خوێندنەوەی حیکمەتی ئیشراق - 59

گەڕانەوەی سوهرەوەردی بۆ ماڵە کوردییەکەی

هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا حه‌لاج كۆمه‌ڵێك نامه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و كه‌سانه‌ له‌باره‌ی رێنمایی روحی ده‌گۆڕێته‌وه‌ كه‌ ده‌یخاته‌ به‌رامبه‌ر كۆمه‌ڵێ كێشه‌ی سیاسیی گشتی. هه‌ندێ شت سه‌باره‌ت به‌ سیاسه‌ت و ئه‌ركی وه‌زیره‌كان ده‌نووسێ. له‌كاتێكدا كه‌ له‌نێوان زاناكانیشدا گفتۆگۆ هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئاره‌زووی خه‌ڵكی بۆ پاكسازی له‌ ده‌زگه‌كانی ده‌وڵه‌تدا. داواكاریی خه‌ڵك هه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی حكوومه‌تێكی دڵسۆزی ئیسلامی و حكوومه‌تێكی دادپه‌روه‌ر بگه‌ڕێنێته‌وه‌ و بێته‌ سه‌ركار، به‌تایبه‌تی له‌ بواری داراییدا. (دژی ئیستغلالی گه‌وره‌ جووتیاره‌كانی شیعه‌ بێت كه‌ دژی ده‌سته‌ڵات بوون) هه‌روه‌ها هه‌بوونی خه‌لیفه‌یه‌كی وشیار به ‌به‌رپرسیارییه‌كانی، كه‌ له‌لایه‌ن خوداوه‌ پێی ته‌كلیف كراوه‌ و ئه‌رك و رێوڕه‌سمه‌كانی ئومه‌تی محه‌مه‌د جێبه‌جێ بكات كه‌ خوا فه‌رمانی پێ داوه‌ له‌ (نوێژ و حه‌ج و جیهاد)كردندا. ئه‌مانه‌ داواكاریی گشتیی خه‌ڵكی بوون هیواش هه‌بوو كه‌ حه‌لاج له‌م باره‌یه‌وه‌ ئیجتیهاد بكات، به‌ڵام حه‌لاج به ‌سه‌ركه‌وتنی كاتی رازی نابێت و هه‌ستیشی كرد هه‌م دوژمنه‌كانی و هه‌م براده‌ره‌كانی ئازادییه‌كه‌ی زه‌وت ده‌كه‌ن، بۆیه‌ به‌هیوا بوو بگه‌ڕێته‌وه‌ وڵاتی دایكی خۆی وه‌ك ئه‌سته‌خڕی باسی ده‌كات.


له‌ ساڵی ٩٠٧ پیلانی هزرمه‌نده‌ چاكسازیخوازه‌كانی سونییه‌كان ده‌ته‌قێته‌وه‌. بۆ یه‌ك رۆژ ئیبن موعته‌ز ده‌كرێته‌ خه‌لیفه‌ (حه‌نبه‌لییه‌كی به‌ربه‌هاری) پیلانه‌كه‌ شكست ده‌هێنێ، چونكه‌ ناتوانن پشتگیریی دارایی له‌ سه‌ڕافه‌كانی ده‌وڵه‌تی یه‌هوودی وه‌ربگرن كه‌ له‌گه‌ڵ پارته‌ شیعییه‌كاندا ده‌ستیان هه‌بوو. خه‌لیفه‌ی گه‌نج (موقته‌ده‌ر) ده‌سته‌ڵات وه‌رده‌گرێته‌وه‌، له‌گه‌ڵ وه‌زیرێكی نوێ كه‌ (ئیبن فوراتی شیعییه‌) وه‌زیر چاودێری ده‌خاته ‌سه‌ر حه‌لاج.


له‌ ساڵانی ٩٠٩-٩١٠ (ئیبن ئه‌لفورات) شكست به ‌پڕۆژه‌ی وه‌زاره‌تێكی نوێی سوننی (له‌ خواترس) ده‌هێنێ و (سوله‌یمان بن حوسێن بن مه‌خله‌د) ده‌گرێت و پۆلیسیش ده‌كه‌وێته‌ راوه‌دوونانی گه‌وره‌ یاوه‌رانی حه‌لاج. حه‌لاج له‌گه‌ڵ (كه‌رنبائی) هه‌ڵدێنه‌ سوس له‌ ئه‌هواز خۆیان ده‌شارنه‌وه‌. بۆ ئه‌وه‌ی هه‌لێك وه‌ربگرن و بگه‌نه‌ به‌یزا. سوس شارێكی حه‌نبه‌لی بوون و میره‌كه‌شی (ئه‌لاسبی) چاوی لێ پۆشیبوون.


ساڵانی ٩١١-٩١٣ راوه‌دوونانی حه‌لاج له‌لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ زیاتر بوو، هه‌روه‌ها (حامد) كه‌ یه‌كێك بوو له‌ گه‌وره‌ جووتیارانی واست و نه‌یارانی حه‌لاج. یه‌كێك بوو له‌و هاوڕێیانه‌ی ته‌مویلی كۆشكیان ده‌كرد، مانگانه‌ دووبه‌شی مووچه‌ی تیرهاوێژه‌كانی سه‌ر دیواری به‌غدای ده‌دا. حامد سوننی بوو، به‌ڵام زاواكه‌ی شیعه‌یه‌كی توندڕه‌و بوو. له‌ (دێرێ) له‌ ئه‌هواز راوه‌دووی حه‌لاجیان نا، وه‌ك چالاكڤانێكی كۆمه‌ڵایه‌تی پایه‌به‌رز و هه‌روه‌ها وه‌ك كه‌سێك كه‌ شه‌یتان كۆنتڕۆڵی كردووه‌، به‌ رێكه‌وت حه‌لاج ده‌گیرێت و راده‌ستی حامد ده‌كرێت.


ساڵی ٩١٣ كاتێك حه‌لاج هێنرایه‌ به‌غدا، بزاڤێكی سیاسی روو ده‌دات. ده‌سته‌ڵات ده‌گوێزرێته‌وه‌ ده‌ست وه‌زیرێكی نوێ كه‌ (ئیبن عیسا قونائی)یه‌، یه‌كێك له‌ وه‌زیره‌كانی (حه‌مه‌د قونائی) بوو، كه‌ به‌ئاشكرا حه‌لاجی بوو. توانی به‌شێوه‌یه‌كی كاتی مه‌سه‌له‌كه‌ رابگرێت، هه‌روه‌ها به ‌فه‌توای (ئیبن سه‌ریج)یش رێ له‌ گه‌وره‌ی قازیان گیرا بۆ ئه‌وه‌ی ته‌ماشای مه‌سه‌له‌كه‌ بكات. (ئیبن عیسا و حه‌مه‌د قونائی و دایكی خه‌لیفه‌)ش توانییان مه‌سه‌له‌كه‌ له‌ ده‌ست قازی بێننه‌ ده‌ر. موریده‌كانی حه‌لاج ئازاد كران. نه‌یارانی حه‌لاج ته‌نیا توانییان داوای ئه‌وه‌ بكه‌ن سێ رۆژ له‌ژێر ستوونی ته‌شهیر نیشان بدرێت له‌ژێر ده‌سته‌واژه‌یه‌كی برینداركه‌ر (نۆكه‌رێكی قه‌رمه‌تییه‌كان)، به‌هه‌نجه‌تی ئه‌وه‌ی حه‌لاج یه‌كێكه‌ له‌ قه‌رمه‌تییه‌كان كه‌ ئه‌مه‌ش پێشنیاری سه‌رۆكی پۆلیس (موئنس ئه‌لفه‌حل) بوو له ‌رقی وه‌زیر.


له‌نێوان ساڵه‌كانی ٩١٣-٩٢٠ حه‌لاج نزیكه‌ی نۆ ساڵ له‌ كۆشك، له‌ژێر ئاگری یار و نه‌یارانی ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌بێت. له‌ ساڵی ٩١٥ توانی خه‌لیفه‌ و دایكی خه‌لیفه‌ له‌ تایه‌كی گران چاك بكاته‌وه‌. هه‌روه‌ها له‌ ٩١٧ توتییه‌كی مردووی (میر رازی) چاك ده‌كاته‌وه‌. له‌سه‌ر ئه‌م چیرۆكه‌ (ئه‌لئه‌وارجی) براده‌ری (ته‌به‌ڕی) نامه‌یه‌ك له‌سه‌ر جادووگه‌ریی حه‌لاج ده‌نووسێت.


له‌ ساڵانی ٩١٦-٩١٨ وه‌زاره‌تی (ئیبن فوراتی دووه‌م) ناوێرێت ده‌ست له‌ حه‌لاج بدات، چونكه‌ بۆ ئه‌مه‌ پێویستی به ‌رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی (ئوم مووسا و ئه‌لحوسێن بن حه‌مدان) بوو، كه‌ پشتگیری حه‌لاجیان ده‌كرد، بۆیه‌ حه‌لاج توانی دوا به‌رهه‌مه‌كانی له‌ زینداندا بنووسێت.


نووسراوی (طاسین الأزل) یه‌كێكه‌ له‌و نووسراوانه‌ی (ئیبن عه‌تا) ده‌ربازی كردوون له‌ ساڵی ٩٢١ كه‌ تێیدا حه‌لاج رانانێكی دیرۆكی بۆ ده‌ستپێكی بوون ده‌كات. بۆ راستكردنه‌وه‌ی ئه‌و شتانه‌ی شیعه‌ گنوسییه‌كان پێش ئه‌و نووسیبوویان. حه‌لاج ده‌ڵێ دوو زینده‌وه‌ر بۆیان نووسرابوو شایه‌ت بن له‌سه‌ر ده‌سته‌وه‌ستانی درككردنی تاقانه‌یی خوا. یه‌كه‌میان ئیبلیس بوو له‌ به‌رده‌م فریشته‌كانی ئاسمان، دووه‌میان محه‌مه‌د له‌ به‌رده‌م مرۆڤه‌كان له‌ زه‌ویدا. هه‌ردووكیان له‌ ناوه‌ڕاستی رێگه‌دا وه‌ستان. بۆ نه‌هێشتنی ئه‌و شایه‌تییه‌ی كه‌ خوا ده‌خاته‌ پشت په‌رده‌وه‌. ئیبلیس له‌ په‌یماندا (عهد) نه‌یویست له‌ بیرۆكه‌ی نواندنی خودا له‌ شێوه‌ی ئاده‌مدا خۆش ببێت. واته‌ بیرۆكه‌ی ئه‌وه‌ قبووڵ بكات كه‌ ده‌كرێ خودا شێوه‌یه‌كی مادی له‌ ئاده‌م وه‌ربگرێت. محه‌مه‌دیش جورئه‌تی ئه‌وه‌ی نه‌كرد له‌ میعراجدا رۆ بچێته‌ نێو ئاگری پیرۆزی فه‌ناكه‌ری خودایی.


حه‌لاج كه‌ محه‌مه‌د به ‌بیری خۆی ده‌ینوێنێ هانی ده‌دا بۆ ئه‌وه‌ی پێش كه‌وێت و بچێته‌ نێو ئاگری ئیراده‌ی خودایی تا تێیدا فه‌نا ده‌بێت. وه‌ك چۆن په‌پووله‌ی پیرۆز ده‌سووتێت بۆ ئه‌وه‌ی خۆی له‌ بابه‌ته‌كه‌ی كه‌ (خودایه‌) فه‌نا بكات. محه‌مه‌د گه‌ڕایه‌وه‌ و سرووته‌كانی حه‌جی دامه‌زراند و بۆ ته‌واوكردنی ئیسلامیش قیبله‌ی له‌ قودس گه‌ڕانده‌وه‌ و حه‌جی خسته‌ نێو عه‌مره‌وه‌. ئه‌گه‌ر محه‌مه‌د وه‌حده‌تی خودایی دۆزییه‌وه‌ و به‌په‌رده‌پۆشی هێشتییه‌وه‌. به‌دیواری شه‌ریعه‌تی مانع له‌ هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ دیواربه‌ندی كرد. ئه‌وه‌ ته‌نیا وه‌خته‌كییه‌ و تا رۆژێك دێت كه‌ نوێژ و سه‌ڵه‌واتی وه‌لییه‌كان و قوربانیدانیان له‌ شوێنه‌كانییان به ‌شێوه‌یه‌كی فریشته‌ییانه‌ ده‌رباز ده‌بێت و بوێرانه‌ ده‌چنه‌ نێو ململانێیه‌ك له‌گه‌ڵ ره‌حماندا، تا له‌ كۆتاییدا ئیسلام به ‌كۆبوونه‌وه‌یه‌كی ته‌واوی مرۆڤایه‌تی كۆتایی دێت كه‌ له‌ گوناهه‌كانی خۆش بووه‌. ئیبلیسیش به‌و وه‌ستانه‌ی له‌ سه‌ره‌وه‌ باسمان كرد، گوناهه‌كانی خه‌ڵكی ده‌ورووژێنێ، محه‌مه‌دیش به‌ وه‌ستانه‌كه‌ی سه‌عاتی حیسابی دوا خست كه‌ ئه‌مه ‌په‌یامی بوو و ده‌بوایه‌ رای بگه‌یاندایه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌مه‌شدا یه‌كه‌میان واته‌ شه‌یتان، به ‌نه‌فره‌تی خۆی كه‌ له‌ ده‌ستی ده‌رباز نابین، هانمان ده‌دات بۆ ئه‌وه‌ی ته‌جاوزی ئه‌و كۆسپانه‌ بكه‌ین، كۆسپه‌كانی گه‌وره‌ترین كه‌وتنه‌خوار. تا عه‌شق ببینینه‌وه‌. دووه‌میشیان واته‌ محه‌مه‌د به ‌دواخستنی كات یان سه‌عات، حیسابی ئه‌وه‌ی كردووه‌ له‌ زه‌مه‌نێكدا ئه‌و وه‌لییانه‌ دروست ببن كه‌ چاوه‌ڕێ ده‌كرێن ته‌جاوزی ئه‌و سنووره‌ بكه‌ن كه‌ ئه‌و لێی وه‌ستا و پێشی بكه‌ون. به‌م شێوه‌یه‌ هه‌ردووكیان یه‌ك ده‌نگن له‌ سروشتێكی بێگه‌رد له‌و كۆسپه‌یه‌وه‌ دێت كه‌ روحی خودایی له‌سه‌ری ده‌سووڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پاڵ به‌ وه‌لییه‌كانه‌وه‌ یان روحه‌ پیرۆزه‌كانییه‌وه‌ بنێت، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ خۆشه‌ویستییه‌كی ده‌ره‌وه‌ی سروشتیدا له‌گه‌ڵ واحیدول ئه‌حه‌د، خوادا یه‌ك بگرن.


له‌ ساڵانی ٩١٨-٩٢٠ بزاڤێكی سیاسیی نوێ له‌ به‌غدا دروست بوو. وه‌زاره‌تێكی سوننیی ئیئتیلافی دامه‌زرا، كه‌ تێیدا (حامد) له‌پاڵ (ئیبن عیسا) هاته‌ نێو وه‌زاره‌ته‌كه‌، ململانێی نێوان ئیبن عیسا و حامد له‌ ساڵی ٩٢٠ له‌سه‌ر سیاسه‌تی دارایی ته‌قییه‌وه‌. یه‌كه‌مجار ئیبن عیسا توانی ئامارێك له‌سه‌ر سه‌رچاوه‌كانی بودجه‌ی ئیمپراتۆریی پێشكه‌ش بكات و سه‌ربكه‌وێت، به‌ڵام حامد توانی زوو خه‌لیفه‌ ده‌ست غه‌ڵه‌ت بدات به ‌قەبڵاندنه‌كانی سه‌باره‌ت به ‌زه‌خیره‌ی گه‌نمی پاوانكراو. ئیبن عیسا ویستی زوو وه‌ڵامی بداته‌وه‌، هه‌وڵی دا بزووتنه‌وه‌یه‌كی میللی دژی (گرێبه‌ستی برسییه‌تی) به‌رپا ببێت و لێ گه‌ڕا حه‌نبه‌لییه‌كان بجووڵێنه‌وه‌. سه‌ندیكای پیشه‌گه‌ره‌ بچووكه‌كان له‌ به‌غدا و به‌سڕه‌ و مه‌ككه‌ و مووسڵ هێرشی كۆگانی گه‌نمیان كرد و زیندانه‌كانیشیان شكاندن (حه‌لاج هه‌ڵنایه‌ت). حامد ده‌چێته‌ واست، به‌ڵام دوای چه‌ند هه‌فته‌یه‌ك له‌گه‌ڵ هاتنه‌وه‌ی (موئنیس) میری سوپا گه‌ڕایه‌وه‌ به‌غدا، موئنیس تازه‌ له‌ شه‌ڕی پاراستنی ئیمپراتۆرییه‌ت له‌ میسر، له‌ شه‌ڕی له‌گه‌ڵ فاتمییه‌كاندا گه‌ڕابووه‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ئێران به‌رگری له‌ عه‌باسییه‌كان بكات دژی ده‌یله‌مییه‌كان، كه‌ له‌ رۆژهه‌ڵاته‌وه‌ هه‌رێمه‌كانیان به‌شبه‌ش كردبوون و هاتبوونه‌ نێو ره‌ی، میری ده‌یله‌مییه‌كانی ئه‌شكه‌فه‌ڕ كه‌ ناوی (له‌یلی) بوو دوای نه‌یشاپوور، ره‌ی كه‌وته‌ ده‌ست. به‌هۆی خیانه‌تی (ئه‌لوالی ئه‌خ سه‌علوك) یارمه‌تیده‌ری پێشووی موئنیس كه‌ به‌رده‌وام له‌لایه‌ن (نه‌سر) و (ئیبن عیسا)وه‌ پارێزراو بوو. حامد بۆ موئنیسی پێشنیار كرد ئه‌خ سه‌علوك له‌نێو ببات، كه‌ ئه‌مه‌ی دوایی میرێكی سامانی بوو. بۆیه‌ پێویست بوو سه‌ره‌تا خۆیان له‌ (ئه‌لبه‌لعه‌می) بگرن چونكه‌ وه‌زیر بوو و سامانیی بوو، یه‌كێك بوو له‌ شافیعییه‌كانی یاوه‌رانی حه‌لاج (ساڵی ٩٢١ حه‌لاجی نه‌دانه‌ ده‌ست.)


له‌ ساڵی ٩٢١ سه‌ری له‌یلی په‌ڕێنرا و له‌ هه‌مان كاتدا، ره‌تی كرده‌وه‌ حه‌لاجییه‌كان راده‌ست بكات.


ئه‌م گۆڕانه‌ سیاسییه‌ پێویستی به‌وه‌بوو له‌ باج سه‌ندندا توند بن و زیادی بكه‌ن. خه‌لیفه‌ش به‌مه‌ رازی نه‌ده‌بوو ئه‌گه‌ر هاتبایه‌ و متمانه‌ی به‌ ئیبن عیسا و نه‌سرول قشوری نه‌مابایه‌.


بۆیه‌ حامد بۆ ئه‌وه‌ی هه‌دووكیان له‌ناو ببات و ئامانجه‌كانی بهێنێته‌ دی، بڕیاری دا تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ی حه‌لاج بكاته‌وه‌، له‌مه‌شیاندا به‌ هۆی كه‌سێكی دیكه‌وه‌ كه‌ (ئه‌بوبه‌كر بن موجاهید) بوو سه‌ركه‌وتوو بوو كه‌ ئه‌مه‌ی دوایی شێخێك بوو قسه‌ی وه‌رده‌گیرا و براده‌ری سۆفییه‌كان بوو، وه‌ك سالم و شبلی، به‌ڵام نه‌یاری حه‌لاج بوو، بۆیه‌ نه‌یانهێشت ئیبن عیسا ته‌ماشای مه‌سه‌له‌ی حه‌لاج بكات و نه‌یانهێشت نه‌سیریش پاسه‌وانی بكات، مه‌سه‌له‌كه‌ هه‌مووی راده‌ستی حامد كرا.


حه‌نبه‌لییه‌كان دژی حامد ده‌ستیان به ‌خۆپیشاندان كرد، هه‌م دژی سیاسه‌ته‌داراییه‌كانی و هه‌م بۆ رزگاركردنی حه‌لاج، ئه‌مه‌ش به‌ هاندانی ئیبن عه‌تا بوو كه‌ یه‌كێك بوو له‌ حه‌نبه‌لییه‌كان و پشتگرانی حه‌لاج. كاتێكیش ئیبن عیسا و ته‌به‌ڕی ره‌تیان كرده‌وه‌ په‌نا ببه‌نه‌ به‌ر یاخیبوون و فیتنه‌، حه‌نبه‌لییه‌كان لێی هه‌ڵگه‌ڕانه‌وه‌ و هێرشی سه‌ر ماڵه‌كه‌یان كرد و ئابڵووقه‌یان دا.


حامد له‌و شه‌ڕه‌دا سه‌ركه‌وت، توانی ئیبن عه‌تا بداته‌ دادگه‌ و بیكوژێت. به‌ڕێكه‌وتنیش له‌گه‌ڵ قازی (مالیكی ئه‌بی عومه‌ر ئه‌لحه‌مادی)، كه‌ ناسراو بوو به ‌پانكردنه‌وه‌ی بۆ ده‌سته‌ڵاتدارانی سه‌رده‌مه‌كه‌ی، حامد زانی رێگه‌ هه‌یه‌ شانۆیه‌ك بۆ سه‌ركۆنه‌كردنی حه‌لاج دروست بكات. ئه‌مه‌ش به ‌ورووژاندنی ئایینزای حه‌لاج سه‌باره‌ت به‌ حه‌جكردن و هاوشێوه‌بوونی له‌گه‌ڵ ئایینزای قه‌رمه‌تییه‌ ماریقه‌كان و ئاره‌زوویان بۆ وێرانكردنی كه‌عبه‌ی مه‌ككه‌، هه‌روه‌ها قازییه‌كی تریش كه‌ حه‌نه‌فی بوو حوسێن ئه‌شتانی رازی بوو بۆ ئه‌وه‌ی ناوی بخه‌نه‌ ئه‌م كاره‌وه‌.


له‌ ١٩/١١/٩٢١ قازی ئه‌بوو عومه‌ر به ‌(حه‌ڵاڵ خوێن) حوكمی دا، شافعییه‌كان نه‌هاتبوونه‌ دانیشتنه‌كه‌. (عه‌بدوڵا بن مه‌كڕه‌م) سه‌رۆكی شایه‌ته‌كان، توانی له‌ دانیشتنه‌كه‌دا له‌گه‌ڵ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی توندی (ئیبن به‌هلوول و شافیعییه‌كان)، ژماره‌یه‌كی زۆر له‌ شایه‌تداران كۆ بكاته‌وه‌ (84 كه‌س له‌گه‌ڵ فه‌قیه‌ و خوێنه‌ران) بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر چه‌كی ئیعدامی حه‌لاج ئیمزا بكه‌ن، كه‌ له‌لایه‌ن ئه‌بوو عومه‌ر پێشكه‌ش كرابوو. به‌م كاره‌ش عه‌بدوڵای بن موكه‌ڕه‌م وه‌ك پاداشتێك پۆستی قازیی فه‌خریی له‌ میسر پێ ده‌ده‌رێت.


له‌ ٢٠و ٢١/ ١١ دایكی خه‌لیفه‌ و نه‌سر له‌لای خه‌لیفه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی حوكمه‌كه‌ بگۆڕن. لێره‌دا حامد ئاماژه‌ به‌ خه‌لیفه‌ ده‌دات كه‌ شۆڕشێكی كۆمه‌ڵایه‌تیی حه‌لاجیی سه‌رهه‌ڵده‌دات و له‌گه‌ڵ میری سوپا موئنیس رێك ده‌كه‌وێ له‌سه‌ر له‌نێوبردنی نه‌سر و حه‌لاج و ئه‌خ سه‌علووك.


له‌ ٢٢/١١ له‌ كاتی ده‌رچوونیان له‌ ئاهه‌نگێكی گه‌وره‌ی خه‌لیفه‌دا، كه‌ بۆ هه‌ڤاڵانی له‌سه‌ر شه‌ڕه‌فی موئنیس و نه‌سر رێكی خستبوو. موقته‌ده‌ر بڕیاری له‌سێداره‌دانی حه‌لاج ئیمزا ده‌كات. لێبوردنیش بۆ میر یوسف بن ئه‌بی ئه‌لساج ده‌رده‌كات و ده‌یكاته‌ والیی ره‌ی له‌جێی ئه‌خ سه‌علووكی له‌كار لابردراو.


له‌ ٢٣/١١بوقه‌كان لێ ده‌درێن و رای ده‌گه‌یه‌نن كه‌ وه‌زیر ئاماده‌كاری ده‌كا بۆ له‌سێداره‌دانی حه‌لاج، حه‌لاج راده‌ستی سه‌رۆكی پۆلیس ئیبن عه‌بدولسه‌مه‌د ده‌كه‌ن، پۆلیس هه‌موو ئاماده‌باشییه‌ك وه‌رده‌گرێ بۆ ئه‌وه‌ی كوشتنی حه‌لاج نه‌بێته‌ هۆی شۆڕش. له‌ ئێواره‌كه‌یدا حه‌لاج له‌ زیندانه‌كه‌یدا خۆی هان ده‌دات بۆ شه‌هیدبوون، پێشنیاری ژیانه‌وه‌ی خۆیشی ده‌كات.


له‌ رۆژی ٢٤/٢٥دا له‌به‌رده‌رگه‌ی خوراسان به ئاماده‌بوونی پۆلیس و خه‌ڵكێكی زۆر حه‌لاج ده‌هێنن و هه‌زار قامچیی لێ ده‌ده‌ن، ده‌ست و قاچه‌كانی ده‌بڕن و هێشتاش زیندووه‌ و له‌ خاچی ده‌ده‌ن. یار و نه‌یارانی قسه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن له‌سه‌ر خاچدا. هه‌ندێ له‌ شۆڕشگێڕه‌كان كۆمه‌ڵێ دووكان ده‌سووتێنن. (سه‌رپه‌ڕاندنی) لێدانی ره‌حمه‌ته‌كه‌ی دوا ده‌خه‌ن بۆ رۆژی دواتر. بۆ ئه‌وه‌ی وه‌زیر بتوانێت له‌ كاتی بڕیار خوێندنه‌وه‌كه‌دا له‌وێ بێت. حامد بۆ ئه‌وه‌ی ته‌واوی ره‌زامه‌ندیی خه‌لیفه‌ وه‌ربگرێت پێی ده‌ڵێت: (ئه‌گه‌ر شتێكت به‌سه‌رهات، بمكوژه‌.) زۆر گێڕانه‌وه‌ی سه‌یر له‌و شه‌وه‌دا بڵاو ده‌بنه‌وه‌. بۆیه‌ حامدیش بۆ ئه‌وه‌ی به‌رپرسیاریی خۆی و خه‌لیفه‌ وه‌لا بنێت، پیتۆرانه‌ بڕیار ده‌دات نوێنه‌رانی ئومه‌ی ئیسلامی. شایه‌ته‌كانی ده‌وری ئیبن مه‌كڕه‌م، به‌ ده‌نگی به‌رز هاوار بكه‌ن: (بیكوژه‌، كوشتنی چاكه‌یه‌ بۆ موسڵمانان و خوێنی له‌ ملمان.) سه‌ری ده‌په‌ڕێنن. نه‌وت به‌له‌شیدا ده‌كه‌ن و ده‌یسووتێنن. مشكییه‌كه‌ی هه‌ڵده‌گرن و ده‌یهاوێنه‌ دیجله‌وه‌.