گۆرانیی (دوو دڵی) و گۆرانیی (ئافتاوە)

هۆنراوەکان و گۆرانییەکانم - 11

حەز دەکەم بە خوێنەرە خۆشەویستەکانمی رابگەیەنم، کە من ئەوەتەی خۆم ناسیوە، ئەوینداری سێ جۆر ئاوازی موزیک و گۆرانی بوویم. یەک: کوردییەکانی فۆلکلۆر و بەندە ترادیسیۆناڵەکانی دانەر نەناس و کلاسیکەکانی وەک:
- لاوک و حەیران و بەیت و مەقاماتی وەک قەتار و ئەڵڵاوەیسی و ئی تریش.
- دوو: هەر ئاواز و گۆانییەکی ناکوردی هی هەر میللەتێک بووبێ.
- سێ: موزیکی کلاسیک و گۆرانییە کلاسیکەکانی رۆژئاوای وەک (لید Lied)  و (مادریگال madrigal) و ئی تریش. 
لە ساڵانی کارکردنم لە رادیۆی دەنگی ئەمەریکا (2005 - 1992) بەرنامەیەکی هەفتانەمان هەبوو بە ناوی (فەرهەنگ و تۆرەی کوردی) کە من بە شێوەزاری سۆرانی و خوا لێی خۆش بێ (خەلەفێ زێباری) بە کرمانجی بڵاومان دەکردەوە. لەو بەرنامەیەدا ئەمن هەرچی دەمزانی لە فۆلکلۆر و ئاواز و گۆرانیی کلاسیکی کوردی هەموویم بە شیکردنەوە و لێکدانەوەیەکی ورد و قووڵ دەخستە بەر گوێی گوێگرە خۆشەویستەکانی رادیۆکەمان، کە دەسخۆشانەی زۆرمان لە هەر چوار پارچەی کوردستانەوە بۆ دەهات. 
بەڵام وەک کە لەسەرەوە ئاماژەم پێ داوە، ئەمن شەیدای ئاواز و گۆرانیی خۆشی هەم رۆژئاوایی و هەم ئی زۆر گەلانی تریش بووم. ئەوەش سەیر نییە بۆ یەکێک، کە ساڵی 1955 بە 18ساڵی کۆردستانی جێ هێشتبێت بۆ ئەوروپا و لەپاشانیش بۆ ئەمەریکا و تەریب لەگەڵ هەستی کوردایەتییە زگماکەکەی، فەرهەنگ و کولتوورێکی کۆزمۆپۆلیتیکیش رەگی لەناو هەست و هەناویدا داکوتابێ. پێشتر وام دەزانی هەر کورد شتی خۆشی هەیە، بەڵام دواتر بینیم کە نەخێر وانییە. تێ گەیشتم کە دونیا باخێکە پڕە لە گوڵ و گوڵاڵەی هەمەڕەنگ و هەمەبۆ. 
لە ئەنجامدا، کە بینیم هەندێ گۆرانی و ئاوازی زۆر سەرکەوتووی ئیسپانی، ئیتالی، فرانسی، ئینگلیزی، رووسی، فارسی، تورکی و ئی تریش بەدەر لە زمانە ئۆڕیگیناڵەکەی خۆی بە زۆر زمانی دیکەی جیهانیشدا گوتراونەتەوە و بڵاو بوونەتەوە، منیش بیرم لێ کردەوە، بۆچی کورد لەو کاروانەی مێلۆدی خۆش خۆشی جیهان بەجێ بمێنێ. ئەمە هانی دام گوڵبژێرێک لەو ئاوازە خۆشانەی گەلانی جیهان بکەم و ئاوازەکە وەرگرم و خۆم وشەی کوردییان بۆ دابنێم. هەر واشم کرد و لە بازنەکانی پێشترمدا هەندێکیانم بڵاو کردووەتەوە.
 بۆ ئەمجارەش با باسی چیرۆکی ئەم دوو ئاوازەتان بۆ بکەم، کە بە سی دیش بڵاوم کردوونەتەوە.
هیواداریشم خوێنەر و گوێگرە بەڕێزەکانم، دەمارگیری ناسیۆنالیزمی کوردی کاریگەریی نەکاتە سەر چێژ و زەوقیان. ئەمن پێشتریش هەمیشە دووپاتم کردووەتەوە، کە شتی خۆش خۆشە، سا هی میللەتی خۆت بێ یان هی گەلانی دیکە. گوڵی جوان و بۆنخۆش هەر لە کوردستان نییە، خواردنی خۆش خۆش هەر لە کوردستان نییە، ژنی جوانیش هەر لە کوردستان نییە. بەم پێوەرە ئاوازی خۆشیش هەر لە کوردستان نییە . 
ئەمن کە لە هەفتاکانی سەدەی رابردوودا لە زەمانی شا سەردانێکی ئێرانم کرد و شەوێکیان گوێم لە هونەرمەندی گەورەی ئێرانی فارس زوبان (عارف) بوو، ئاوازێکی زۆر دڵڕفێنی ڤاڵسی دەچڕی بە ناوی (سلطان قلبها) یەکسەر کەوتە ناو دڵمەوە و چەند ساڵێک دواتر ئەم وشە کوردییانەم بۆ دانا کە ئیلهامەکەیم لە فارسییەکەوە وەرگرت، بەڵام تەرجومەی ئەو نییە.


                       دوو دڵی
ئاواز : انوشیروان روحانی
وشە ئۆڕیگیناڵە فارسییەکە: نازانم هی کێیە
گوتنی بە فارسی: عارف
وشەی کوردی و گوتنی بە کوردی: هۆمەر دزەیی
ئەڕانژ: هێرش عەبدولڕەحمان
ئۆرکێسترا: گرووپی سەهەند لە سلێمانی
                
               دڵێ یێژێ بڕۆم بڕۆم
             دڵەی دیم یێژێ نەڕۆم نەڕۆم
             لەم دوودڵیەدا هاوار خوایە
             کوانێ رێگایە
                         ***
             دڵێ یێژێ ئەی دێوانە 
             چۆن دەڵێی ناچمە ئەو جێ ژوانە
             دڵەی دیم یێژێ ئەم دڵ بەردە
             بۆ تۆ هەر دەردە
                       ***
             دەستەو ئەژنۆ وا دۆش داماوم
            لەنێوان دوو بەرداشا ماوم
            سیس و زەرد وەک گەڵای بێ ئاوم
            سەر لێ شێواوم
                     ***
           چەند جار سەرت بە شانمەوە ناوە
           پەیمانی دڵداریت پێم داوە
          یاری من بی تا دونیا ماوە
          بۆچی بات داوە
                   ***


        چیرۆکی پشت گۆرانیی ( ئافتاوە)
پاییزی ساڵی 1967 بە ئۆتۆمۆبێل لە ڤیەنناوە دەگەڕامەوە بۆ عێراق. لەسەر رێمدا لە شاری (بێلگراد)ی پایتەختی یوگۆسلاڤیای ئەوسا لامدا سەردانێکی برادەری دێرینی ساڵانی قوتابخانەی سەرەتاییم بکەم، رەحمەتی دکتۆر کەمال خۆشناو (کەمالی حەمەد بەگی خۆشناو)، کە هێشتا لەوێ خوێندکاری دکتۆراکەی بوو. چەند شەوێک لەوێ مامەوە و ئاشنای دوو خوێندکاری کوردی دیکەش بووم، کە زۆرم خۆشم ویستن، (کەمال عەبدوڵا و بەیان ساحێبقڕان). هەروەها دۆستایەتیم لەگەڵ کچە یوگۆسلاڤێکی زۆر جوانکیلەش بەست، کە ناوەکەیم لەبیر نەماوە. 
سەفەرەکەم دەوام پێ دا و ئەمجارەیان لە شاری (سۆفیا)ی پایتەختی بوڵگاریا لامدا، سەردانێکی شار و کاک سابیر خۆشناو بکەم، کە ناونیشانەکەیم لە کاک کەمال خۆشناو پێ درابوو. کاک سابیر لەگەڵمدا زۆر ماندوو بوو و لەگەڵیدا سەردانی ئارامگەی رێبەری نەتەوەیی بوڵگاری ( گیۆرگی دیمیترۆڤ)م کرد. چەند قەوانێکی گۆرانیی زۆر خۆشی رووسی و بوڵگاریشم کڕی، کە یەکێکیان بە تایتلی (چوم باڵاڵایکا) و رووسی بوو. دواتر بیستم هی جووەکانی یەکێتیی سۆڤیەتە. 
دوای چەند ساڵێک ئەو ئاوازە خۆشە رووسییە و بیری ئەو کچە یوگۆسلاڤە جوانکیلەیە، وایان لێ کردم هەردووکیان لە گۆرانییەکدا تێک هەڵکێشم. ئەوە بوو کە وشەی کوردیم بە یادی کیژۆڵەکە دانا و ناوم نا:


                          ئافتاوە
ئاواز: جووەکانی یەکێتیی سۆڤیەت
وشەی رووسی: نەزانراو (بۆ من نەزانراو)
وشەی کوردی و گوتنی: هۆمەر دزەیی
ئەڕانژ: هێڕش عەبدولڕەحمان 
ئۆرکێسترا: گرووپی سەهەند لە سلێمانی 

              ئافتاوە ئافتاوە ئافتاوە ئامان
             ئافتاوە ئافتاوە ئافتاوە گیان 
             وێنەی تۆم هەردەم هەر لەبەر چاوە
             وێردی سەر زارمی ئافتاوە گیان
                        ***
             ئەو رۆژەی کە تۆم بەدی کرد
            تیری ئەڤینی دڵمی کون کرد
            ماچی تەڕی نیوەشەوێ 
            وای کرد خەوم هەر لێ نەکەوێ
            تامی ئەو ماچەم هەر لە دەم ماوە
            ئافتاوە ئافتاو ئافتاوە گیان
                       ***
              چەند ئارەزووی ژوانت دەکەم
              بیری بزەی سەر لێوانت دەکەم
              دە وەرە با لە باوەشت کەم
              وەک ئەو شەوە با تێر ماچت کەم
              گەر نەشتبینم دڵ هەتا ماوە 
              قەت لەبیر ناکا ئەو دوو چاوە
                         ***
              ئافتاوە ئافتاوە ئافتاوە ئامان 
              ئافتاوە ئافتاوە ئافتاوە گیان 
              وێنەی تۆم هەردەم هەر لەبەر چاوە
              وێردی سەر زارمی ئافتاوە گیان