عاشقی خاكێكم كه‌ زبڵه‌كه‌یشی زێڕه

من و كەركووك  - 3

كەركووكم، پیره ‌شاری كوردستانم، لانكه‌ و شوێنی به‌دنیا هاتنی زۆرێك له‌ ژنان و پیاوان، كه‌ بوونته‌ سیمبولی شانازیمان، هۆكاری ناوهێنان و یادكردنیان بۆ ئه‌و هه‌سته‌ مه‌زن و بیروباوەڕەی له‌و سه‌رده‌مه‌ هەیانبووە،‌ منێك كه‌ منداڵ بووم زۆر‌ وابه‌سته‌ و سەرسام بووم پێیان، بۆیه‌ بووەته‌ پاڵنه‌ر بۆ یاد و باسكردنیان، بیر و خامەی باوانمان بووەته‌ مایه‌ی ره‌نگدانه‌وه‌ و گه‌شه‌سه‌ندن و پێشكه‌وتنی كه‌ركووكییه‌كان و خه‌ڵكی ده‌وروبه‌ری ئەو شارە ئازیزە.


دڵنیام‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌م نووسینانه‌ بخوێنێته‌وه‌، ئه‌ندێشه و خه‌یاڵ ده‌یباتەوە ئەو زەمانە، له‌گه‌ڵ هه‌ر دێریك بیره‌وه‌ریی سه‌رده‌می منداڵی و گەنجییان دێنێتەوە ‌یاد كه ئه‌وانیش وه‌ك من سه‌رسام بوونه‌ به‌ كه‌سایتییه‌كانی شار. دڵنیام له‌وه‌ی كه‌م هه‌بن ناوی شێخ ره‌زای تاڵه‌بانییان نه‌بیستنێ، یاخود عەبدولخالق حوسێن نه‌قشبه‌ندی، كه‌ ناسراوه‌ به‌ (ئه‌سیری)، یان ده‌نگه‌ ره‌سه‌ن و بیرنه‌چووه‌كه‌ی عەلی مه‌ردان، كه‌ هونه‌ری كوردی ده ‌هێنده‌ی تر ده‌وڵه‌مه‌ند كردووه‌، یان ره‌فیق حیلمیی سیاسه‌توان و رۆشنبیر یه‌كێكیش بووه‌ له‌ جێمتمانه‌ و باوەڕپێکراوەکانی شێخ محمودی نه‌مر و ئه‌و ده‌مه‌ی ده‌وڵه‌تی كوردستان. كه‌سایه‌تییه‌كی تری كەركووك سەید ئه‌حمه‌دی خانه‌قایە، كه‌ خاوه‌نی كۆنترین ته‌كیه‌یه‌ له‌ كەركووك، پاش مردنی كچه‌ تاقانه‌كه‌ی مه‌ریم خان، هه‌ڵگری ناسنامه‌ی باوانی بووه‌، لانكه‌ی شێران كەركووكی كوردی، خاوه‌نی چه‌ندین مرۆڤی مەزنی له‌م جۆره‌یه كه‌ توانیویانه‌ خزمه‌تی زۆر له‌ بواری شیعر و ئه‌ده‌ب و هونه‌ر و رۆشنبیری و سیاسه‌ت و خوێنده‌واریدا بکەن و جێده‌ستیان له‌دوای خۆیان به‌جێ بهێڵن و ناو و ناوبانگیان وه‌ك كوردی ره‌سه‌نی پیره‌ شاری كوردستانی (كەركووك) بمێنێته‌وه‌.


 كوژانه‌وه‌ی ئه‌م مۆمه‌ زیندووانه‌ خه‌ساره‌تی گه‌وره‌ن بۆ كورد به‌گشتی و نه‌ته‌وه‌ جیاجیاكانی كه‌ركووك به‌تایبه‌تی، له‌ دنیا ده‌رچوونی ئه‌مانه‌ و زۆرێك خه‌ڵكی ناوداری تر، وه‌ك پیاوانی ئایینی و شێخ و خانه‌دانه‌كانی كەركووك، هه‌روه‌ها به‌ خاك سپاردیان له‌ زێدی خۆیان، مایه‌ی گه‌واهیی گه‌وره‌ن بۆ زیندووڕاگرتنی كه‌ركووك وه‌ك شارێكی خاوه‌ن ناسنامه‌ی كوردی.


رێچكه‌ی ئه‌م مرۆڤه‌ مه‌زنانه‌ له‌ كه‌ركووكدا ون نه‌بوون، دوابه‌دوای ئه‌مان زۆر له‌ كه‌سایه‌تیی دیاری كورد، پێگه‌ و شوێنێكیان له‌ناو كەركووك و كه‌ركوكییه‌كاندا بۆ خۆیان بنیات نا، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌مانه‌ له‌ سه‌رده‌می ژیان و تا سه‌ره‌مه‌رگیش بانکی كوردبوونیان هه‌میشه‌ ده‌بیسترا، وه‌لێ له‌ناو نه‌ته‌وه‌كانی دیشدا جێگای رێز و حورمه‌ت بوونه،‌ چونكه‌ كه‌سایه‌تیی ره‌سه‌نی كوردییان ون نه‌كردبوو، بڕوای ته‌واویشیان به‌ پێكەوەژیان هه‌‌بوو، به‌ مانا راسته‌قینه‌كه‌ی، هه‌ندێك كه‌سایه‌تیی نموونه‌ی وه‌ك (حەسیب خه‌یات) شوێن پێ هەڵگری ئه‌و مرۆڤە مەزنانەی‌ كه‌ركووك‌ بوو، كه ‌ناسنامه‌ی كوردی و كولتووری كوردیان له‌ كه‌ركووكدا به‌رز راگرتبوو، یه‌ك لەو خه‌سڵەتانه‌، هێشتنه‌وه‌ی جلوبه‌رگی كوردی بوو بۆ خۆیان، هه‌روه‌ها دوورینی به‌رگی كوردی له‌ كه‌ركووكدا، كه‌ بۆ ئه‌و ده‌مه‌ی كه‌ركووك له‌ژێر چه‌پۆكی به‌عسییه‌كاندا كارێكی زه‌حمه‌ت و پڕ گرفت بوون، وه‌لێ لەگه‌ڵ بوونی زۆر له‌ گرفت و لێپێچینه‌وه‌ حه‌سیب خه‌یات هه‌میشه‌ پێداگری و كوششی ئه‌وه‌ بوو، كه‌ دروومانی جلوبه‌رگی كوردی له‌ كه‌ركووكدا بزر نه‌بێت، ئەوەش وای كردبوو زۆرێك له‌ كه‌ركووكییه‌كان له‌ بۆنه‌ كوردی و جه‌ژنه‌كاندا سه‌ردانی به‌رگدرووه‌كه‌ی حەسیب خه‌یاتیان ئه‌كرد، تا راده‌یه‌ك ناوبانگی له‌ لای منداڵانیش جێگای سه‌رنج بوون، زۆرێك لەو‌ منداڵانه‌ی، كه‌ جلوبه‌رگه‌كانیان له‌ لای حه‌سیب خه‌یات بۆ ده‌دوورا، به‌ شه‌وق و دڵخۆشی و شانازییه‌وه‌ جلوبه‌رگەكانیان ده‌پۆشی، من یه‌كێك بووم کە سه‌رسام بووم به‌ به‌رگ پۆشینه‌كه‌ی حه‌سیب خه‌یات، به ‌ئێستاشه‌وه‌ بووەته‌ مایه‌ی پرسیار لام، وه‌لێ به‌داخه‌وه‌ له‌ ژیان نه‌ماوه‌ تا لێی بپرسم: نهێنیی ئه‌و پۆشاكه‌ چی بوو؟ ئایا داهێنانی خۆیه‌تی یاخود ستایلێكی لەمێژینه‌ی كه‌ركووكییه‌كان؟ به‌واتا بڵێم گه‌رمیانییه‌كانه‌ له‌وانەیە لای ئێوه‌ش بووبێت به‌ پرسیار بڵێن: پۆشاكه‌ كوردییه‌كەی ئەم پیاوە کوردە خەیاتە چۆن چۆنی بووه‌؟ شه‌رواڵه‌كه‌ی هه‌ر وه‌ك ده‌ستوورێكی كۆنی كورده‌واری پان بوو، به‌ڵام  به‌شی سه‌ره‌وه‌ی چاكه‌ت بوو، وه‌ك شێوازی چاكه‌تی قات، به‌بێ پشتێن و هه‌میشه‌ کراسی سپیی ئه‌پۆشی، ستایلێك بوو به‌ ئێستاشه‌وه‌ خودی خۆم هه‌ر له‌به‌ری حەسیب خه‌یاتدا بینیومه، پێم خۆشه‌ گه‌ر یه‌كێكی تر هه‌بێت هاوشێوه‌ی حه‌سیب خه‌یات، ئه‌و ستایله‌ تایبه‌ته‌ بپۆشێت.


من عاشقی خاكێكم، كه‌ زبڵه‌كه‌یشی لام هه‌ر زێڕه،‌ ئاشقی ساده‌یی ژنانی شه‌رمن و به‌هێز و دڵگه‌وره‌یی و له خۆبردوویی و ماندوونه‌ناسیی ژنانی ئازارچێژی كه‌ركووكم، ئاشقی كوڕان و پیاوانی شێره‌ كەركووكم، ئاشقی مامه‌ڵه‌ و سه‌ودای بازرگانانم، كه‌ راستگۆن، یه‌كه‌م له‌گه‌ڵ خۆیان پاشان لەگەڵ كڕیاره‌كانیان. من عاشقی ئه‌و كۆڵانه‌ ته‌سك و باریكانه‌م كه‌ بۆ من بووەته‌ كۆڵانه‌ ته‌سكه‌كانی پاریس و برۆكسل و ڤینیسا و كرواتیا، تاقه‌ نزمه‌كانی سه‌ری كۆڵانه‌كان له‌ قوبه‌ی سوڵتانه‌كان ئه‌چێ، كه‌ ئه‌و شێوازه‌ ئه‌ندازیارییانه‌ له‌ دنیای شارستانیدا بوونیان نه‌ماوه.‌ هه‌ر كاتێك ده‌چمه‌ كه‌ركووك، كامێراكه‌م هه‌ر دیمه‌نی تاق و گومبه‌ز و قاپبیه‌ كۆنه‌كان دەگرێت كه‌ سه‌رسامم ده‌كەن، ده‌پرسم: ئاخۆ ئه‌مه كێ دروستی كردبێت؟ کێ بێ له‌و سه‌رده‌مه‌دا هێنده‌ به‌سەلیقە‌ بووبێت؟! خانووه‌ كۆنه‌كانی شۆریجه‌ و حه‌سیرەكه‌، ئیمام قاسم ده‌یان كۆڵان و خانووی تری ته‌ك قه‌ڵا و به‌ قەیسه‌رییه‌كه‌ی كه‌ركووك، ئه‌مانه‌ هه‌مووی ده‌یسەلمێنن، كه‌ كەركووك نه‌ك هه‌ر شارێكی ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به ‌نه‌وت،‌ به‌ڵكوو ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌ مێژوویەکی پڕ سەروەری‌، هه‌روه‌ك چۆن قه‌یسه‌ری وه‌ك نموونه‌یه‌كی كه‌ركووكی بچووك  گه‌واهیده‌ری ئه‌م راستییه‌ بوو، كه نه‌ته‌وه‌ جیاجیاكان و خه‌ڵكه‌ جۆراوجۆره‌كانی ناوه‌ و ده‌ره‌وه‌ی كه‌ركووكی له‌ناو هه‌ناویدا كۆ ده‌كرده‌وه‌.


مامه‌ڵه‌ی بازرگانه‌كان و به‌ یه‌ك گه‌یشتنی كڕیار و فرۆشیاران خۆی له‌خۆیدا ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌كی جیاوازی هه‌بوو. ئه‌و فره‌نه‌ته‌وه‌ییە زۆر كاریگه‌ریی به‌سه‌ر منه‌وه‌ هه‌بووه‌، هه‌ڵبه‌ت قسه‌م له‌سه‌ر ئه‌وه ‌نییه‌، كه‌ بڵێم هه‌موویان له‌گەڵ  یه‌کتر ته‌با بوون و وه‌ك فریشته‌ له‌گەڵ یه‌كتر مامه‌ڵیان ده‌كرد، بەڵام من به‌و دیدگا ئه‌رێنییەوه‌، ده‌مه‌وێت باس له‌ سیفاته‌ جوانه‌كانی كەركووك بكه‌م، ئه‌و جۆره‌ ‌ جیاوازییه‌ی زمان و ئایین و كولتوور و نه‌ته‌وەییه‌وه‌، كه‌ بۆ من شه‌وق و زه‌وقی پێكه‌وه‌ژیانی مرۆڤدۆستانه‌ له‌نێو كه‌ركووكییه‌كاندا ئه‌و بەها جوانەی لا دروست كردووم كه‌ وای ببینم ناكۆكییه‌كان كه‌مترن له‌ لام لەچاو ته‌بایی و پێكه‌وه‌ژیان.