رەنگێکی پرتەقاڵی بە ئاسمانی کەرکووکەوە

من و کەرکووک - 6

نه‌عره‌ته‌ی شۆڕش و ڕاپه‌رینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی به‌هاری 1991 هه‌موو کووچە و كۆڵان و گه‌ڕه‌كه‌كانی ناو شار و ده‌ره‌وه‌ی شاری كه‌ركووكی گرته‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و ئازادییەی شار و هه‌وای ئازادی له‌ كه‌ركووكدا تەمەنیان كورت بوو، وه‌لێ بۆ مێژوو دەیڵێم شۆڕه‌سوارانی پێشمه‌رگه‌ سه‌لماندیان ناسنامەی كه‌ركووك كوردستانیه ‌و زێدی پشتاو پشت و وه‌چه‌ له‌ دوای وه‌چه‌ی ئێمه‌یه. هه‌رگیز به ‌بیری كه‌سدا نه‌ده‌هات مه‌عه‌سكه‌ر خالیدێكی سه‌ره‌خۆره‌ی لاوانی كورد بكه‌وێته‌ ژێر كۆنترۆڵی پێشمه‌رگه‌ و ده‌سەڵاتی به‌عس بە چۆکدا بێت، ده‌بێ بڵێم نه‌ك ته‌نیا كوردی كه‌ركووك به‌ ڵكوو عه‌ره‌ب و توركمان و کریستیانیش ئه‌وانه‌ی نه‌یاری به‌عس بوون، ده‌ستی نزا و پاڕانه‌وه‌یان بۆ سڵامه‌تیی پێشمه‌رگه‌ به‌رز ده‌كرده‌وه‌. ئاخر كه‌ركووك خۆی له‌ خۆیدا تایبه‌تمه‌ندیی مه‌زنی هه‌بووه‌ له‌ دیرۆكی سیاسیی شۆڕشی ئازادیخوازی كوردا، ئەم شارە هاوكات بۆ به‌عسییه‌كانیش زۆر گرنگ بوو و هەرگیز نەیانویستووە هێنده‌ به‌ سانایی ده‌ستبه‌رداری بن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ڵمه‌تی پڵنگ ئاسای پێشمه‌رگه‌ هه‌تا چیای حەمرین گه‌یشت و بۆ یه‌كه‌مین جار له‌ دیرۆكی كوردا به‌یداخی كوردستان له‌وێ هه‌ڵكرا، وه‌لێ دژه‌هێرشه‌كانی ئه‌وده‌مه‌ی ڕژێمی به‌عسیش نه‌ك هه‌ر كه‌م نه‌بوون بگره‌ زیاتر ته‌شه‌نەیان ده‌سه‌ند تا كار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی فڕۆكه‌ی جه‌نگی و هێلی كۆپته‌ر و چه‌كی قورسی تێدا به‌كارهێنا.


وه‌ك هه‌موو خێزانه‌كانی تری كه‌ركووك، ئێمه‌ش له‌ چاوه‌ڕوانی هه‌واڵه‌كانی سه‌ركه‌وتن و هێرشەکانی پێشمه‌رگه‌ له‌ لایه‌ك، زه‌ره‌ر و زیانی فڕۆكه‌ و تانک و زریپۆشه‌كانی به‌عسیش له‌ لایه‌كی تر، ئنجا جۆش و خرۆشی ناخمان ئاوا زوو دانه‌ئه‌مركایه‌وه،‌ هه‌رچه‌نده‌ ده‌مانزانی ئه‌م شۆڕش و به‌رخودانه‌ به‌ خوێنی زۆر لە پێشمەرگە و لاوانی ئازادیخواز بڵێسه‌ ده‌ستێنێت، هه‌روه‌ها دەشمانزانی شەڕ ماڵوێرانی و کاولکاری به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێ، وه‌لێ بێباكانه‌ هه‌موو ئه‌م نه‌هامه‌تیانه‌ قبووڵ ده‌كرا به‌و مه‌رجه‌ی شكۆی پیشمه‌رگه‌ هەر بەبەرزی و ئاڵای كوردستانمان له‌ به‌رزاییه‌كانی حه‌مرین بشه‌كێته‌وه‌.


ئازادكردنی كه‌ركووك مۆركێكی تایبەت و هه‌ستێكی جودا و گه‌وره‌تر له‌ ناسنامەی نه‌ته‌وه‌یی له‌خۆ گرتبوو، نادروست نییه‌ گه‌ر بڵێم له‌ زۆر له‌ گه‌ڕه‌کەكانی كه‌ركووكدا پێكدادان و به‌رهه‌لستكاری و ڕووبه‌رووبوونه‌وەی‌ قورس و دژوار له‌گەڵ به‌عسییه‌كان و خۆفرۆشەکاندا هه‌بوو، لێ ئه‌و پێشمه‌رگانه‌ به‌و ئازایه‌تی و نەبەردییانەیان داستانیان تۆمار كرد، ئه‌مه‌ش فاكته‌رێك بوو بۆ شڵه‌قینی گۆمی مه‌نگی كه‌ركووكییه‌كان، زۆر لە خەڵكی کەرکووک تۆڵه‌ی زه‌مه‌نی ڕابردوویان له‌ پیاوانی ڕژێم و دارودەستەیان ده‌كرده‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ به‌ بیرکردنەوەی ئیستامان بڕوامان وایه‌ كه هەرچۆنێک بێت دەبێ لە ململانێکاندا‌ مافی مرۆڤ بپارێزرێت، وه‌لێ من كچێكی هه‌رزه‌كار بووم له‌و ترسه‌ گه‌وره‌یەی باوان و كه‌سوكارمان باش تێنه‌ده‌گه‌یشتم، هه‌تا گه‌وره ‌بووم و حاڵی بووم كه‌ رژێمی به‌عس چه‌ند زاڵم و خوێنڕێژ دیكتاتۆر بووه‌، ئه‌و پێشینه‌ی زۆڵم و ستەم و زۆره‌ی به‌عسیه‌كان بۆ كه‌سوكارمان بووبووه‌ مایه‌ی ترس، ئاخر ئه‌وان كیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌ و ئه‌نفالی بارزانیه‌كان و ئه‌نفالی گه‌رمیان و ناوچه‌كانی كوردستانیان بیستبوو، ئەوان به‌ئاگا بوون له‌و خه‌مه‌ گه‌وره‌یه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ لەو‌ كوشتوبڕه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ له‌ هزرماندا ده‌مێنێته‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌وده‌م چاوه‌ڕێ ده‌كرا هێرشی به‌عسیه‌كان هه‌روه‌ك هه‌ڵەبجه‌ و ئه‌نفال ترسناك و ماڵوێرانی بێت. ئازادكردنی كه‌ركووك جگه ‌له‌وه‌ی شەکراوی ئازادی بوو و ده‌می هه‌ر كوردێكی ئازادیخوازی ده‌كرده‌ هه‌نگوین، وه‌لێ له‌ لایه‌كی ترەوە شكاندنی شكۆی هه‌یبه‌تی ڕژێمێكی لوتبه‌رزی دیكتاتۆر بوو، ئه‌مه‌ش وای كردبوو تووڕه‌بوونی دوژمنكارانه‌ی به‌عسیه‌كان زیاتر و توندتر ده‌بوو هه‌مبه‌ر پێشمه‌رگه‌ و خه‌ڵكی سیڤیلی كه‌ركووك.


له‌پڕ هه‌واڵ گه‌یشت! هه‌واڵێك كه‌ هه‌موومانی ترساند، براكه‌م ( به‌رهه‌م) چوبوو بۆ لای پێشمه‌رگه‌كان بۆ (مونه‌زه‌مه‌ی كه‌رامه‌) كه ‌باره‌گاكه‌ی هه‌ر له‌ گه‌ڕه‌كی ئیمام قاسم و ئەودەم پێشمەرگە کردبوویانە بارەگای خۆیان، بەڵام پێشتر شوێنی لێپرسینه‌وه و‌ ئه‌شكه‌نجه‌دانی لاوان و پیاوان و ژنان بوو، كاتێك به‌رهه‌می برام به‌ هەڵەداوان هاته‌وه، هه‌ر له‌نێو كۆڵانه‌وه‌ هاواری ئه‌كرد: ”فسفۆڕه“ شڵه‌ژان و هەرایەکی خراپ هاتە ئارا، ترس و پەشۆکان به‌ رووخساری هه‌مووانەوە‌ دیار بوو، هه‌موو هاواریان دەکرد: ”كیمیاویه‌!“.


ئه‌م هه‌واڵه‌ ترسناك و کەمەرشکێن بوو، چونكه‌ زۆربه‌ی خەڵک کۆمەڵکوژیی خەڵكی سیڤیلی هه‌ڵەبجه‌یان بیستبوو، پاشان گوتیان بۆ سه‌لامه‌تیتان به‌تانی و سەرچه‌فه‌كانتان ته‌ڕ بكه‌ن و به‌توندی بینێن به‌ ده‌موچاوتانه‌وه، نه‌نكم بۆ پاراستن و سڵامه‌تیی ئێمه‌ی منداڵ و هەرزەکار، هه‌موومانی په‌لكێش كرد ڕووەو ژیرزەمینی ماڵ، گوایه‌ له‌ ژێرزه‌مین دوور ده‌بین له‌ گازی كیمیاوی. دەمێک دوای ئەوە چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌ك هاتن بۆ هه‌واڵ پرسین و به‌ده‌نگمانه‌وه‌ هاتن، به‌پەله‌ ئێمه‌یان هێنایه‌ ده‌ره‌وه‌ و پێیان گوتین له‌ كاتی بۆردومانی كیماویدا نابێت له‌ ژێرزه‌میندا بن، ده‌بێ له‌ شوێنی به‌رزدا بن.


ترس و دڵه‌ڕاوكێ بە‌ رووخساری هه‌موومانەوە دهیار بوو، له‌ ژێرزه‌مینیكی ئارام و خامۆشەوە، بەرەو به‌رزاییەكی سامناک سەرکەوتین و له‌ هه‌وره‌بان كۆ بووینه‌وه‌، دوو شتی زۆر جیاواز بوو چونكه‌ به‌ چاوی خۆمان ده‌مانبینی فڕۆكه‌كان چه‌ند زاڵمانه‌ مووشەکەکانیان بێڕه‌حمانه‌ ده‌هاون، له‌ هه‌مووی ترسناكتریش بڵاوكردنه‌وه‌ و فڕێدانی ماده‌یه‌كی ڕه‌نگ پرته‌قاڵی بوو به‌سه‌ر گه‌ڕەکه‌كانی كه‌ركووكدا ده‌ڕژاند كه ‌ده‌بووه‌ مایەی‌ ته‌نگه‌نه‌فه‌سی و هه‌ستكردن به‌ بێهیزی و قوڕگ وشكبوون، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی خورپه‌ و خه‌مێكی ده‌خسته‌ دڵمانه‌وه‌ كه ‌نه‌مانده‌توانی لێی قوتار بین.


ئه‌و ده‌مه‌ی منداڵیم، پۆل پۆل پێشمه‌رگه‌م ده‌بینی، زۆر مایه‌ی سه‌رنج بوو لە لام، وه‌لێ شتێك له‌ مێشكمدا گه‌لاڵه‌ بووبوو مایه‌ی سه‌رسوڕمان بوو، بۆچی هه‌ندێك له‌و پێشمه‌رگانه‌ جامه‌دانه‌ی سووریان ده‌به‌ست و هه‌ندێكیشیان جامه‌دانه‌ی ره‌شیان له‌ سه‌ر و گه‌ردن دەئاڵاند، هه‌ندێكی تریش ده‌ستووری جلوبه‌رگیان زۆر له‌وانه‌ جودا بوو كه‌ له‌ سلێمانی و گه‌رمیان بینرابوو، هه‌ندیكی تریش ئاڵای سوور و سیمبولی تریان به‌رز كردبووه‌وە، هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ناو ئۆتۆمبێله‌ سه‌ربازییه‌كان و باره‌گاکاندا پێكه‌وه‌ ده‌بینران. بۆ ئه‌و كاته‌ی منداڵیی من، پیشمه‌رگه‌ قارەمانێکی ئه‌فسانه‌یی مه‌زن بوو، وه‌لێ له‌و ره‌نگ و فۆرمه‌ جیاوازانه‌ تێنه‌ده‌گه‌یشتم. دواجار گه‌وره ‌بووم و فامم به‌ دنیا و سیاسه‌ت كرده‌وه،‌ زانیم دامه‌زراوه‌یه‌كی مه‌زن له‌ژێر ناوی (به‌ره‌ی كوردستانی)دا هه‌بووه و‌ بووەته‌ سه‌یوانی هه‌موو ئه‌و تیكۆشه‌رانه‌ی كه ‌بۆ خاكی كوردستان ده‌ژیان و هه‌ر بۆ خاكیش شه‌هید ده‌بوون، جا چ جۆره‌ ره‌نك و ده‌نگ و ئایدلۆژیایه‌كی جودایان هه‌بووبێت، دواجار ئه‌مانه‌ هه‌موو پێشمه‌رگه‌ن سیمبولی به‌دیهێنانی ئازادی و راپه‌ڕین بوون.