جەنگی ئابووری و شەڕی دۆلار و تومەن

 

گەمارۆ و جەنگی ئابووریی دۆناڵد ترامب و ئەمەریكا، ڕۆژی حەشری بۆ (نەوت و دارایی و كانزاكانی)ی كۆماری ئیسلامیی ئێران داناوە، بەهای تومەنی ئێرانی بەرامبەر دۆلاری ئەمەریكی هاڕەی لێوە هاتووە و بۆ نزمترین ئاستی دابەزیوە. شكست و داڕمانی ئابووری و دارایی ئەو وڵاتە بە جۆرێكە، تەنانەت بەرپرسانی هەرە باڵای كۆماری ئیسلامی، نەیانتوانی زیانەكانی وڵاتەكەیان ژێرلێو بخەن. بەرهەمهێنانی نەوتی ئێران لە 3 ملیۆن و 500 هەزار بەرمیلەوە بۆ 400 هەزار بەرمیل دابەزیوە و ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی لە %40ی داهاتی ئێران دابەزێت.

ئەمجارە ئەمەریكییەكان بە ستراتیژییەتی جیاواز گەمارۆیان لە دژی ئێران بەكار هێناوە، هەر وڵاتێك مامەڵەی نەوت و كانزاكاریی و تەنانەت دارایی لەگەڵ ئێراندا بكات، لە لیستی رەشی ئەمەریكادا دادەنرێت و زیانی گەورەی بەردەكەوێت، هەر بۆیە وڵاتەكانی چین و كۆریا و هیند و وڵاتە ئەوروپاییەكان، دەستبەرداری كڕینی نەوتی ئێران بوون، تەنانەت وڵاتێكی وەكوو قەتەڕ كە رێكکەوتنی ئەمنی و سەربازیی لەگەڵ ئێراندا هەیە، نەیتوانی رێگا لە فڕۆكە سەربازی و مووشەكی دوورهاوێژی B52 بگرێت، كە لە خاكی وڵاتەكەیەوە خراوەتە ئامادەباشییەوە، لە دژی هەر هێرشێكی ئێرانی، كە ئەگەر بكرێتە سەر بەرژەوەندییەكانی ئەمەریكا، هەر بە جووڵاندنی كەشتیگەلێكی شەڕكەری ئەمەریكایی، تومەنی ئێرانی زیڕەی لێ هەستا، ئیتر چۆن چاوەڕوانی دەرئەنجامی جەنگە ئابوورییەكە بین، ئەمجارە كۆماری ئیسلامیی ئێران هەمان ئازاری داخستنی مەرز و سنوورەكانی كوردستانی پێ گەیشتووە. ئەوە گرنگ نییە ئەمەریكا هێرش دەكاتە سەر ئێران یاخود نایكات، تا پێشبینی و پێشهاتە ئابوورییەكانی لەسەر هەڵچنین، چونكە زۆرانبازیی نێوان دێوەزمەی دۆلاری ئەمەریكا بەرامبەر تومەنی ئێرانی، دەرئەنجامێكی حەتمییە، ئەو دۆلارەی ترامب بە هاوشێوەی شەڕی بازرگانی لە شەڕی دراودا بەرامبەر رۆبڵی رووسی و لیرەی توركی و یوانی چینی و یۆرۆی ئەوروپایی براوە بوو، ئێستا لەبەردەم تومەنێكی لاوازی ئێرانیدا دەبێت چ سەركەوتنێك لەو زۆرانبازییەدا تۆمار بكات!

هەموومان سیناریۆی دیناری عێراقیی زەمەنی سەدام و چاپی سویسریمان لەبیر ماوە، كە چۆن ئەمەریكا وای بەسەر هێنا، دیناری عێراقی وەك لە زمانی بازاڕی دراوەوە دەیانگوت خۆی پیس كردووە، دینارێكی چاپی بێ رۆح و بێ بەها و بەدفەڕ مامەڵەی پێوە دەكرا، دۆلار لە بازاڕە دراوە نێودەوڵەتییەكاندا بێ ڕكابەر و دێوەزمەی ئابووریی جیهانە و پشت ئەستوورە بە هێزی نەرم و ڕەقی ئیمپراتۆریەتی سەربازی و ئابووریی ئەمەریكاوە. گەلی كورد، كە لە ساڵانی ڕابردووی نزیكدا، تاڵاوی گەمارۆ و داخستنی سنوور و بڕینی بودجە و مووچە و جەنگی ئابووریی بەرامبەر هەڵگیرسێنرابوو، لە هەموو گەلێك زیاتر تاڵاوی جەنگ و گەمارۆ و سزای ئابووری دەزانێت، هەر بۆیە، ئێمەش حەز ناكەین گەلانی ئێران هەمان تاڵاو بە گەروویاندا بچێتە خوارەوە. رووداوەكای 16ی ئۆكتۆبەر و سەپاندنی سزاكان زۆر دوور نیین، كە چۆن تەنیا لەبەر ئەوەی سەرۆك بارزانی داوای مافی میللەتێكی زۆرینە موسڵمانی كوردی كرد، لەلایەن برا موسڵمانەكانییەوە هەرچی سزا و گەمارۆیە بەسەرماندا سەپاندییان. هەر بۆیە دەبێت سەركردایەتیی سیاسیی كوردستانیش بە هەستیارییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم رەوشە بکات و بە گرنگییەوە بڕوانێتە بەرژەوەندییەكانی گەلی كوردستان. چونكە لە دنیای سیاسەتدا وایە، هەرچی باری بكەوێتە لێژی، كەس خاسی پێ نایێژی، ئەوەتا رووسیا، كە بەناو لێرەولەوێ لە دژی سزاكانی ئەمەریكا لەسەر ئێران لێدوان دەدات، كەچی جگە لە رۆڵێكی ناوبژیوان هیچی تری پێ ناكرێت، چونكە لە هەقیقەتدا وڵاتێكی وەكوو رووسیاش لەپێناو بەرزبوونەوەی بەهای نەوت كە بۆ بودجەی وڵاتەكەی زۆر پێویستیەتی، ئامادەیە قوربانی بە لاوازبوونی هاوپەیمانەكانیشی بدات.

كاتی ئەوە هاتووە، هۆشداری بدرێتە بازرگان و كاسبكارانی كوردستان، بەوەی بەم نزیكانە چاوەڕوانی موعجیزەی بەرزبوونەوەی بەهای تومەنی ئێرانی نەبن، چونكە خۆی لە خۆیدا، داشكانی بەهای دراو رووداوێكی كتوپڕە، یاخود لە زەمەنێكدا روو دەدات لە دەرئەنجامی شەڕ و كارەساتەوە دەكەوێتەوە، بەڵام شوێنەوارەكانی درێژخایەنە و پەلەقاژەكانی هەڵسانەوەی بەهاكەی مێژوویەكی دوورودرێژ دەخایەنێت، كە رەنگە لە تەمەنی ئێمەدا هەر نەیبینینەوە. ئاخر چۆن چاوەڕوانی دەرئەنجامی زۆرانبازییەك بین لەنێوان دۆلارێكدا، كە لە 70%ی هەموو ئاڵووێری دنیا بەڕێوە دەبات و لەنێوان تومەنێكدا كە گیرۆدەی سەدان نەخۆشی و لەدەستدانی بەهای پترۆ تومەن بووە؟ ئابووریی وڵاتێك، كە لە زەمەنی ئەحمەد نەژاد، بۆ شكاندنی گەمارۆی یەكەمی سەر ئێران دەرگای بازاڕەكانی لەبەردەم كاڵا و بەرهەمی چینی كردەوە، روئیایەكی دووربینی نەبوو بەوەی شكستی بە سیاسەتی خۆبژێوی و سەدان كارخانەی بچووك و كاری پیشەیی وڵاتەكەی هێنا، پێشتریش لە وتارێكمدا هۆشداریی ئەم داڕمانە گەورەیەم دابوو، ئەوەتا نرخی یەك دۆلار بووەتە 1500 تومەن و سەدان كارخانە و كارگە و پیشەوەر كارەكانیان لەدەست داوە و هەژاری و بێكاری و تاوانكاری، وەكوو پەتا لەو وڵاتەدا تەشەنە دەكات. كاتی ئەوە هاتووە، كابینەی نوێی حكومەتی هەرێمی كوردستان، روو بكاتە پیشەسازیی نەوتی و هەموو ئەو كاڵا و كەرەستە و سووتەمەنییانەی لە ئێرانەوە دەیهێنا، خۆی لە پاڵاوتگەكانی خۆیدا بەرهەمی بهێنێت، دەبا ئێمەش لە قەیرانی دارایی و جەنگی ئابووری و شەڕی دراو و داخستنی بە ناهەقی سنوورەكانمانەوە، پەند و ئەزموونێك وەربگرین.