ئازادکردنی شارێک لە دیدی کیژۆڵەیەکەوە

من و كركوك - 4

واتە وات، چرپه ‌و چپه‌ی جیرانه‌كانی گەڕەکی ئیمام قاسم-ی کەرکووک پڕ بوو له‌ رۆحی كوردایه‌تی و مه‌یلی ئازادی، منیش له‌ ته‌مەنێکی منداڵیی پڕ کونجکۆڵیدا، زۆر مه‌یلم له‌ زانینی دەنگوباس و هه‌واڵەکان بوو. ئه‌م پرس و باس و دەنگۆ و واتە واتانەی ئەو رۆژانەی کەرکووک بۆ من زۆر نوێ و مایه‌ی تێڕامان بوون، چونكه‌ ئه‌و ده‌مه‌ من به‌ گه‌شتێكی خێزانی (بۆ سەردانی ماڵی باپیرم) له‌ كه‌ركووك بووم.


پاش مانه‌وه‌ی چه‌ند رۆژێك لەو شارە خۆشەویستە، ماڵه‌وه‌مان بڕیاریان دا بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆسلێمانی. کە دایکم و باوکم ئەو بڕیارەیان دا، من و براكه‌م پێداگرمان كرد لەوەی ‌ له‌ كه‌ركووك بمێنینه‌وه، چونكه‌ هێشتا لەو شارەدا رووداوەکان تەنیا قسە و دەنگۆ بوون و تاڕادەیەک ژیان ئاسایی دەگوزەرا، لە راستیشدا چاوه‌ڕوانی بۆ ئه‌و جۆره‌ راپه‌ڕینەی لە سلێمانی و هەولێر و شارەکانی تری کوردستان رووی دا، هێشتا لە کەرکووک‌ له‌ئارادا نه‌بوو، چونکە بە بۆچوونی زۆرینەی خەڵک، مه‌حاڵ بوو راپه‌ڕینێكی جه‌ماوه‌ریی به‌و جۆره‌ لە کەرکووک دروست ببێت، لەبەر ئەوە نا کە خەڵکی کەرکووک حەز بە ئازادی نەکەن و هەست بە چەوسانەوە و زوڵم و ستەم نەکەن، بەلکوو ئەو رەشبینییە لەوەوە هاتبوو کە ئاخر ئاسان نه‌بوو بڕوا بەوه ‌بكرێت كه‌ كه‌ركووك به‌ ده‌ستی پیشمه‌رگه‌ ئازاد بكرێت و بۆ یه‌ك جار هه‌ناسه‌ی ئازادی هه‌ڵبمژێت.


شوێن: گەڕەکی ئیمام قاسمی شاری كه‌ركووكه. زه‌مه‌ن: ناوەڕاستی مانگی ئاداری ساڵی 1991ە، ئەو سەردەمەیە کە‌ زۆربه‌ی خێزانه‌كان له‌ ده‌وری رادیۆ كۆ ده‌بوونەوە،‌ گه‌نجه‌كانیش ناو بەناو له سەرەبانەوە ‌سەرەتاتکێیان بوو، تا هیچ نەبێ لێره‌ و له‌وێ هه‌واڵێك، زانیارییەکی تازە لەبارەی دواهەواڵ و گۆڕانکارییەکانی راپه‌رینی خەڵکی کوردستانەوە ‌بزانن، هه‌ست کوردانەی كه‌ركووكییه‌كان و رۆحی یشۆڕشگێڕییان به‌شی وڵاتێكی ده‌كرد، خەڵکی ئەو شارە هێنده‌ به‌په‌رۆشیەوە چاوه‌ڕێ بوون، ده‌تگوت له‌سه‌ر پشكۆن، ده‌ورو جیران به‌ چاو و چپه‌ هه‌واڵیان به ‌یەكتر ده‌گه‌یاند. شار بۆنی سامناكی و ترسی لێ ده‌هات، كاتێك شار و شارۆچکە و گوندەکانی كوردستان ڕاپه‌رین، رژێمی به‌عس ترسی لێ نیشت.


بەپێی دەنگوباسی رادیۆ کوردستانییەکان، پێشمه‌رگه‌ خۆی ئاماده‌ كردبوو بۆ ئازادكرنی كەركووك، بۆیه‌ سەرانی رژێمی به‌عس و پیاوانی دامودەزگا داپلسێنەرەکانی، هه‌ڵمه‌تێكی رەشبیگیریی فراوانیان لە دژی دانیشتووانی کەرکووک ئەنجام دا، کە بەزۆری پیاوان و \ەنجانی کوردی گرتەوە. زۆر له‌ پیاو و گەنجانی كه‌ركووكیان ده‌ستگیر کرد. سه‌رباز و سیخوڕان و ئەمنی رژێمی بەعس، كوچه ‌و كۆڵان و سه‌ربان و شوێنه‌ گشتی و تایبه‌تیه‌كانیان ته‌نیبوو، لێ نه ‌ده‌گه‌ڕان كه‌س له‌ شوێنی خۆی وه‌ده‌ركه‌وێت. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌و ڕەشبگیرییە كوتوپڕەیان له‌ گه‌ڕه‌كه‌ كوردیه‌كانەوە ده‌ست پێ كرد، هه‌ر كه‌سێكیان به‌رده‌ست بکەوتایە دەیانگرت و به ‌زۆره‌ملێ له‌ پاسیان ده‌نان و به‌ره‌و شوێنگەلی نادیار دەیانبردن. ئه‌وكات دێته‌وه‌ یادم باپیرم (حەسیب خه‌یات) به‌ من و پۆرێكمی گوت بچن بۆ ماڵی خاڵم تا ئاگاداری كه‌ینه‌وه‌ خۆی بشارێته‌وه،‌ چونكه‌ خاڵه‌كه‌ی ترم (شه‌ماڵ حەسیب) ده‌ستگیر كرابوو، كاتێك چووین بۆ ماڵیان هەر بە جلوبەرگی ماڵەوە چووین بە فێڵی ئەوەی گوایە ئاومان بڕاوە و دەچین ئاو دەهێنین. چەکدارەکانی رژێم رێگه‌یان پێ داین بچین، به‌ڵام كاتێك ئێمه‌ گەیشتین، ئەو خاڵەشم (عەبدولخالق حەسیب) ده‌سگیركرابوو. ئه‌وه‌ی مایه‌ی سه‌رنجه‌ و به‌ ئێستاشه‌وه‌ هه‌ر سه‌رسامم بەو خاڵەم ئەوە بوو کە کاتێ گرتبوویانن و بە پاس گواستبوویاننەوە بۆ شوێێک، لە ڕیگە خاڵم جامی پاسەکەی کردبووەوە و لێیەوە خۆی هەڵدابوو، بەو شێوەیە دەربازی بووبوو، بۆ ئەو رۆژگارە ئەم کارەی خاڵم ئازایەتی و بوێرییەکی زۆری دەویست.


هەڵمەتی رەشبگیری بووه‌ مایه‌ی ئه‌وه‌ی كه سه‌د هێنده‌ی تر جۆش و خرۆشی كه‌ركووكییه‌كانی بۆ ئازادی و ڕاپەڕین زیاد كرد و رق و تووڕه‌ییانی به‌رامبه‌ر دەپڵۆسێنەرانی بەعس‌ ئه‌ستوورتر كرد.


هه‌رچه‌نده‌ ئەودەم تەلەفۆنی ماڵان شتێكی باو بوو له‌ كه‌ركووك، زۆر له ‌ماڵه‌كان بۆ راییکردنی کاروباری رۆژانه‌یان به‌كاریان ده‌هێنا، به‌ڵام بۆ ئه‌و ده‌مه‌ حکوومەتی به‌عس هه‌رچی په‌یوه‌ندیی ھێڵی تەلەفۆن بوو وه‌ستاندبووی تاكو خه‌ڵك هه‌واڵ به ‌یه‌كدی نه‌ده‌ن. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كەركووكییه‌كان ده‌یانزانی كه‌ ئه‌م شاره‌ بۆ به‌عسییه‌كان تایبه‌تمه‌ندیی خۆیی هه‌یه‌ و وا بهئاسانی ده‌ستبه‌رداری نابن، به‌ڵام دەبێ ئەوەش بزانی کە بۆ کوردیش ئەم شارە پیرۆزیی خۆیی هەبووە و هەیە. ئەو توندوتیژییەی پیاوانی رژێم نەبووە ھۆی کزبوونی ‌رۆحی شۆڕشگێڕیی کەرکووکییان، ئاخر لەو رۆژەدا خەڵکی ئەو شارە به‌ته‌واوی بڕوایان وابوو كه ‌(داری ئازادی به ‌خوێن ئاو نه‌درێت، قه‌ت به‌ر ناگرێ... سه‌ربه‌خۆیی بێ فیداكاری ئه‌به‌د سه‌رناگرێ).


له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی زۆر له‌ خێزانه‌كان گه‌نجه‌كانیان بێ سه‌رشوێن كرابوون، وه‌لێ ره‌سه‌نایه‌تیی رۆحی بەرزی کوردایەتیی كه‌ركووكییه‌كان له‌وه‌دا ده‌رده‌كه‌وت كه‌ ژنه‌كانیشیان ده ‌هێنده‌ی پیاوان په‌رۆشی راپه‌ڕین و ئازادی بوون.


دەمەوێت ئەوە وەبیر بھێنمەوە کە جگە لە کورد نه‌ته‌وه‌كانی دیکەش، ئه‌وانه‌ی كه‌ دژی رژێمی به‌عس بوون، چاوه‌ڕێی ره‌حمه‌تی پێشمه‌رگه‌ بوون. زۆر له‌ جیرانه‌كانی ماڵی باپیرم (حەسیب خه‌یات) ده‌هاتنه ‌لای ئێمه ‌و به‌دڵخۆشییه‌وه‌ ئه‌و خه‌ونه‌یان باس ده‌كرد كه‌ ئه‌مڕۆ و سبه‌ی دێته‌ دی و وه‌ك شاره‌كانی دیکەی كوردستان پێشمه‌رگه‌ كه‌ركووكیش ئازاد ده‌كات.


من لەو رۆژگارەدا منداڵیكی سه‌ركێش و چاونەترس بووم، هێنده‌ رۆحی كوردایه‌تی و جۆش و خرۆش له‌و فه‌زایه‌دا هه‌بوو، حه‌زم ده‌كرد زوو زوو ملێك له‌ كۆڵان یان له‌ سه‌ربانەوە وه‌ده‌رنێم تا بزانن لە شارا چ روو دەدات. هه‌ندێك جار گەورەکان لێم تووڕه‌ ده‌بوون به‌ چاوی منداڵێکی زۆر گچکە سه‌یریان ده‌كردم، وه‌لێ ناخی من پڕ بوو له‌ هه‌ڵپه‌كردن بۆ بینینی ئه‌و دیمه‌نه‌ سه‌یرانه‌ی كه‌ خه‌ڵك باسیان ده‌كرد له‌باره‌ی ڕاپەڕین و ئازادی و حوكمی كوردی و ده‌سه‌ڵاتی پێشمه‌رگەوە.


له‌ خه‌ڵوه‌تی شه‌وێكی تاریكدا بووم، له‌ کەڵکەڵەی ئەوەی سبه‌ی چی روو ده‌دات، خۆم له‌ناو هه‌زار و یه‌ك وەڵام و خه‌یاڵدا ئه‌خوارده‌وه‌، له‌پڕ ده‌نگی قاپی ڕێچكه‌ی خه‌یاڵه‌كانمی وه‌ستاند و ده‌نگێكی گڕی شێرانه‌ هاواری ئه‌كرد: حاجی حسیب وه‌ره ‌بەر قاپی و ببینه‌ ئه‌و رۆژه‌ی كه‌ خه‌وی تۆ وهه‌موومان بوو واهاته ‌دی، پێشمه‌رگه‌ گه‌یشتنه ‌ئیمام قاسم.


له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی دەنگی ته‌قه‌ و هه‌را و سامناكی هه‌موو شاری تەنیبوو، به‌ڵام له‌ ناخماندا هه‌ستێكی خۆش به ‌ئازادی و رزگاربوون نه‌یده‌هێشت خامۆش بین و چاومان بچێته‌ خه‌و. له‌ ماڵه‌كه‌ی ئێمه‌ و جیرانه‌كانیش سه‌دا و هه‌رای ئه‌ی ره‌قیب و هه‌لهه‌له‌ی تینووانی ئازادی ته‌زوو و موچڕكه‌ی به‌ جەستە و ده‌رووندا ده‌هێنا، هه‌رچه‌نده‌ رۆژ نه‌بووبووەوە، وه‌لێ ئیدی تێگه‌یشتین كه‌ سه‌رده‌می زوڵم و ستەم و داگیرکاری و ته‌مه‌نی به‌عسیه‌كان بەرەو سەرەمەرگ و كۆتایی دەچێت و سبه‌ی رۆژی ئازاد و به‌‌رگی كوردیی ڕه‌سه‌نە و بەدەم سه‌مای به‌خێرهاتنی پێشمه‌رگه ‌له‌ چه‌قی شار چاو هه‌ڵده‌هێنین. ئیدی دڵەخورپه‌ی دایكان و خه‌می ونكردنی ڕۆڵه‌كانیان كۆتایی هات، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ به‌سه‌ر چوو به‌ زۆره‌ملێ لاوان ته‌پڵ بۆ زوڕنای به‌عسییه‌كان و مه‌سیره‌ی فه‌له‌ستین لێ بده‌ن، ئه‌و خه‌مانه‌ ڕه‌وینه‌وه‌ له‌ناو كچاندا كه‌ به‌ ترس و له‌ رزه‌وه‌ رۆژانه‌ بچنه‌ قوتابخانە و پەیمانگا و زانكۆكان، هه‌ناسه‌ی ئازادیی لاوانیش به‌ ناسنامه‌ی كوردییه‌وه بووە‌ پێشه‌نگی ئه‌و ده‌سته‌كه‌وته‌ی كه ‌پێشمه‌رگە به‌ باڵای كه‌‌ركووكیدا به‌خشی، ئیدی فشاری خوێندنگە و پەیمانگا نه‌ما لەسەر قوتابیان تا بەزۆر هەولێان لەگەڵ بدەن ببنه ‌دارده‌ست و ژێرده‌سته‌ی پیاوانی ئه‌من و مه‌نزوومه‌ی شیمالی.


باسی خۆشییەکانی ئەم رۆژانەی ئازادیی کەرکووک درێژەی دەبێت..