بێحورمه‌تییه‌کان به دیموکراسیی و ئاینده‌‌ی کورد

فۆبیای پارتی و بنه‌ماڵه‌ی بارزانی، یه‌کێکه له گه‌وره‌تریین کێشه‌ی به‌شێک له سیاسی و نووسه‌ره‌کانی ده‌ڤه‌ری سلێمانی

له‌نێوان بزمار و چه‌کوشدا تۆ کامیانیت؟ هه‌ر کامیان هه‌ڵده‌بژێریت، پێویسته سه‌ره‌تا خاڵی بیت له هه‌موو بیرکردنه‌وه‌یه‌کی ڕه‌ش و توندڕه‌و، چونکه چ بزمار و چ چه‌کوش، هه‌ردووکیان ئامرازی ویستێکی ویستراون له به‌رهه‌مهێنانێکدا. ساده‌ترین نموونه‌ش، هه‌ڵواسینی تابلۆیه‌که. تابلۆکه بۆ خۆی ویستراوێکه، چونکه تۆ ده‌ته‌وێت که ئه‌م تابلۆیه له شوێنێکدا هه‌ڵبواسرێت، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش پێویستت چ به بزماره و چ به چه‌کوشیش. ئه‌وه‌ی پێی وایه، که چه‌کوش سیمبولی هێزه و پێویسته هه‌میشه چه‌کوش بین، ئه‌وا ده‌‌سه‌ڵاتی هێزی بزماری فه‌رامۆش کردووه، چونکه دواجار ئه‌وه بزماره، که هاوسه‌نگیی کاره‌کان ڕاده‌گرێت و ناهێڵێت له‌به‌ریه‌ک هه‌ڵبوه‌شێن. له هه‌ڵبژاردنه دیموکراسییه‌کاندا، هه‌میشه براوه‌ی گه‌وره ڕۆڵی چه‌کوشێک ده‌بینێت و ئه‌وانی دیش بزمار. بزماره‌کان پێکهێنانی حکوومه‌ت پێکه‌وه ده‌به‌ستنه‌وه و حکوومه‌ت و په‌رله‌مان توندوتۆڵ ده‌که‌ن. ئه‌وانه‌یشی که ده‌نگیان که‌مه و ده‌بنه ئۆپۆسزیۆن، بە هه‌مان شێوه ڕۆڵی بزمار ده‌بینن له پێکه‌وه‌به‌ستنی هێزێکی په‌رله‌مانتارییدا. ئه‌گه‌ر بێتوو پارتێک خاوه‌نی زۆرینه‌ی ده‌نگیش بێت و براوه‌ی یه‌که‌میش بێت، هێشتا وه‌ک چه‌کوش ناتوانێت بەتەنیا کار بکات، چونکه پێویستی به هێزێکی ئۆپۆسزیۆنیی له په‌رله‌ماندا هه‌یه، ئه‌مه‌ش بۆ توندوتۆڵکردنی پرۆسه دیموکراسییه‌کان.


یه‌کێتیی نیشتمانیی پێی وایه که ده‌بێت هه‌میشه چه‌کوش بێت، چه‌کوشبوونیش به بیرکردنه‌وه‌ی یه‌کێتی زاڵده‌ستییه نه‌ک ئامرازێک، هه‌ر بۆیه پێی نه‌نگییه بزمار بێت، ئۆپۆسزیۆن بێت. هه‌ر بۆیه ده‌ڵێ، حکوومه‌ت به‌بێ یه‌کێتی پێکنایه‌ت، پێویسته ئێمه و دیموکرات (پارتی) پێکه‌وه فه‌رمانڕه‌وا بین...هتد. هه‌ندێک له سیاسییه‌کانی گۆڕانیش پێیان وایه که هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆکی هه‌رێم له په‌رله‌ماندا به‌رهه‌می تێکۆشانێکی دیموکراسی نییه، ده‌ستکه‌وتێکی سیاسی نییه، هه‌تاوه‌کوو بۆ نموونه، بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان وه‌ک ده‌ستکه‌وتێکی سیاسی به هاووڵاتییانی بفرۆشێته‌وه. ئه‌م سیاسییانه که وه‌ک سێبه‌ری بیرکردنه‌وه‌ی یه‌کێتی ده‌رده‌که‌ون، پێیان وایه دیموکراته‌کان (پارتییەکان) گه‌یشتوون به هه‌موو شتێک، که ده‌یانه‌وێت، هه‌ر بۆیه له په‌رله‌مانیشدا خاوه‌نی زۆرترین ده‌نگن، ئیدی ئه‌وان چۆنیان بوێت، ئاوهاش ده‌نگ له‌سه‌ر جێبه‌جێکردنی پرۆژه‌که ده‌درێت، هه‌رچ شتێکیش به دڵی ئه‌وان نه‌بێت، ئه‌وا جێبه‌جێ ناکرێت. هه‌ندێک له نووسه‌رانی ده‌ڤه‌ری سلێمانییش بە هه‌مان شێوه، ئه‌م دوایین گه‌ڕی هه‌ڵبژاردن و پێکهێنانی حکوومه‌ته وه‌ک گاڵته‌جاڕییه‌ک ده‌ناسێنن، به‌وه‌ی که هاووڵاتییان باوه‌ڕیان به دیموکراسی و به پرۆسه‌ی ده‌نگدان نه‌ماوه، که بتوانن له ڕێگای ده‌نگدانه‌وه گۆڕان له حکوومه‌تدا دروست بکه‌ن، چونکه دواجار تەنیا دوو بنه‌ماڵه ده‌سه‌ڵات قۆرخ ده‌که‌ن و له‌نێوان خۆیاندا به‌شی ده‌که‌ن. من پێم وایه که دوایین گه‌ڕی هه‌ڵبژاردن، گه‌وره‌ترین گۆڕانی پرۆسه دیموکراسییه‌که‌ی کۆمه‌ڵگای کوردییه له‌دوای ڕاپه‌ڕینه‌وه. له‌م هه‌ڵبژاردنه‌دا هاووڵاتییانی کورد به ده‌نگدان سزای ئه‌و لایه‌نانه‌یان دا که زیانیان پێده‌گه‌یه‌نن و پاداشتی ئه‌و لایه‌نه‌شیان دایه‌وه که متمانه‌یان پێیه‌تی. ئه‌وه‌ی له‌م گه‌ڕی هه‌ڵبژاردنه‌دا گه‌وره‌ترین بێحومه‌رتیی به دیموکراسییه‌ت کردبێت یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستانه، چونکه ئاماده نه‌بووه قه‌باره‌ی بچووکی خۆی له‌م ئه‌نجامی هه‌ڵبژارنه‌دا په‌سه‌ند بکات و پێکهێنانی حکوومه‌تی به زۆره‌ملێیی بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ دواخست. فۆبیای دیموکرات (پارتی) و بنه‌ماڵه‌ی بارزانی، یه‌کێکه له گه‌وره‌تریین کێشه‌ی به‌شێک له سیاسی و نووسه‌ره‌کانی ده‌ڤه‌ری سلێمانی، که له ڕێگای ئه‌مانیشه‌وه هه‌وڵی گه‌یاندنی به ئاینده ده‌درێت.


پارتێک له هه‌ڵبژاردندا، که خاوه‌نی زۆرینه‌ی ده‌نگه، مافێکی دیموکراسییانه‌ی خۆیه‌تی که حکوومه‌ت به‌و شێوه‌یه دروست بکرێت که ئه‌و ده‌یه‌وێت، چونکه ئه‌و خاوه‌نی زۆرینه‌ی متمانه‌ی هاووڵاتییانه، که ده‌نگیان پێ داون. ئالێره‌شدا دیموکراته‌کان (پارتییەکان) چه‌کوشن و هه‌موو لایه‌نه‌کانی تریش بزمار. لێ چ چه‌کوش و چ بزماریش ئامرازی ده‌ستی کۆمه‌ڵگان، که ده‌یانه‌وێت له ڕێگایانه‌وه ئاینده‌ی خۆیان باشتر بکه‌ن.


دیموکراته‌کان (پارتییەکان) به زۆره‌ملێیی و زاڵده‌ستی خاوه‌نی زۆرینه‌ی ئه‌ندام نین له په‌رله‌ماندا، به‌ڵکوو به تێکۆشانێکی سیاسیی دیموکراتیی پێی گه‌یشتوون، ئیدی لێره‌دا هیچ لۆگیک ناتوانێت ڕه‌خنه له هه‌بوونی زۆرینه‌ی ده‌نگی دیموکرات (پارتی) له په‌رله‌ماندا بگرێت. ئه‌م سیاسییانه، ئه‌م نووسه‌رانه کاتێک قسه‌ له‌سه‌ر هه‌بوونی زۆرینه‌ی ئه‌ندامانی دیموکرات له په‌رله‌ماندا ده‌که‌ن، وه‌ک غه‌درێک له کۆمه‌ڵگا ده‌یگه‌یه‌نن به کۆمه‌ڵگا، نه‌ک وه‌ک لۆگیکی هه‌ڵبژاردنێک له دیموکراسییدا. ئه‌مانه پێیان وایه، که دیموکراته‌کان (پارتییەکان) په‌رله‌مانیان به‌تاڵ کردووه، داخستووه، په‌رله‌مانیان کۆنترۆڵ کردووه، چونکه خۆیان خاوه‌نی زۆرینه‌ن و هه‌موو شت به ویستی ئه‌وان ده‌کرێت به پرۆژه و ده‌کرێت به یاسا. ئه‌م نووسه‌ر و سیاسییانه، پێیان وایه، که ئه‌وه بزووتنه‌وه‌ی گۆڕانه له دروستبوونیه‌وه توانیویه‌تی سنوور بۆ ده‌سه‌ڵاتی دیموکرات و یه‌کێتیی نیشتمانیی دابنێت. ئێستاش به‌هۆی ئه‌وه‌ی که ڕێژه‌یه‌کی زۆری خه‌ڵکی (گوایه له سه‌دا شه‌ست)، که باوه‌ڕیان به ده‌نگدان نه‌ماوه، له دوایین هه‌ڵبژاردندا ده‌نگیان نه‌دا و بایکۆتی ده‌نگدانیان کرد، ئه‌مه‌ش بووه هۆی ساخته‌کردنی زۆری ده‌نگ و بردنه‌وه‌ی دیموکراته‌کان.


گۆڕان له کۆشی یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستاندا له‌دایک بووه و خاوه‌نی زۆرینه‌ی هه‌وادار و ئه‌ندامی کۆنه یه‌کێتییه. نووسه‌ره‌کانی پشت گۆڕان، ئه‌وانه‌ن بە هه‌مان شێوه، که پێشتر له پشتی یه‌کێتیی نیشتمانییه‌وه بوون. ئه‌و توندوتیژییه‌ی که گۆڕان له سه‌ره‌تای دروستبوونیدا له شه‌قامی کوردیدا دروستی کرد، گه‌وره‌ترین زیانی به پرۆسه‌ی دیموکراسی له کوردستاندا گه‌یاندووه. من یه‌کێکم له‌و قوربانییانه‌ی که به ئاگاداریی گه‌وره سیاسی و گه‌وره نووسه‌ره‌کانی گۆڕان له سه‌ره‌تای ساڵی ٢٠١٠دا هه‌وڵی کوشتنم دراوه. گۆڕان فریشته نییه و ئه‌وانی تریش دێمۆن. لێ به‌ڵێ، من که‌سێکی لێبورده‌م و ڕق و کینه‌م له دڵدا نییه، من ئیمڕۆ ده‌ستخۆشیی گه‌وره له گۆڕان ده‌که‌م که به پرۆژه‌ی خزمه‌تگوزارییه‌وه له ڕێککه‌وتنێکی سیاسییدایه له‌گه‌ڵ دیموکراته‌کان (پارتییەکان)دا. کێشه‌ی ئه‌م نووسه‌ر و سیاسییانه‌ی پشتی گۆڕان ئه‌وه‌یه که ئه‌گه‌ر خۆیان سه‌رکه‌وتوو نه‌بن، ده‌سه‌ڵاتدار نه‌بن، ئه‌وا ئه‌وانی تر سوڵتانن.


ئه‌م ڕه‌خنه نالۆگیکانه به‌رهه‌می کاردانه‌وه‌یه‌کی ده‌روونیی تاکه به‌رامبه‌ر به دیموکراته‌کان (پارتییەکان). تاک لێره‌دا خاوه‌نی وێنه‌یه‌کی ناشیرینی دیموکراته‌کانه، که هه‌میشه نائاگایی تاک وه‌ک گه‌نه‌راتۆرێک بۆ به‌رهه‌مهێنانی بیرکردنه‌وه به‌کاری ده‌هێنێت. تاک چونکه خاوه‌نی زۆرترین نۆیرۆنه بۆ ڕق و بۆ ترس، ئه‌گه‌ر هاتوو له که‌شوهه‌وایه‌کی دیموکراسییانه‌دا، له که‌شوهه‌وایه‌کی ئارامدا قووڵ بێته‌وه بۆ بیرکردنه‌وه‌ له ئێستای کورد و له ئاینده‌ی کورد، ئه‌وا ڕق و ترس ڕێنیشانده‌ری ده‌بێت. ئه‌وه‌شی به ڕق و به ترس بیر ده‌کاته‌وه، هه‌رگیز ناتوانێت ئارام بێت، هه‌رگیز ناتوانێت گه‌شبین بێت به ئاینده، گه‌شبین بێت به پێکه‌وه‌کارکردنێک له‌گه‌ڵ لایه‌نێکدا، له‌گه‌ڵ که‌سێکی تردا ...هتد. پرسیار لێره‌دا ئه‌وه‌یه، که ئاخۆ بۆچی له ده‌ڤه‌ری سلێمانییدا ئه‌م هه‌موو خه‌ڵکه خاوه‌نی زۆرترین نۆیرۆنن بۆ ڕق و بۆ ترس؟ وه‌ڵام، له ڕێگای پرۆسه‌ی فێربوونه‌وه، مرۆڤ ده‌توانێت ببێته خاوه‌نی هه‌مان تێندێنسی به‌رامبه‌ر، ببێته خاوه‌نی هه‌مان هه‌ستی بەرامبەر، ببێته خاوه‌نی هه‌مان بیرکردنه‌وه‌ی بەرامبەر. نۆیرۆنه ئاوێنه‌ییه‌کانی مێشکیش هه‌ڵده‌ستن به پراکتیزه‌کردنی ئه‌م کاره.


وه‌کوو تاک دوو جۆر مرۆڤ هه‌ن، یه‌کیان چه‌کوشه و ئه‌وی تریشیان بزمار، هه‌ر بۆیه پێویسته بڕیار بده‌یت، که تۆ کامیانیت؟ له هه‌ڵبژاردنه‌کانیشدا پارته‌کان تێکۆشانیان و بردنه‌وه‌ی متمانه‌یان له کۆمه‌ڵگادا ده‌یانکات به چه‌کوش. تۆ یان ئه‌وه‌تا کرێکاریت یان ئه‌وه‌تا به‌ڕێوه‌به‌ریت، یان ئه‌وه‌تا سه‌ربازیت یان ئه‌وه‌تا ژه‌نڕاڵیت، یان ئه‌وه‌تا زانایت یان نه‌خوێنده‌واریت، بڕیار له‌ ده‌ستی خۆتدایه، که چی به‌سه‌ر خۆتدا ده‌هێنیت، به‌ڵام ناکرێت چه‌کوش بیت بۆ سه‌ر پانکردنه‌وه، بۆ زاڵده‌ستی. ئه‌وه‌‌ی چه‌کوشه بۆ سه‌ر پانکردنه‌وه ئامرازی ویستێکی ویستراوه نه‌ک خۆی. واتا هه‌میشه که‌سێک چه‌کوش بۆ سه‌ر پانکردنه‌وه به‌کار دێنێت. هه‌موو چه‌کوش بەده‌ستێکیش جه‌للاد نییه، به‌ڵکوو خه‌ڵکانی بنیاتنه‌ریش چه‌کوش بەده‌ستن، که دواجار تابلۆیه‌کی جوانی کۆمه‌ڵگا به دیوارێکی مێژوودا هه‌ڵده‌واسن.


ماوه‌ته‌وه بڵێم، که له شه‌ش مانگی ڕابردوودا تەنیا یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان بێحومه‌رتیی به دیموکراسی و به ئاینده‌ی کورد نه‌کرد، به‌ڵکوو به‌شێک له نووسه‌رانی سلێمانییش. تەنیا یه‌کێتیی نیشتمانی فۆبیای دیموکرات و بارزانییه‌کانی نییه، به‌ڵکوو به‌شێک له نووسه‌رانی سلێمانییش. بۆ ئه‌وه‌ی ئاینده‌مان له دیموکراسییدا ڕزگار بکه‌ین، پێویسته هه‌موومان تابولاڕازا بین (تابولاڕازا، واته په‌ڕه‌یه‌کی سپیی خاڵی و هیچ تێدا نه‌نووسراو). خاڵی بین له هه‌موو جۆره ڕق و کینه‌یه‌ک، بۆ ئه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێ له سه‌ره‌تاوه ده‌ست پێ بکه‌ینه‌وه. بیهێنه به‌رده‌می خۆت، که هه‌موو کورد له ئاشتی و خۆشویستنی یه‌کتردا ده‌ژیین، تۆ پێت وایه، که من خه‌و ده‌بینم، لێ من تاکه که‌سێک نیم که خه‌و به‌م ئاشتی و خۆشه‌ویستییه‌وه ده‌بینم، به‌هیوام ڕۆژێک دابێت، تۆش له‌گه‌ڵمان بیت و کوردستان بکه‌ین به خاکی ئاشتی و خۆشه‌ویستی. باشووری کوردستان خاوه‌نی زیاد له پێنج ملیۆن هاووڵاتیی کورده، بیهێنه به‌رچاوی خۆت، که ئه‌م پێنج ملیۆنه هه‌موو یه‌کتریان خۆش ده‌وێت، ئاخۆ به‌م خۆشه‌ویستییه گه‌وره‌یه ده‌توانین چیی به‌سه‌ر کوردستاندا بهێنین؟ وه‌ڵام، ده‌یکه‌ین به به‌هه‌شتی سه‌ر زه‌مین.