رۆژاڤا له‌ واده‌ی گۆڕانكاریدا

 

دوور له‌ هاواری خه‌ڵك و فیغانیان بۆ یه‌كڕیزیی لایه‌نانی رۆژاڤا، بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئاسته‌نگ و كێشه‌كان، بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر دۆخی دژواری سیاسی و ئه‌منی، وا دیاره‌ بزاڤی سیاسی و پارته‌كانی كورد له‌به‌رده‌م وه‌رچه‌رخانێكی گرنگدان، ده‌بینین كه‌ له‌ ئاستی ناوخۆی هه‌ر پارتێكی سیاسیدا، دۆخه‌كه‌ له ‌گه‌رمیدا قوڵپ ده‌دات، به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌ ئاستی تێكڕای بزاڤی كوردایه‌تیش هه‌ر وه‌هایه‌.

به‌ر له‌ چه‌ند رۆژێك، دوو پارتی كورد رێككه‌وتننامه‌یه‌كی هاوبه‌شیان راگه‌یاند، ئه‌و دوو پارته‌ش له‌ دامه‌زرێنه‌رانی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كورد بوون، یه‌كێكیان له‌ ئه‌نجومه‌ن دوور خرایه‌وه‌، ئه‌وی دیكه‌شیان به‌ خوایشتی خۆی لێی كشایه‌وه‌. ئه‌و دوو پارته‌، به‌رله‌وه‌ی بچنه‌ نێو ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كورده‌وه‌، هه‌ردووكیان پێكه‌وه‌ له‌ دامه‌زرێنه‌رانی (هاوپه‌یمانی)دا بوون، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ (به‌ره‌)شدا بوون به‌ سه‌ركردایه‌تیی پارتی، له‌گه‌ڵ ئۆپۆزسیۆنیش (گه‌ڵاڵه‌نامه‌ی دیمه‌شق)یان واژۆ كرد، تا چه‌ند مانگێكی سه‌ره‌تای شۆڕشیش هه‌ر له‌و چوارچێوه‌یه‌دا مانه‌وه‌، واته‌ تا ئه‌و كاته‌ی ئه‌نجومه‌نی نیشتمانیی كورد بڕیاری دا، كه‌ ئه‌ندامیه‌تیی هه‌موو پارته‌كانی نێو ئه‌نجومه‌نه‌كه‌ له‌ چواچێوه‌ی ئۆپۆزسیۆندا سڕ بكات.

هه‌ردوو پارته‌كه‌ش ئه‌مانه‌ن، پارتی یه‌كێتیی دیموكراتی كورد له‌ سووریا (یه‌كێتی) به‌ سه‌ركردایه‌تیی محێدین شێخ ئالی، دووه‌میشیان پارتی دیموكراتی پێشڤه‌ڕۆی كورد له‌ سووریا، به‌ سه‌ركردایه‌تیی حه‌مید حاجی ده‌روێش.

پارتی دیموكراتی پێشڤه‌ڕۆ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دایه‌، لاپه‌ڕه‌یه‌كی نوێی دانوستاندن له‌گه‌ڵ رژێمدا بكرێته‌وه‌، هه‌وڵی به‌و ئاراسته‌یه‌ش داوه‌، نه‌خاسمه‌ له‌م ساڵه‌ی دواییاندا، پارتی (یه‌كێتی)یش لایه‌نگری هه‌ر چاره‌سه‌رێكی پرسی كورده‌، كه‌ له‌ دیمه‌شق بێت.

ئه‌وه‌ی جێی سه‌رنجه‌ له‌ به‌یاننامه‌كه‌یان، بابه‌تی (نیشتمانیی سووریا) له‌پێشه‌وه‌ و له‌ خاڵه‌كانی به‌راییدا باس كراوه‌.

ئه‌مه‌ش نیشانه‌ی ئه‌وه‌یه‌، كه‌ شتێك له‌ زه‌ینی سه‌ركردایه‌تیی هه‌ردوو پارته‌كه‌دا له‌ گه‌ڵاڵه‌بووندایه‌، ئه‌مه‌ش له‌ زمانی به‌یاننامه‌كه‌دا خۆی ده‌نوێنێ، كه‌ جه‌ختی كردووه‌ته‌ سه‌ر دانوستاندن و دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ توندوتیژی و مافی ده‌ستوورییانه‌ی كورد، كه‌چی هه‌ردوو پارته‌كه‌ باسی ئه‌و فاكته‌رانه‌یان نه‌كردووه‌، كه‌ پاڵی پێوه‌ ناون له‌م قۆناغه‌دا ئه‌م هاوبه‌شایه‌تییه‌ گه‌ڵاڵه‌ بكه‌ن، هه‌روه‌ها له‌به‌رچی ته‌نیا ئه‌و دوو پارته‌ی گرتووه‌ته‌ خۆ، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وان له‌نێو چه‌ندین هاوبه‌ندی و هاوپه‌یمانیی رۆژاڤادان، ئه‌م هاوبه‌ندی و هاوپه‌یمانییانه‌ش ئه‌گه‌رچی ئێستا ئیفلیجن، به‌ڵام هه‌ن.

له‌م كاته‌دا پرسیارێك دێته‌ پێش، به‌تایبه‌تی پاش ئه‌وه‌ی هه‌ردوو پارته‌كه‌ هاوبه‌شایه‌تییان راگه‌یاندووه‌، ئایا قه‌یرانی بزووتنه‌وه‌ی كورد له‌ میكانیزمه‌كه‌یدایه‌، یان له‌ جۆر و كاكڵی گوتاره‌كه‌یدا؟ یان ئه‌وه‌تا ئه‌و قه‌یرانانه‌ی به‌رۆكی ئه‌ویان گرتووه‌، ده‌ره‌نجامێكی ئاساییه‌ بۆ ئه‌و قه‌یرانه‌ی به‌رۆكی هێزه‌یلی نه‌ریتیی حزبه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌دا گرتووه‌ته‌وه‌؟ به‌ واتای ئه‌و دۆخه‌ حزبییه‌ نه‌ریتییه‌ی ناوچه‌كه‌، ره‌نگدانه‌وه‌ی به‌سه‌ر دۆخی سیاسی و بزاڤی كوردایه‌تیشه‌وه‌ هه‌یه‌.

هه‌ڵبه‌ت، هه‌موو قه‌یرانێك ره‌گێكی ناوخۆی هه‌یه‌، هه‌روه‌ها ره‌گێكی په‌یوه‌ست به‌ كه‌ش و ده‌وروبه‌ری گشتییه‌وه‌ هه‌یه‌.

ناوخۆییه‌كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ په‌یڕه‌وی پارته‌كان و په‌یكه‌ری ئه‌وانه‌وه‌ هه‌یه‌، هه‌روه‌ها چۆنیه‌تیی دابه‌شكردنی ئه‌رك و ده‌سه‌ڵات، واته‌ میكانیزمی سیسته‌می ناوخۆیان به‌ گشتی، خاڵه‌كه‌ی دیكه‌ش، كورتبینی له‌ داڕشتنی پرۆژه‌یه‌كی ره‌وا، كه‌ گوزارشت له‌ ئه‌ركی پارته‌كه‌ و جه‌ماوه‌ره‌كه‌شی بكات.

سه‌باره‌ت به‌ كه‌شی گشتی، ئه‌مه‌یان دوو ره‌هه‌ندی هه‌یه‌، ره‌هه‌ندێكی مێژوویی، به‌وه‌ی هه‌ر له‌ رووخانی یه‌كێتیی سۆڤیه‌ت و دیواری به‌رلینه‌وه‌، بزووتنه‌وه‌یلی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی نه‌یانتوانی خۆیان له‌ پاشماوه‌ی كولتووری رابردووی چه‌پ رزگار بكه‌ن، زۆربه‌ی پارته‌كان ده‌سته‌پاچه‌ بوون له‌ ئاست به‌رهه‌مهێنانی كولتوورێكی دی و سیسته‌می جودا له‌وه‌ی پێشوو، ئه‌مه‌ش وای كرد قه‌یرانی نوێبوونه‌وه‌ بوو به‌ قه‌یرانێك كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ته‌واوی قه‌واره‌یان بكات.

ره‌هه‌ندێكی هاوچه‌رخانه‌ و له‌ویش نزیكتری هه‌یه‌، واته‌ ناتوانایی پارته‌كان له‌وه‌ی هاوشانی ده‌رهاویشته‌ی ئه‌م هه‌شت ساڵه‌ی دوایی بڕۆن، واته‌ په‌یدابوونی پێكهاته‌ی دیكه‌ی رێكخراو، كه‌ ره‌هه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تییان هه‌یه‌، ناتواناش مانه‌وه‌ له‌وه‌ی سوود له‌ هه‌لومه‌رج وه‌ربگرن، بۆ باشكردنی ئایینده‌ی نه‌وه‌كان.

ماوه‌ بڵێین، دۆخی حزبی له‌به‌رده‌م گه‌شه‌كردنێكی گرنگدایه‌، ئه‌م گه‌شه‌كردنه‌ش زاده‌ی قۆناغه‌كه‌ی كه‌ به‌ ئاراسته‌ی گۆڕینی رۆتینی باوی ژیانی حزبایه‌تی ده‌چێت، بۆیه‌ ده‌بینین هه‌ندێكیان په‌نا بۆ ئامرازی دیكه‌، یان چاره‌سه‌ری فریاگوزارانه‌ ده‌به‌ن، هه‌ندێكیش له‌به‌رده‌م قه‌یرانی ئه‌وتۆدان كه‌ هه‌ڕه‌شه‌ له‌ قه‌واره‌ی حزبه‌كه‌ ده‌كات و به‌ره‌و له‌تبوونی ده‌بات، هه‌شه‌ ته‌نانه‌ت ناتوانێ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی حزبی بكات، خۆشی له‌ پرسیاره‌كانی قۆناغه‌كه‌، سه‌باره‌ت به‌ داڕشتنی ئایینده‌یه‌كی باشتر بۆ هه‌وادارانی و پاشان بۆ خه‌ڵك، نه‌بان ده‌كات.

په‌ندی وتاره‌كه‌ش ده‌ڵێ: "ئه‌گه‌ر هه‌ڵاتن چاره‌سه‌ر بوایه‌، ئه‌وا هه‌مووان له‌ مه‌رگ هه‌ڵده‌هاتن، وه‌ك چۆن مه‌رگ حه‌تمییه‌، ئه‌وا گۆڕانكاری و گه‌ڕان به‌دوای ره‌وشی باشتریش، كارێكی حه‌تمییه‌".