لەگەڵ دایکم چوومە ئەمنە سوورەکە

من و کەرکووك - 9

له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌و نه‌هامه‌تی و بارگرانییەی له‌ سه‌رده‌می ڕژێمدا ڕووی له‌ سلێمانی بووه‌، وه‌لێ سروشتی ئه‌م شاره‌ و خه‌ڵكه‌كه‌ی نه‌یانتوانیوه‌ تا ڕاده‌یه‌كی نادیار زوڵم و زۆر قبووڵ بكه‌ن، هه‌میشه‌ ناڕه‌زایی و به‌گژداچونه‌وه‌ی ڕژێم به‌ شێوازی جۆراوجۆر له‌م شاره‌دا به‌رده‌وام بووه‌، بە نموونه‌، (قڵیشانه‌وه)‌ی ناوشار و ته‌قه‌كردن له‌ پیاوانی ڕژێم، خۆپیشاندان و به‌گژداچوونه‌وه‌، چالاكییەکانی‌ ڕێكخستنەکانی ناوشار، دواجاریش نه‌عره‌ته‌ی ڕاپه‌ڕینێكی شكۆمه‌ند، ‌سلێمانی و ده‌وروبه‌ری گرته‌وه‌. هاوڕێ و دۆسته‌كانم وه‌ك دەیگێڕنەوە‌، قورسایی هێز و قودره‌تی به‌عسییه‌كان له‌ ئه‌منه‌ سووره‌كه‌ی سلێمانیدا بوو، له‌كاتێكدا زۆربه‌ی كۆڵەکه‌ و باره‌گاكانی تری ڕژێمی به‌عس لەلایەن پێشمەرگە و خەڵکی راپەڕیوەوە ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا، یان خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ دا، له‌وانه‌ (فرقه‌، حامیه‌ی سلێمانی، محافەزه‌ و مونه‌زه‌مه‌ جیاوازه‌كانی حزبی بەعس لە گه‌ڕه‌كه‌كانی شاردا... هتد).


ده‌شگوترا، زۆر له‌ پیاوه‌ هه‌ڵهاتووه‌كانی ڕژێم له‌ شوێنه‌كانی دیکه‌وه‌ خۆیان گه‌یاندبووە ئه‌منه‌ سووره‌كه‌، چونكه‌ پێكهاته‌ی ئەندازەیی باڵه‌خانه‌كه‌ تایبه‌تمه‌ندیی زۆر جودای هه‌بووە، حه‌شارگه‌ی به‌هێزی زۆر قووڵی هه‌بووە، دیوارگەل و به‌ربه‌ستی ئه‌ستوور، وایان كردبوو، ئه‌وانه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ن به‌ئاسانی و سانایی ده‌ستیان به‌ناو ئه‌منه‌ سووره‌كه‌دا نه‌گات، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی چه‌ندین ئامێری ته‌كنیكیی پاراستنی ئەمنیەت و كامێرای تێدابوو، كه ‌ئاسانكاریی ده‌كرد بۆ پیاوانی ڕژێم، تا كۆنترۆڵیان زیاتر بێت. له ‌لایه‌كی تریشه‌وه‌، چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نییه‌كی زۆر له‌به‌رده‌ستیاندا هه‌بوو كه ‌بتوانن به‌رگه‌ی چه‌ند ڕۆژێكی شه‌ڕ بگرن، تاكوو كۆمه‌ك و هاوكاریی ڕژێمیان پێ بگات (به‌ خه‌یاڵی خۆیان).


پێگه‌ی ئه‌منه ‌سووره‌كه‌ بۆ خه‌ڵكی كورد بەتایبەتی دانیشتووانی سلێمانی مۆڵگه‌یه‌كی وه‌یشوومه‌ و شه‌ڕ و مه‌رگ و دەستدرێژی کردنە سەر زۆر له‌ ژنانی كورد بوون، بۆیه‌ گڕوتاوی خه‌ڵكی راپه‌ڕیوی سلێمانی به‌ شه‌پۆلێكی تونده‌وه‌ به‌ره‌و ئه‌منه‌ سووره‌كه‌ رۆیشتبوون، تاكوو ره‌گوڕیشه‌ی ئەمن و سیخووڕ و به‌عسییه‌كان له‌بن ده‌ربهێنرێت، دوای هێرش و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌یه‌كی زۆر له‌نێوان هێزی گه‌ل و پێشمه‌رگه‌ لە لایەک و ئەمن و به‌عسییه‌ خۆێنمژه‌كانی ئه‌و شاره لە لایەکی دی‌، دوای چه‌ند ڕۆژێك به‌ته‌واویی دائیرە ئه‌منە سوورەکە سلێمانی كه‌وته‌ ده‌ست هێزی نیشتمانیی گه‌ل و پێشمه‌رگه‌. ئه‌وه‌ی زۆر مایه‌ی خۆشحاڵی بوو، ئازادكردنی زۆر له‌ دیل و زیندانییانی سیاسی و خه‌ڵكی سڤیل بوو كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر له‌ژێر ئه‌شكه‌نجه‌ و كرده‌وه‌ی نامرۆڤانه‌دا لە زیندانە تاریک و توند و قایمەکانی ئەو دائیرەیەدا ده‌یانناڵاند، زۆر له‌ زیندانییە كان له‌ ژوری ئیعدامدا ئازاد كران و بۆ جارێكی دیکە ژیانیان به‌به‌ردا هاته‌وه‌. له‌به‌رامبه‌ر ئه‌مه‌دا، زۆر له‌ ئه‌من و جه‌لاد و پیاوانی ڕژێم هەر لەو شوینەدا رۆژی راپەڕین و رۆژانی دواتر به‌ سزای حه‌قی خۆیان گه‌یشتن.

 

باسی هه‌ڵوێستێكی جوامێرانه‌ی خه‌ڵكی سلێمانی بكه‌م له‌به‌رامبه‌ر به‌ خێزانی ئه‌منه‌كان، هه‌ڵبه‌ته‌ هه‌ندێك خێزان پڕ بوون له‌ رق و كینه‌ به‌رامبه‌ریان، له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌و كاروكرده‌وانه‌ی كه‌ باوک و برا و هاوسه‌ری ئه‌و خێزانانەی ئەمنەکان به‌رامبه‌ر به‌ خه‌ڵكی سلێمانی کردبوویان، وه‌لێ هه‌سته‌ مۆرڤایەتییه‌ جوان و پڕ هه‌ڵوێست و مرۆڤدۆستییەکانیان له‌ كینه‌كانی دڵیان زیاتر بووه. دایكم بۆی گێڕامه‌وه‌، ژن و منداڵه‌كانی ئەمنەکان بێ كه‌س و حاڵ ماونه‌ته‌وه‌، بێ ئه‌وه‌ی دادیان به‌ كه‌س بگات، هه‌رچه‌ند رۆژانێك ئه‌مانه‌ له‌سه‌ر ئاره‌قه‌ و خوێن و ژیانی خه‌ڵكی ئه‌م شاره‌ خۆشگوزه‌رانییان بۆ ده‌سته‌به‌ر كرابوو، وه‌لێ ئه‌و خێزانانه‌ی كه‌ ئه‌و ماڵه‌ ئه‌منانه‌یان له‌خۆ گرتبوو، به‌ بیرێكی پڕ سۆزی مرۆڤپەروەرانە و كوردانه‌وه‌ مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵدا ده‌كردن، هه‌ندێك له‌ ماڵه‌كانی گه‌ڕه‌كی ئاشتی (دوورل ئەمنی ئەودەم) چه‌ندین خێزانی ئه‌منه‌كانیان له‌خۆ گرتبوو، له‌ ڕووی مرۆیی و ئابوورییه‌وه‌ له‌ ماڵی خانه‌خوێدا كۆمه‌كی باش ئەكران، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا بوو كه‌ پێشتر هه‌مان ئه‌و خێزانانه‌ له‌ ترسی پیاوانی ئه‌من کە کەسوکاری ئەو خێزانانە بوون، خۆیان حه‌شار داوه‌. دوو هه‌ڵوێستی جودا، یه‌كێكیان پڕه‌ له‌ ره‌سه‌نایه‌تیی كوردی و مۆڕاڵی مرۆڤانه‌، ئه‌وی دیشیان تاساندنی ئازادییه‌كانی خه‌ڵك و خوێنمژینی خه‌ڵكی سیڤیل به‌ سیستمێكی دیكتاتۆرییانه‌.


له‌ زاری دایكم وه‌ك خۆی ده‌گێڕمه‌وه‌، كاتێك كه‌ لە دوای راپەڕینی کەرکووک گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵی خۆمان لە سلێمانی‌، دایكم گوتی كه‌ (حه‌وت خێزانی ئه‌منه‌كانی دوورل ئه‌من له‌ ماڵمان بوون) له‌به‌ر خوا زۆر خزمه‌تم كردن، دوو شه‌و و سێ ڕۆژ له‌ ماڵمان بوونه‌، سێ ژه‌مه‌ دایكم خواردنی بۆ ئاماده‌ كردوون. دایكم باسی ده‌كرد كه‌ ژنێكیان هاوسه‌ره‌كه‌ی له‌ ئه‌منه‌كه‌ كوژرابوو، هه‌ر هاواری هاوسه‌ره‌كه‌ی ئه‌كرد و ئه‌یلاوانده‌وه‌ و به‌كوڵ ئه‌گریا، له‌تاو ترس و خه‌میان تووشی نه‌خۆشی بووبوون. دایكم ده‌یگوت، كاتێك جلم بۆیان بردووه‌ تا جلی گه‌رم و پۆشته‌ له‌به‌ر بكه‌ن، ده‌ستی دایكمیان توند گرتووه‌ و سوپاسیان كردووه‌، گوتوویانه‌ تۆ فریشته‌یت. هه‌رچه‌ند دایكم ده‌یگوت لێشیان ده‌ترسام، ترسی ئەوەم هەبوو له‌ تۆڵه‌ی دڵی خۆیان كارێكی خراپ بكه‌ن، دایكم ده‌یگوت، دڵم به‌وه‌ خۆش بوو، ناو به‌ناو پێشمه‌رگه‌ ئه‌هاتن بۆ ماڵمان، بۆ دڵنه‌واییمان تا بزانن سه‌لامه‌تین. دوای چه‌ند ڕۆژێك پێشمه‌رگه‌ هه‌موو ئه‌و خێزانانه‌ی گواستەوە تا له‌ شار نه‌مێنن و بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ زێد و شاری خۆیان کە لە باشوور و ناوەڕاستی عێراق بوو.


دوا مۆڵگه‌ی به‌عسییه‌كان له‌ شار كۆتایی هاتبوو، بۆ هه‌ر كونج و قوژبنێك ده‌ڕۆیشتی، باس باسی ئه‌و زۆڵم و زۆره‌ بووه‌ كه‌ له‌ ئه‌منه‌ سووره‌كه‌دا به‌رامبه‌ر كوڕ و كچانی كورد و نیشتمانپەروەرانی شار بەگشتی كراوه‌. ئه‌م شتانه‌ ته‌نیا دەنگۆ و قسه‌وقسه‌ڵۆك نه‌بوون، چونكه‌ ئیدی ده‌رگای ئه‌منه ‌سووره‌كه‌ وه‌ك ده‌روازه‌ی قەڵایەکی سەرکوتکردمنی ئازادیخوازن واڵا كرا و هه‌رچی نهێنییه‌كان هه‌یه‌ ئاشكرا بوون. بۆیه‌ منیش لەو تەمەنەی ئەوکاتمدا زۆر به‌حه‌سره‌ته‌وه‌ ده‌مخواست سه‌ردانێكی ئه‌منه ‌سووره‌كه‌ بكه‌م و به‌ چاوی خۆم ئه‌و شوێنانه‌ ببینم و باشتر بزانم كه‌ به‌عسییه‌كان چ خوێنڕێژێک بوونه‌، له‌گه‌ڵیشیدا به‌ندینخانه‌ و ئامێری ئه‌شكه‌نجه‌دان و یادگاری و نووسینی سه‌ر دیواره‌كانی زیندانییان به ‌چاوی خۆم بینم، كه‌ پڕن له‌ چیرۆكی حه‌سره‌تناكی گه‌نجانی بێگوناحی كورد.


دواجار له‌گه‌ڵ دایكم به‌ره‌و ئه‌منه‌ سووره‌كه‌ رۆیشتین، سه‌ره‌تا بیرم له‌وه‌ ده‌كرده‌وه كه ‌پێشتر واتە بە لە راپەڕین کاتێ به‌و گوزه‌ره‌دا ده‌ڕۆیشتین به‌دوری چه‌ند سه‌د مه‌ترێكیش نه‌مانده‌وێرا به‌ ئاراسته‌ی ئه‌منه‌ سووره‌كه‌ لا بكەینه‌وه،‌ کەچی وا ئێستا به‌ ئازادانه‌ له‌ ده‌روازه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌یەوە ده‌چینه‌ ژووره‌كانییه‌وه‌، كاره‌ قێزەونه‌كانی به‌عسییه‌كان سه‌ركۆنه ‌ده‌كه‌ین. وێنەکانی سه‌دام حوسێن سووتێنراو و شكێنرابوون، وه‌ك کینەیەکی تۆڵەسه‌ندنه‌وه‌ش، تەواوی دیوارەکانی شوێنه‌واری فیشه‌كی خەڵکی راپەڕیو و پێشمەرگە بوو، كه ‌ده‌چوویته‌ ژوره‌وه‌، ئاپۆرایه‌كی زۆری خه‌ڵك له‌وێ بوون، هه‌ر كۆمه‌ڵه‌ و به‌ره‌و شوێنێك هه‌نگاویان ده‌نا، هه‌رگیز كه‌س نه‌یده‌توانی هه‌موو ژووره‌كان ته‌ی بكات، چونكه‌ به ‌شێوه‌ی ته‌لیسماویی جۆراوجۆر دروست كرابوو. ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم کە تاكوو ئه‌و ساتانەش خه‌ڵك به‌ حه‌زەر و گومانه‌وه‌ به‌ناو ژووره‌كاندا ده‌گه‌ڕا. من و دایكم به‌ره‌و ئه‌و شوێنه‌ ڕۆیشتین كه‌ پێشتر به‌ندكراوه‌كانی لێ بوو (زیندانی ئەمنە سوورەکە)، ترسناك و خه‌مناك و پڕ بوو له‌ پرسیار، هه‌زار و یه‌ك شت به‌ مێشكدا ده‌هات، ئاخۆ لێره‌ چ بێگوناحێك گیرۆده‌ی زوڵم و زۆریی جه‌لاده‌كانی به‌عس بووبێت! ده‌بێ ئه‌و كورده‌ داماوه‌ چی كردبێت، تاكوو ئه‌م مامه‌ڵه‌ دڕندانەیانەیان له‌گه‌ڵدا كرابێت؟ به‌ ده‌ست خۆمان نه‌بوو فرمێسكه‌كانمان دائه‌بارین و دڵه‌ڕاوكێ ده‌روونی داگیر كردبووین، هه‌نگاوێك زیاتر بۆ ناو زیندانەكه‌، ترپه‌ی دڵمانی زیاتر ده‌كرد، ئه‌وه‌ی بینیمان وه‌سف ناكرێ، له‌ده‌ره‌وه‌ی به‌ندینخانه‌كه‌ كابینه‌یه‌كی بچووك ده‌بینرا، كه ‌پڕ بوو له‌ جلوبه‌رگی كوردی، به‌ تایبه‌ت جلی ژێره‌وه‌ی ژنان، وه‌ك ده‌گوترا، ئێره‌ ئه‌و شوێنه‌ بووه كه‌ ئابڕووی كچانی كوردی تێدا ئه‌ت كراوه‌ و ئاره‌زوو و هه‌وه‌سی هوڤییانەی به‌عسییه‌كان له‌م كابینه‌یه‌دا خاڵی كراوه‌ته‌وه‌. ده‌بێت ئه‌م شتانه‌ له‌ هزر و بیری نه‌وه‌ی داهاتووشدا بمێنێته‌وه‌، كه‌ ئه‌و ڕۆژانه‌، ئێستایان دروست کرد.

 

* ئەمنە سوورەکەی سلێمانی، ئێستا کراوەتە (مۆزەخانەی ئەمنە سوورەکە) و هەر کەسێک دەتوانێ بچێت بەشێک لەو دیمەنانەی من لەو رۆژانەدا بینیم، ببینێتەوە.