‌ له‌ هێڵی یه‌كه‌مى رووبەڕووبوونه‌وه‌ى هێزه‌ كوردییه‌كاندا بوو، به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بڕۆین.


سه‌یاره‌یه‌كى بۆمبڕێژكراوى (كیا)مان پێ بوو، به‌ڵام هیچكاممان حه‌زى به‌ کردەى خۆكوژى نه‌بوو! یه‌كێك له‌ ئه‌میره‌كان سه‌یاره‌كه‌ى پیشان داین و گوتى: كوڕینه‌ كامتان ئاماده‌ى کرده‌ى خۆكوژییه‌؟ هه‌مووى بێده‌نگ بوون، ئه‌میره‌كه‌ دووباره‌ى كرده‌وه‌، كوڕینه‌ ئه‌م ئۆتۆمبێلە بۆمبڕێژكراوه‌، هه‌ر كێ ده‌یه‌وێت سه‌ربكه‌وێت، ناوى خودای لێ بێنێت. كه‌س وه‌ڵامى نه‌دایه‌وه‌. ئۆتۆمبێلەکەمان له‌ شوێنى پێكدادانه‌كان دوور خسته‌وه‌، تا فڕۆكه‌كان لێی نه‌ده‌ن.


من تەنانەت جارێکیش بیرم لەوە نەکردبووەوە کە کردەی خۆکوژی بکەم و به‌م شێوه‌ له‌ ڕێگه‌ى خودادا بمرم، ئەگەرچی من هه‌ندێك له‌ گه‌نجه‌كانم له‌ ڕه‌قه‌ و شوێنه‌كانی تر بینی، ئۆتۆمبێله‌ بۆمبڕێژكراوه‌كانیان وه‌كوو شه‌مه‌ندو‌فێری خێرا بۆ گه‌یشتن به‌ به‌هه‌شت و حۆرییه‌ به‌هه‌شتییه‌كان ده‌بینى، به‌ڵام بۆ من ئه‌مه‌ جیاواز بوو. له ناخی ‌مندا جۆره‌ شك و گومان و دڵه‌ڕاوكێ له‌باره‌ى ئه‌م شێوازه‌ له‌ گیانبه‌ختكردن هه‌بوو.


له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا خۆكوژه‌كان زۆر جار له‌ یه‌كه‌یه‌ك به‌ناوى (یه‌كه‌ی سه‌ربازیى شه‌هیدخوازان)ەوە‌ ده‌هاتن، یه‌كه‌یه‌كى تایبه‌ت كه‌ له‌وانی تر جیابوون. میوانخانه‌یه‌كى تایبه‌ت به‌ خۆیان هه‌بوو و تێكه‌ڵی سه‌ربازانی ترى خه‌لافه‌تیان نه‌ده‌كردن. ئه‌م كه‌سانه‌ یه‌كسه‌ر پاش گه‌یشتنى موهاجیری نوێ بۆ نێو ڕیزه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت هه‌ڵده‌بژێردران. ئه‌وان له‌ هه‌مان ڕۆژی یه‌كه‌م و سه‌ره‌تاى هاتنیان بۆ ئیداره‌ى سنووردارى خه‌لافه‌ت، ئه‌رك و پێسپارده‌ى خۆكوشتنیان هه‌ڵده‌بژارد. كاتێك ئه‌و فۆرمه‌یان یه‌كه‌م ڕۆژ خسته‌ به‌رده‌م من، من ئه‌ركى سه‌ربازی خه‌لافه‌ت واتە شه‌ڕكه‌ری ده‌وڵه‌ته‌كه‌م هه‌ڵبژارد.


به‌و پێیەی ژماره‌ى ئه‌و ناوچانه‌ى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت له‌ودا شه‌ڕی ده‌كرد، كاتێك ژماره‌ى كه‌سانى خۆكوژ كه‌م دەبوونه‌وه‌، بۆ ڕاكێشانى هێز به‌مه‌به‌ستى کرده‌ى خۆكوژى، ده‌چوون لەنێو خوله‌ سه‌ربازییه‌كانه‌وه‌ داواى كه‌سی خۆكوژیان ده‌كرد، كه‌ زۆرجار ڕووی ده‌دا كه‌سانێك ئه‌ركى خۆیان له‌ سه‌ربازى شه‌ڕكه‌ره‌وه‌ بۆ كه‌سی خۆكوژ ده‌گۆڕی، به‌ڵام له‌و كات و دۆخه‌دا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شی كه‌ گه‌مارۆ درابووین و ئه‌گه‌رى هاتنى یارمه‌تیش بۆمان كه‌م بوو، هیچ به‌ربژێرێكمان بۆ کرده‌ى خۆكوژی بە ئۆتۆمبێلەکە نه‌دۆزییه‌وه‌.


به‌ هه‌رحاڵ، له‌نێو زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كاندا كه‌مینمان دانا و شه‌ڕ و پێكدادانمان له‌گه‌ڵ هێزه‌ كوردییه‌كاندا ده‌ست پێ كرد. ویستمان خۆمان بگه‌یه‌نینه‌ كه‌ناڵ و جۆگایه‌كى ئاو كه‌ له‌وێدا بوو، به‌ڵام فڕۆكه‌كان بۆمبارانیان كردین و ڕێگه‌ى به‌ره‌و پێشڤه‌چوونیان لێ گرتین. به ‌بیرمه‌ یه‌كێك له‌ مووشه‌كه‌كان به‌ر كابینه‌یه‌كى چینى كه‌وت و هه‌ر له‌وێدا وردوخاشی كرد!


جارێكی تر گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ سه‌نته‌ری شار، شه‌ومان به‌سه‌ردا هات. دووه‌م شه‌و بوو كه‌ نه‌نووستبووم. چیتر نه‌مده‌توانى ڕێ بكه‌م. هه‌م له‌ ڕوانگه‌ى ڕۆحی، هه‌م له‌ ڕووى جه‌سته‌ییشه‌وه‌ شه‌كه‌ت بووبووم. چوومه‌ نێو یه‌كێك له‌ ماڵه‌كانه‌وه‌. بۆ چه‌ند ساتێك كه‌ڵكه‌ڵه‌ و خه‌یاڵی ئه‌وه‌م لێ دا، ئه‌مه‌ دوا ساتەكانى ژیانی من ده‌بێت.


چوومه‌ گۆشه‌یه‌كى ئه‌و خانووه‌ چۆڵكراوه‌وه‌ و خه‌ریكى شه‌ونوێژ بووم، دوعای زۆرم كرد، ئه‌مه‌ش چیرۆكى عیباده‌تكردنى هه‌ندێك له‌ شه‌وانى من له‌ ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تدا بوو. ئه‌مه‌ ئه‌و شتانه‌یه كه‌ له‌ ترسی ڕیاكارى، زۆر له‌باره‌یانه‌وه‌ قسه‌ نه‌ده‌كرا. زۆرجار سه‌ربازان و شه‌ڕكه‌رانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌ت، دووشه‌ممه‌ و پێنجشه‌ممه‌ى هه‌موو هه‌فته‌یه‌ك ڕۆژوویان ده‌گرت و زۆربه‌شیان له‌ شه‌واندا شه‌ونوێژیان ده‌كرد. به‌ڵام پێش غه‌زوه‌كان دۆخه‌كه‌ جیاواز بوو (واته‌ نوێژى زۆرتریان ده‌كرد) به‌م ئاگادارییه‌وه كه‌ ده‌مانزانى به‌ره‌و مه‌رگ هه‌نگاو ده‌نێین، نوێژ و ڕۆژووه‌كانمان زیاتر ده‌كرد. بۆ نموونه‌، بیرمه‌ له‌ گۆشه‌ و كه‌نارى میوانخانه‌ى ته‌به‌قه كه‌ پێش غه‌زوه‌ى ته‌دموور بۆ ئه‌وێ ڕۆیشتین، شه‌وانى بووبووه‌ شوێنى عیباده‌ت و گۆشه‌گیری و قورئان خوێندنه‌وه‌.


زۆر به‌خێرایی چه‌ند ڕكاتێك نوێژم كرد و بۆ لای هاوڕێیانم گه‌ڕامه‌وه‌. یه‌كێك له‌ هاووڵاتییانى ئه‌و ناوچه‌یە بۆ لامان هات و داوامان لێ كرد ئێمه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ بباته‌ ده‌ره‌وه‌. گوتى به‌ڕاستى ناتوانێت هێچیان بۆ بكات. زۆر به‌ ڕوونى لە سیمامانەوە ده‌تتوانى هه‌ست به‌ هه‌ره‌س و داڕمانمان بکەیت. زۆربه‌ى ئێمه‌ له‌ موهاجیرین بووین و چه‌ند شه‌ڕكه‌رێكمان خه‌ڵكى سووریا بوون (ئه‌وانیش ناوچه‌كه‌یان باش نه‌ده‌ناسی).


له‌و کێڵگە كشتوكاڵییه‌ی لێی بووین، هه‌مدیسانه‌وه‌ فڕۆكه‌كان هاتن و بۆردومانیان كردین. ده‌نگى مووشه‌كه‌كانمان ده‌بیست كه‌ به‌ره‌و ڕوومان گیڤه‌یان ده‌هات. جارێكی تر به ‌خۆمم گوت: ئه‌مه‌ دوا وێستگه‌ى ژیانمه‌. چه‌ند جارێك شایه‌تمانم هێنا، مووشه‌كێك زۆر له‌نزیكماندا داى به ‌زه‌ویدا. ته‌پوتۆز ده‌وروبه‌رمانى داپۆشی و له‌ خانووه‌كه‌ هاتینه‌ ده‌ره‌وه‌، هاوارێكم گوێ لێ بوو، به‌ره‌و ده‌نگه‌كه‌ چووم. یه‌كێك له‌ شه‌ڕكه‌ره‌كان له‌سه‌ر زه‌وی كه‌وتبوو. پێی له‌ ڕانى به‌ره‌و خواره‌وه‌ پارچه‌كانى به‌ره‌و ئه‌ملاولادا كه‌وتبوو و به‌ده‌ست ژانێكى زۆره‌وه‌ ده‌یناڵاند. هاوارى ده‌كرد برایینه‌! برایینه‌! وه‌رن به‌س قاچم ببه‌ستنه‌وه‌! مه‌به‌ستى ئه‌وه‌بوو به‌شی سه‌ره‌وه‌ى پێى ببه‌ستم، تا خوێنه‌كه‌ى بوه‌ستێت، یه‌كێك له‌ سه‌ربازان لێی نزیك بووه‌وه‌ و له‌ به‌شی سه‌رووى ڕانیه‌وه‌ پێی به‌سته‌وه‌، تا خوێنه‌كه‌ى بوه‌ستێته‌وه‌.


ئه‌م مووشه‌كه‌ زیاتر نائومێدی كردم، ده‌نگى فڕۆكه‌كان ئه‌وه‌ى پێ نیشان ده‌داین كه‌ هه‌ر ساتێك پێده‌چێت مووشه‌كێكى ترمان ئاراسته بكرێت، بە‌ شه‌ڕكه‌ری به‌رامبه‌رم گوت: خودا عەفوومان بكات، به‌خوا ئێمه‌ش نامێنین.


جێگاكه‌مان گۆڕی و به‌ره‌و کێڵگەیەکی تر ڕۆیشتین. له‌م هاتن و چوونانه‌دا بووین، كه‌ زانیمان تاقمێكى یه‌كه‌ى (سه‌یفوده‌وله‌) خه‌ریكى هه‌وڵدانن بۆ شكستدانى گه‌مارۆى ته‌ل ئه‌بیه‌ز له‌لای ڕه‌قه‌وه‌ و به‌دواى چه‌ند كه‌سێك بۆ کرده‌ى خۆكوژیدان تا ڕێگاكه‌ واڵا بكه‌ن، به‌ڵام كه‌سیان نه‌دۆزیبووه‌وه‌.


ته‌نیا هیوامان ئه‌وه‌ بوو ئه‌و هێڵه‌ى هێزه‌ كوردییه‌كان كه‌ له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانه‌وه‌ پشتیوانى ده‌كرا، بشكێنین و بگه‌ین به‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵه‌كانى پشتى ئه‌وان. ته‌نیا مه‌ترسییه‌ك كه‌ هه‌بوو ئه‌وه‌ بوو كه‌ له‌ كاتى تێپه‌ڕین به‌وێدا، به‌توندى ئاگرباران ده‌كراین.


له‌ نیوه‌شه‌ودا وه‌ك كاراونێك به‌ڕێ كه‌وتین، كاروانه‌كه‌مان پێكهاتوو له‌ ئۆتۆمبێلێک و سی ماتۆڕسیكل. منیش سوارى یه‌كێك له‌ ماتۆڕه‌كان بووم. له‌كاتێكدا به‌چڕی ئاگربارانیان ده‌كردین، هاتینه‌ نێو ناوچه‌یه‌ك كه‌ له‌ژێر ئاگربارانى به‌رده‌وامى ئه‌واندا بوو. بۆ ساتێكیش نه‌وه‌ستاین و شێت ئاسا به‌رده‌وامیمان به‌ جووڵه‌كردن بۆ پێشه‌وه‌ ده‌دا، به‌ڵام زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كانیش بۆ لێخوڕینى ماتۆڕ شیاو نه‌بوو.


گوژمه‌ى ئاگره‌كان به‌ ڕووماندا زیاتر بوو. فیشه‌كه‌ 23 میلیمه‌ترییه‌كان له‌ كۆتا مه‌ودایان له‌نزیكمدا ده‌ته‌قینه‌وه‌. پاش چه‌ند كێلۆمه‌ترێك به‌ره‌و ڕێگایه‌كى لاوه‌كى گه‌شتین، به‌ڵام له‌به‌ر خێرایی له‌ڕاده‌بەدەر، له‌ پێچێكدا ماتۆڕه‌كه‌ وه‌رگه‌ڕا! به‌توندى به‌زه‌ویدا كەوتم. لووت و به‌رته‌وێڵم بریندار بوون، ئێشێكى زۆر توندم له‌ باڵمدا هه‌ست پێ كرد. چیتر سه‌یته‌ره‌م به‌سه‌ر ده‌ستى چه‌پمدا نه‌ما. خوێن ده‌ماوچومى داگرتبوو. له‌ناوه‌ڕاستى ته‌پوتۆزدا به‌دوای كڵاشینكۆفه‌كه‌مدا گه‌ڕام، له‌ته‌نیشمەوە كه‌وتبوو و هه‌ڵمگرتەوە و بەئاستمە هه‌ستامه‌ سەر پێ‌. پێڵاوه‌كانم كه‌ دڕابوون ده‌رهێنا و به‌ پێ به‌ڕێ كه‌وتم. چاره‌یه‌ك جگه‌ له‌ به‌پێ ڕۆیشتن به‌م ڕێگایه‌دا نه‌بوو.


زۆر به‌سه‌ختى و ته‌پاوتلم ده‌دا و ڕێم ده‌كرد. له‌گه‌ڵ ئه‌و هه‌موو ماندووبوونه‌م، هه‌ندێك ڕێگام بڕی. گهی‌شتم به‌ زه‌وییه‌كى كشتوكاڵی، كه‌ وا دیار بوو چۆڵه‌، هه‌موو ته‌ركیزم له‌سه‌ر ئه‌وه‌بوو كه‌ ڕێگاى دوورودرێژى ڕه‌قه‌، كه‌ له‌ به‌رده‌ممدا بوو، ون نه‌كه‌م.


چه‌كه‌كه‌م به‌ده‌سته‌وه‌ گرت و تا كۆتایی زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كه‌ ڕۆیشتم. ماڵێكى چكۆلانه‌ له‌وێدا بوو. بڕیارم دا بچمه‌ ناویه‌وه‌، تا به‌ڵكوو پێڵاوێكى باش بدۆزمه‌وه‌. ویستم قوفڵى ده‌رگاى ماڵه‌كه‌ به‌ فیشه‌ك بشكێنم، به‌ڵام به‌هۆی كه‌م ته‌ركیزی و ماندووبوون و سه‌رگێژیمه‌وه‌ نه‌مدتوانى قوفڵه‌كه‌ بپێكم. وازم له‌ ته‌قه‌كردن هێنا و ترسام هێزه‌ كوردییه‌كان له‌و ناوچانه‌ى نزیكمدا بن. بڕیارم دا به‌ پێى په‌تى ڕێگاكه‌م ببڕم. له‌ لاته‌نیشتى ئه‌و ڕێگایه‌ى به‌ره‌و ڕه‌قه‌ ده‌ڕۆیشت و (ئه‌وم به‌ باشی ده‌ناسی) به‌رده‌وامیم بە ڕۆیشتن دا.


خه‌ریك بوو به‌ڕێ ده‌كه‌وتم كه‌ بینیم ئۆتۆمبێلێکی (Van) بەرەو ‌ڕووم دێت. چه‌مامه‌وه‌ تا له‌په‌ناى پووش و په‌ڵاشی ڕێگاكه‌ خۆم بشارمه‌وه‌. خۆمم بۆ ته‌قه‌كردن ئاماده‌ كرد. به ‌نزیكبوونه‌وه‌ى ئۆتۆمبێلەکە‌ دڵنیا بوومه‌وه‌ كه‌ هێزه‌كانى ده‌وڵه‌تى خه‌لافه‌تن. بانگم كردن، ئۆتۆمبێلە‌كه‌یان ڕاگرت. چوار سه‌ربازى خه‌لافه‌ت بوون. سوار بووم و له‌دواى سه‌یاره‌كه‌وه‌ ڕاكشام. خوێن له‌ ته‌وێڵ و ده‌موچاوم ده‌هاته‌ خواره‌وه‌. ته‌نانه‌ت وشه‌یه‌كیشیان نه‌گوت و به‌خێراییه‌كى شێتانه‌ به‌ره‌و ڕه‌قه‌ به‌ڕێ كه‌وتن.


گه‌یشتینه‌ نه‌خۆشخانه‌. تیمى پزیشكی هاتنه‌ لام و منیان بۆ ژوورى نه‌شته‌رگه‌رى برد. برینه‌كانیان خاوێن كردمه‌وه‌. خوێنه‌كه‌یان ڕاگرتم و پاش به‌نجكردنى به‌شێك له‌ لووتم، چه‌ند ته‌قه‌ڵێكیان لێ دا.


هاوڕێیانم هاتنه‌ دیدارم، هه‌م ئه‌وان ئاگایان لێم بوو، هه‌م تیمى پزیشكى، له ‌كۆتاییشدا هه‌ر ئه‌و ڕۆژه‌ له‌ نه‌خوشخانه‌ ده‌ریانكردم.