گورگه‌كه‌ى دوێنێ ته‌مه‌نى ئاینده‌شمانى خوارد

(6)

كه‌ به‌ بڕبڕه‌ى ساڵانى ته‌مه‌نمدا دێمه‌ خواره‌وه‌، ده‌رده‌كه‌وێ مێژووێكى چه‌نده‌ كاره‌ساتبارمان هه‌بووه‌، واته‌ نه‌وه‌ى ئێمه‌ وه‌ك كورد، كه‌ ئێستایش هه‌مان خولخوله‌ و زه‌مینه‌ به‌ جیاوازێكى كه‌م تا ئاستێك هه‌ر هه‌یه‌، ئه‌و گورگانه‌ى دوێنێ كه‌ ته‌مه‌نمانى خوارد، بۆ ئاینده‌ش له‌به‌رچاومان لاناكه‌ون، ته‌نیا جیاوازییه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، هوشیارى و درك پێكردنى نه‌وه‌ى ئێستایه‌، ئه‌گه‌ر سوود له‌ ئه‌زموونه‌كانى ئێمه‌ى ڕابردوو وه‌رگرن و سه‌ر له‌خۆ نه‌شێوێنن، هه‌ندێك قه‌ره‌بووى ماندووبوون و كۆئازار و مه‌ینتییه‌كانمان بۆ بكه‌نه‌وه‌. فرانسیس بێكن ده‌ڵێت: زیاده‌ڕۆییه‌كانى ده‌ورانى لاوێتى قه‌رزێكه‌ له‌ پیریدا ده‌بێت بیده‌ینه‌وه‌، ئه‌وه‌ى له‌ ڕۆژگارى لاویدا به‌هه‌درمان ده‌دا، له‌ پیریدا ئاره‌زوومه‌ندى ده‌بین.


لێره‌دا پرسیارێك له‌ به‌رده‌مماندا قیت ده‌بێته‌وه‌، من به‌ش به‌حاڵى خۆم، كه‌ چاوم هه‌ڵهێنانه‌وه‌ و له‌ ته‌مه‌نى هه‌رزه‌كارى و لاوێتى و تا ئه‌مڕۆ، واته‌ ژیان به‌سه‌ربردن له‌نێو رووداوه‌كان و گرمه‌ى شه‌ڕه‌كان و گرتن و ڕاوه‌دونان و هه‌ڕه‌شه‌ و تۆقاندن و له‌سێداره‌دان.. هتد، واته‌ تێپه‌ڕبوون به‌نێو وێستگه‌كانى شه‌ڕ و كه‌م ئاشتیدا، بگره‌ هه‌ر له‌ ده‌ستپێكى شۆڕشى ئه‌یلووله‌وه‌ سه‌رجه‌م به‌ نێر و مێینه‌وه‌ له‌ نه‌وه‌كانى هاوكووفى به‌نده‌ له‌ هه‌مان كۆژاندا ژیاون، قه‌رزى ئه‌و زێده‌ڕۆییه‌ى لاوێتى كێ له‌ پیریدا بۆى قه‌ره‌بوو ده‌كاته‌وه‌.


له‌ یادمه‌ له‌ به‌ره‌به‌یانى 1963 كۆده‌تاى حزبى به‌عس به‌سه‌ر عه‌بدولكریم قاسم ئه‌نجام درا، له‌دواى به‌یاننامه‌ى ژماره‌ (1) كه‌ گوایه‌ شۆڕشێكى تازه‌ ئه‌نجام دراوه‌، كه‌چى كۆده‌تایه‌كى سه‌ربازى بوو، به‌یان له‌دواى به‌یان له‌ رادیوى به‌غدا ده‌خوێدرایه‌وه‌، له‌ هه‌موو ماڵێكدا له‌و عێراقه‌دا خه‌ڵكى گوێقوڵاغ بوون و هاتوچۆ قه‌ده‌غه‌ كرا.


كۆده‌تاى 8/ى شوباتى 1963 به‌ڵایه‌كى گه‌وره‌ بوو و قوڕێكى خه‌ستى گرته‌وه‌ بۆ عیراق به‌ گشتى و كورد به‌تایبه‌تى، هه‌ر چه‌نده‌ له‌ سه‌ره‌تادا ناڕه‌زایى و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ى هه‌بوو، به‌ تایبه‌تى له‌ لایه‌ن گه‌لى كورد له‌ كوردستان و حزبى شیوعى، ئه‌وه‌نده‌ى من له‌ یادمه‌، له‌ گۆڕه‌پانى كۆترى سه‌لام له‌ هه‌ولێر خۆنیشاندانێك به‌رپا بوو، كه‌ زۆربه‌ى هه‌ره‌زۆرى شیوعییه‌كان بوون، دیم یه‌كێك له‌وانه‌ى هه‌ڵیانبـڕى دژ به‌و كۆده‌تایه‌ هوتافى ده‌كێشا، ناوى حه‌مه‌ زیاد بوو و دراوسێمان بوو به‌ حه‌مه‌زیاد تاپۆ ناسراو بوو، كه‌چى گیـرا و زۆریان ئه‌شكه‌نجه‌ دا. هه‌روه‌ها ناڕه‌زایى خۆنیشاندان و هێرشكردنه‌ سه‌ر چه‌ند بنكه‌یه‌كى پۆلیس و داگیركردنیان و ته‌قه‌كردن و پشێوى له‌و شاره‌ى هه‌ولێردا به‌رپا بوو، به‌ڵام حوكمه‌ت به‌ هێزى سه‌ربازییه‌وه‌، به‌ تانك و زرێپۆشه‌وه‌ هاته‌ چه‌ند گه‌ڕه‌كێك و بانگى ڕاده‌گه‌یاند كه‌ كه‌س له‌ ماڵه‌وه‌ ده‌رنه‌چێت، له‌ ئه‌نجامدا وه‌زعه‌كه‌ى دامركانده‌وه‌، به‌ڵام به‌ زه‌برى كوشنده‌ كه‌ زیاتر به‌ر حزبى شیوعى كه‌وت و زۆربه‌ى كادیره‌ به‌رچاوه‌كانیان ناچار بوون روویان له‌ شاخ كرد و په‌یوه‌ندییان به‌ شۆڕشى ئه‌یلووله‌وه‌ كرد، نعمەت عه‌بدوڵا، سه‌رۆكى سه‌ندیكاى په‌رله‌مانتارانى كورد ده‌ڵێت: (له‌گه‌ڵ كۆده‌تاى 8/ى شوباتى 1963، یه‌كه‌م رووبڕووبوونه‌وه‌ى دژى به‌عسییه‌كان له‌ شارى هه‌ولێر له‌ گه‌ڕه‌كى سه‌یداوه‌، واته‌ له‌ خانووه‌ قوڕه‌كان ئه‌نجام درا، ده‌ستیان گرت به‌سه‌ر مه‌خفه‌ره‌كه‌ى پۆلیس و سه‌رئه‌نجام خه‌ڵكێكى زۆر به‌شدارییان تێدا كرد، دواییش تووشى زیندان بوون، ڕادیۆكان به‌ سه‌یداوه‌یان ده‌گوت مۆسكۆى دووه‌م، ئه‌وێ ڕۆژێ سه‌یداوه‌ و هه‌روه‌ها له‌ ده‌ستپێكى شۆڕشى ئه‌یلوولیشدا كه‌ قه‌ڵاى خه‌باتگێڕان بوو، له‌و سه‌یداوه‌یه‌دا به‌ سه‌دان شۆڕشگێڕى لـێ له‌دایك بوو).


جبران خەلیل جبران ده‌ڵێت:
به‌ ئازادیم گوت: كوڕه‌كانت له‌ كوێن؟
گوتى: یه‌كێكیان له‌ خاچ درا و مرد.
یه‌كێكی تریان به‌ شێتى سه‌رى نایه‌وه‌.
ئه‌وه‌ى تریشیان هێشتا له‌دایك نه‌بووه‌.


ــ به‌درێژایى ته‌مه‌نى شۆڕشى ئه‌یلوول، هه‌ر شه‌ڕ و دانوستان و پشوودانێك و ده‌ستكه‌وتى تازه‌ و له‌ هه‌مان كاتدا پیلانگێڕان دژ به‌ كورد و شۆڕشه‌كه‌ى و فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌بازى تا خۆ قایمكردنى یه‌ك له‌دوا یه‌كه‌كانى ڕژێمه‌كان به‌رده‌وام بوو، واته‌ بۆ نه‌وه‌ى ئێمه‌ له‌و سه‌رده‌مدا ژیان له‌نێوان به‌هارى ته‌مه‌ن كورت و دۆزه‌خدا ژیان به‌سه‌ربردن بووه‌.


دواى ئه‌وه‌ى حكوومه‌تى به‌عس به‌ سه‌رۆكایه‌تیى ئه‌حمه‌د حه‌سەن بەكر دامه‌زرا و به‌ گولله‌بارانكردنى عەبدولكەریم قاسم كه‌ ده‌ستگیر كرا و گوازرایه‌وه‌ ئێزگه‌ى به‌غدا، كۆتایى به‌ ده‌سه‌ڵاتى زەعیم هێنرا، حكوومه‌تى تازه‌ى به‌عس بۆ ئه‌وه‌ى خۆى قایم بكات، وه‌ك تاكتیكێكى كاتى كه‌وته‌ گفتوگۆ له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تیى شۆڕشى ئه‌یلوول به‌ سه‌رۆكایه‌تیى خوالێخۆشبوو مسته‌فا بارزانى، كه‌ له‌ سه‌ره‌تادا حكوومه‌تى به‌عس هه‌تا به‌ ئۆتۆنۆمى رازى بوو، كه‌ داواى شۆڕشى كورد بوو له‌و كاتدا، ئه‌م گفتوگۆیه‌ درێژى كێشا، پشوودانێكیش بوو بۆ پێشمه‌رگه‌ و هه‌ڵسووڕانى وه‌زعى كورد و ناوچه‌كان، به‌ڵام نیازى گڵاوى حكوومه‌ت هه‌ر بۆ به‌ڕێكردنى كات و ده‌رفه‌ت وه‌رگرتن بوو، تا به‌ته‌واوه‌تى خۆى قایم بکات، ئه‌وه‌ بوو له‌ 9/ى حوزه‌یرانى/ 1963دا حكوومه‌تى به‌عس له‌ به‌غدا به‌یاننامه‌یه‌كى ده‌ركرد، كه‌ چه‌ندین خاڵى له‌خۆ ده‌گرت له‌سه‌ر بنه‌ماى (اللامركزیه‌) بۆ مه‌سه‌له‌ى كورد، وه‌ك چاره‌سه‌رى، ئێستاش له‌ یادمه‌، به‌و پێیه‌ى گه‌لى كورد و شۆڕشه‌كه‌ى به‌و لامه‌ركزییه‌ رازى نه‌بوون، دروشمێك له‌نێو جه‌ماوه‌رى كورد بڵاو ببووەوه‌ ده‌گوترا (پێمان ته‌زى ... نامانه‌وێ لامه‌ركه‌زى) به‌ڵێ له‌ سه‌ره‌تادا به‌عسییه‌كان ده‌سه‌ڵاتى ته‌واویان به‌سه‌ر ده‌فه‌ى هه‌موو جومگه‌كانى ئیداره‌ و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تییه‌كاندا هه‌بوو و ده‌سه‌ڵاتیان سه‌پاندبوو، به‌ ده‌ستێكى قورس و بێ به‌زه‌ییانه‌ دژ به‌ نه‌یار و هاودژه‌كانیان گرتن و ئه‌شكه‌نجه‌ و تۆقاندنیان ئه‌نجام ده‌دا، جاش و به‌كرێگیراوى كورد و هه‌روه‌ها له‌ هۆزه‌كانى عه‌ره‌ب به‌ تایبه‌تى له‌ ناوچه‌كانى هه‌ولێر، به‌ ناوى (فورسان سه‌ڵاحدین)یان قه‌ید ده‌كرد و سیاسه‌تى راگوێزانى كوردان و ده‌ربه‌ده‌ركردن هه‌ر له‌ ده‌شتى هه‌ولێر و كه‌ركووك و خانه‌قین زۆربه‌ى ئه‌و ناوچه‌ كوردییانه‌ى ده‌سه‌ڵاتیان پێدا ده‌شكا، ئه‌نجامیان دا، دوژمندارییان له‌نێوان هۆزه‌كانى كورد و عه‌ره‌ب (حه‌ره‌سى قه‌ومى )یان هه‌بوو نایه‌وه‌، به‌ ده‌یان تاوانیان ئه‌نجام دا، هه‌تا ماوه‌ى ساڵێك، دواتر له‌ مانگى شوباتی 1963 تا مانگى نیسانی 1966 عەبدولسەلام عارف ده‌سه‌ڵاتى حكوومه‌تى گرته‌ ده‌ست و وه‌ك سه‌ركۆمارى عێراق ڕۆڵى به‌عسى نه‌هێشت، تا ئه‌و كاته‌ى له‌ فڕۆكه‌یه‌كى كۆپته‌ر له‌ به‌سڕا كه‌وته‌ خواره‌وه‌ و كۆتایى به‌ ژیان و ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ى هات، ئه‌و وته‌یه‌ بڵاو بووەوه‌ (طاره‌ لحم ... وقع الفحم) واته‌ گۆشت هه‌ڵفڕى و ڕەژوو (خه‌ڵووز) به‌ربووەوه‌. ئێمه‌ى كورد له‌و عێراقه‌دا، هه‌ر هه‌موو ڕژێمه‌كان یه‌ك له‌دواى یه‌ك، هه‌میشه‌ هه‌نگوینیان نیشان داوین، به‌ڵام ژه‌هریان ده‌رخوارد داوین، تۆ وه‌رە له‌گه‌ڵ دوژمندا بژى، وه‌ك ئه‌وه‌یه‌ كه‌ فه‌یله‌سووفى هیندى ده‌ڵێت: (ئه‌و كه‌سه‌ى له‌گه‌ڵ دوژمندا بژى، چه‌شنى ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ مار بخاته‌ گیرفانیه‌وه‌).