زمانی جه‌سته‌ له‌ كاری توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تیدا

پێوه‌ندیی چاك.. گوێگرتنی كارا

زۆر گرنگه‌ بۆ منداڵان و هه‌رزه‌كاران باوه‌ڕیان به‌وه‌ بێت كه‌ گه‌وره‌كان پێوه‌ندییان له‌گه‌ڵیاندا باش و له‌باره‌. هه‌روه‌ها به‌ڕاستی و به‌ دڵ و به‌گیان گوێیان لێ ده‌گرن، بایه‌خی ئه‌م تایبه‌تمه‌ندێتییه‌ باشتر ده‌رده‌كه‌وێت، كاتێك كه‌ ئه‌و منداڵه‌ یان ئه‌و هه‌رزه‌كاره‌ باری ده‌روونیی له‌بار نییه‌، یان كێشه‌ی هه‌یه‌ و هه‌ست به‌ ناڕه‌حه‌تی ده‌كات، یان پێویستی به‌ یارمه‌تییه‌، به‌ڵام ناوێرێت به‌ئاشكرا ئه‌و خواسته‌ی خۆی ده‌ڕبڕێت. به‌ربه‌سته‌كانیش له‌م دۆخه‌دا ده‌كرێت ئه‌و به‌ربه‌سته‌ ده‌روونییانه‌ بن، وه‌كوو ترس و شه‌رم و دوودڵی و شه‌ڕانگێزی، كه‌ پێشتر ئاماژه‌مان پێ كردن.

بێ گومان جه‌سته‌ به‌ زمانی خۆی گوزاره‌ له‌م دۆخانه‌ ده‌كات، ئێمه‌یش ده‌توانین خوێندنه‌وه‌ی بۆ بكه‌ین و لێی تێبگه‌ین و كێشه‌كه‌ ده‌ستنیشان بكه‌ین، به‌ مه‌رجێك توانای خوێندنه‌وه‌یمان هه‌بێت.

سه‌قامگیركردنی پێوه‌ندیی باش (له‌نێوان توێژه‌ر و قوتابیدا) ڕۆڵێكی گه‌لێك گرنگی له‌ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كاندا هه‌یه‌، به‌تایبه‌تی بۆ قوتابییه‌كه‌، چونكه‌ پێوه‌ندیی باش هیوای چاره‌سه‌ركردنی له‌لا دروست ده‌كات، هه‌روه‌ها هانی ده‌دات به‌قووڵی گوێ بگرێت و له‌ گوێگرتن به‌رده‌وام بێت. ئه‌م پێوه‌ندییه‌ كه‌ گوزاره‌ له‌ نیازپاكی و نیهادچاكی و یه‌كسانی له‌ به‌های مرۆییانه‌ ده‌كات، به‌و واته‌یه‌ كه‌ قوتابی كاتێك باس له‌ كێشه‌كانی بۆ توێژه‌ری كۆمه‌ڵاتی خۆی ده‌كات، چیدی خۆی به‌ كه‌م نازانیت، بۆیه‌ له‌لای قوتابی ڕێگه‌ بۆ متمانه‌ دروست ده‌كات.

به‌شێكی گه‌وره‌ی ئه‌م پرۆسه‌یه‌، پێوه‌ندیی به‌ زمانی جه‌سته‌ و هه‌ڵسوكه‌وتی فیزیكی و شێوازی ڕه‌فتار و گوێگرتن و دروستكردنی پێوه‌ندیی ئینسانی ڕاسته‌قینه‌وه‌ هه‌یه‌.

بۆیه‌ پێوه‌ندیی كارای نێوان توێژه‌ر و قوتابی، ڕێگایه‌كی كاریگه‌ره‌ بۆ دروستكردنی دیالۆگی ڕاسته‌قینه‌ و گوێگرتنی كارا، كه‌ گه‌لێك ده‌رئه‌نجامی پۆزه‌تیڤی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌.

زمانی جه‌سته‌ی كراوه‌ و كۆمونیكاسیۆنی پوزه‌تیڤ له‌لایه‌ن توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌، به‌ر له‌ هه‌موو ئه‌ركێك، قوتابی دڵنیا ده‌كات كه‌ به‌ڕاستی پێویستی به‌ یارمه‌تییه‌، كه‌ سڵ ناكاته‌وه‌ له‌وه‌ی داوای یارمه‌تی بكات، كه‌ پاشتریش به‌ خواست و یستی خۆی، نه‌ك به‌ ناچاری، یارمه‌تی وه‌ربگرێت. ئه‌مه‌ش به‌ دروستكردنی متمانه‌ و باوه‌ڕ دێته‌ ئه‌نجام، متمانه‌ به‌ كه‌سایه‌تی و ڕۆڵی توێژه‌ره‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی.

شاره‌زایی توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی له‌ بواری زمانی جه‌سته‌دا، كارئاسانیی بۆ ده‌كات، كه‌ زیاتر خۆی له‌گه‌ڵ بارودۆخی قوتابییه‌كه‌ بگونجێنێت و ببێته‌ جێگه‌ی متمانه‌ی، به‌وه‌ش هانی ده‌دات زیاتر لێی نزیك ببێته‌وه‌ و ئه‌ویش باشتر له‌ كێشه‌كانی تێبگات.

یه‌كێك له‌ سووده‌كانی شاره‌زایی له‌ زمانی جه‌سته‌ و میتۆده‌كانی له‌یه‌كترگه‌یشتن ئه‌وه‌یه‌، كه‌ توێژه‌ر ڕاده‌هێنێت له‌سه‌ر یه‌ك میتوۆد و یه‌ك شێوازی چاره‌سه‌ركردن نه‌گیرسێته‌وه‌، واته‌ یه‌كلایانانه‌ و به‌ یه‌ك چاو ته‌ماشای كێشه‌كان نه‌كات.

زمانی جه‌سته‌ی كارا و كراوه‌ی توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌بێته‌ هۆكارێكی كاریگه‌ر له‌ دروستكردنی پێوه‌ندیی چاك، هه‌روها له‌ دروستكردنی هاوسۆزی و تێگه‌یشتنی خێرا. زمانی جه‌سته‌ی پێویست له‌م دۆخه‌دا ئه‌و جه‌سته‌یه‌یه‌، كه‌ كراوه‌یه‌، پۆزه‌تیڤه‌، گوزاره‌ له‌ وزه‌ و جۆش و خرۆش و گه‌شبینی و هاوسۆزی ده‌كات. ئه‌م تایبه‌تمه‌ندییانه‌ مه‌رجی سه‌ره‌كیین بۆ ئه‌وه‌ی پرۆسه‌ی لێكترگه‌یشتن له‌ هه‌ردوو قۆڵه‌وه‌ شان به‌شانی یه‌كتر بڕوات، تا ده‌گاته‌ مه‌به‌ست و ده‌رئه‌نجامی سوودبه‌خش.

یه‌كه‌م ستراتیژی كاركردن، كه‌ توێژه‌رانی كۆمه‌ڵایه‌تی بایه‌خی پێ ده‌ده‌ن و جه‌ختی له‌سه‌ر ده‌كه‌نەوە، ستراتیژێكه‌ ده‌كرێت ناوی لێ بنێین ستراتیژی كرانه‌وه‌ یان كردنه‌وه‌، واته‌ چۆن وا له‌ قوتابییه‌ك ده‌كه‌یت كه‌ كێشه‌ی هه‌یه‌، بكرێته‌وه‌، یان ده‌روون و ناخی خۆی بكاته‌وه‌، ئه‌م پرۆسه‌یه‌ ده‌بێت پێش هه‌موو كار و ئه‌ركه‌كانی دیكه‌ بكه‌وێت. واته‌ توێژه‌ر به‌رله‌وه‌ی هه‌وڵ بدات بچێته‌ ناو كێشه‌ی قوتابییه‌كه‌وه‌، ده‌بێت باوه‌ڕ به‌ قوتابییه‌كه‌ بێنێت كه‌ گوزاره‌ له‌ خۆی بكات، كه‌ ناخی خۆی بكاته‌وه‌، كه‌ له‌ پێوه‌ندی و له‌یه‌كترگه‌یشتندا هه‌ست به‌ به‌ربه‌ست و ئاسته‌نگ نه‌كات.

له‌م ئه‌ركه‌یشدا زمانی جه‌سته‌ی كارا و كراوه‌، له‌لایه‌ن توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ ڕۆڵی یه‌كه‌می هه‌یه‌.

تۆ ناتوانیت كه‌سێك ناچار بكه‌یت قسه‌ت بۆ بكات، به‌ڵام ده‌توانیت هانی كه‌سێك بده‌یت قسه‌ت بۆ بكات.

هونه‌ری گوێگرتن، مه‌رجه‌
توێژه‌ر ده‌بێ شاره‌زای ته‌كنیك و ڕاهێنانه‌كانی گوێگرتن بێت، چونكه‌ له‌ڕاستیدا گوێگرتنی ڕاسته‌قینه‌ و قووڵ ئه‌ركێكی زۆر ئاسان نییه‌، توێژه‌ر كه‌ به‌قووڵی گوێ له‌ قوتابی ده‌گرێت، ده‌توانێت له‌ كێشه‌كه‌ی تێبگات و پاشان كێشه‌كه‌ی بۆ چاره‌سه‌ر بكات. ئه‌گه‌ر گوێگرتنی كارا له‌ئارادا نه‌بێت، دیالۆگ و گفتوگۆی سوودبه‌خش نایەته‌ ئاراوه‌.

له‌ڕاستیدا گوێگرتنی كارا و ڕاسته‌قینه‌ی توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی، قوتابی هان ده‌دات ده‌روونی خۆی بكاته‌وه‌ و باوه‌ڕ به‌ زمانی گفتوگۆ بێنێت، زیاتر بچێته‌ ناو قووڵایی دیالۆگه‌وه‌.ئه‌مه‌ش بێ گومان ده‌رئه‌نجام و به‌روبوومی به‌پیتی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌. واته‌ په‌یبردن به‌ چاره‌سه‌ر.

هه‌روه‌ها له‌ ڕێگه‌ی گوێگرتنی كاراوه‌، توێژه‌ری كۆمه‌ڵایه‌تی، بایه‌خ پێدان و خه‌مخۆریی خۆی بۆ قوتابییه‌كه‌ و كێشه‌كانی پیشان ده‌دات. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی، كه‌ گوێگرتن نیشانه‌ی ڕێز و هاسۆزییه‌.

قوتابی له‌میانه‌ی گوێگرتنی ڕاسته‌قینه‌وه‌، هه‌ست ده‌كات ڕێزی لێ ده‌گیرێت و بایه‌خی هه‌یه‌، كه‌ ئه‌و توێژه‌ره‌ له‌ ئاكامی كێشه‌یه‌ك كه‌ تێی كه‌وتووه‌، به‌ چاوی سووك و له‌ ئاستێكی نزمدا ته‌ماشای ناكات.

.....ماو‌یه‌تی