من و كه‌ركووك شارە سێ مه‌وجه‌كه

‌(2)

یادگارییه‌كان هه‌گبه‌ی راستییه‌كانن، كه‌ له‌ رابردوو تێیدا ژیاوین، نەخاسمە به‌ دیوه‌ شیرینه‌كه‌یدا زۆر شتی تایبه‌ت و سه‌رنج راكێشمان بیر دێنێته‌وه‌، وێنه‌كان وه‌ك فیلمێكی سینه‌مایی كۆن، كه‌ چه‌ند چێژی هه‌بووه‌ لامان، یادوه‌رییه‌كانیش به‌ هه‌مان شێوه‌ن. كەركووكم بۆیه‌ لا تایبه‌ت بوو، چونكه‌ شارێكی بە واتای وشە شار، ئه‌و ده‌مه، مەبەستم قۆناغی منداڵیم و سەردانی بەردەواممە بۆ ماڵی باپیرم،‌ ئه‌و دیمه‌نانەی له‌ كەركووك دەمبینی تەنیا لەو شارە دەهاتنە بەرچاوم، بۆیه‌ تا ئێستاش به‌زیندوویی لام ماونەتەوە.


زه‌نگی زه‌نگۆڵه‌ی پایسكیله‌كان، لەو تەمەنەدا پڕتاویان بۆ دروست ئه‌كردم، به‌ شه‌وقه‌وه‌ تاوم ئه‌دا ‌بۆ به‌رقاپی، ئه‌م دیمه‌نه‌ جوداییه‌كی ته‌واویی له‌خۆ ده‌گرت، به‌ به‌راورد به‌ سلێمانی، هه‌ڵبه‌ته‌ تاموچێژی یادگارییه‌كانی سلێمانییش هه‌ر به‌ زیندوویی ده‌مێنێته‌وه،‌ وه‌لێ ئه‌گه‌ر لێكچوواندنێك بكه‌م له‌نێوان كولتوور و دیارده‌ی سلێمانی و كەركووك، هه‌ندێك شت هه‌بوون تایبه‌تمه‌ندیی و شوناسی كه‌ركووك بوون، یه‌ك له‌وانه‌ پاسكیلسواری. به‌ بڕوای من، منداڵان كه‌ له‌ سلێمانی ده‌ژیان، پایسكیل یه‌كێك بوو له‌و ئامرازانه‌ی كه‌ مایه‌ی وازی و چێژی منداڵان بوو، ئه‌و تێگه‌یشتنه‌ی كه‌ هه‌مبوو له‌سه‌ر پایسكیل، وه‌ك ئێستا نه‌بوو، هەمیشە لە کەرکووک کە گەنجان و بەتەمەنەکانیش پایسکلیلیان لێ دەخوڕی، سه‌رم ده‌سوڕ‌ما و لە خەیاڵی خۆما دەمپرسی:‌ چۆن ده‌بێ گه‌وره‌كان پایسكیل بهاژۆن؟ ئه‌م دیمه‌نه‌ جوانه‌ یه‌كێك بوو له‌ دیمه‌نه‌ سه‌رنجڕاكێشه‌كان، كه‌ هه‌میشه‌ خولیای دیتنی بووم، كه گه‌نج یان پیاوێكی کامڵ یاخود ته‌مه‌ن به‌ره‌وژوور به‌ جلی (كه‌وا و سه‌ڵه‌ته‌وه‌) یان جلی ئاسایی و شه‌رواڵ و چۆغه‌وه‌ له‌سه‌ر پایسكیل بوون، ئه‌و دیمه‌نانه‌ هه‌ر له‌پێش چاومن‌. ئەودەم لە شارەکانی دیکەی کوردستان گەلێ جار وەک نوکتە و توانج باس لەم نەریتەی کەرکووکییەکان دەکرا، بۆ نموونە دەیانگوت: ”لە کەرکووک ئەگەر تۆ کوڕە کەرکووکییەک بیت و بچیت بۆ داخوازیی کچێک، پایسکلت نەبێ کچەکەت نادەنێ!“، کەچێ ئێستا هەمووان هاتوونەتە سەر دینی کەرکووکییان و لە شارەکانی کوردستان ناوبەناو هەڵمەتی هۆشیاریی ژینگەیی و تەندروستی بۆ بەکارهێنانی پایسکل ساز دەکەن، ئێستا دەزانم یەکێک لە هۆکارەکانی تەمەندرێژیی ئەودەمی پیاوانی کەرکووکی، پایسکل بوو.


لە کەرکووک هه‌ر دیمه‌نی پاسیكیلسواره‌كان سه‌رنجڕاكێش نه‌بوو، به‌ڵكوو جیرانه‌كانی ماڵی باپیرم له‌و شارە، زۆر جیاواز بوون له‌ جیرانه‌كانی سلێمانیمان، مه‌به‌ست له‌ باشی و خراپیی جیرانه‌كان نییه‌، مه‌به‌ست له‌ جیاوازییانه‌ له‌ نه‌ته‌وه‌ و زمان و كولتوور و ئایینزا.


كه‌ له‌ كووچه‌ و ده‌روازه‌كانی كه‌ركووك ده‌هاتمه‌ ده‌رێ، زۆر شتی جوان و تایبه‌تم ده‌بینی، گوزارشتی له‌ پێكه‌وه‌ژیان و یه‌كترقبوڵكردن و ئارامیی کۆمەڵایەتی و دەروونیی خەڵکی ئەو شارە ده‌كرد، به‌ تایبه‌تی زمانە‌ جیاوازه‌كانی ئاخاوتنی رۆژانەیان، هه‌بوو به‌ کوردی یان سریانی یاخود توركمانی یان عه‌ره‌بی ده‌دوان، شارێكی موڵتی كولتوورییه‌، زۆر به‌لامه‌وه‌ سه‌یر بوو كه‌ كورده‌‌كان به‌ توركمانی ئه‌دوان باش قسه‌یان پێ ده‌كرد و ‌به‌پێچه‌وانه‌‌شه‌وه تورکمانەکانیش هه‌ر وابوون، هه‌ر وایان ئه‌گوت كەركووكە سێ مه‌وجه‌كه‌ یان چوار مه‌وجه‌كه‌!


ئه‌وه‌ی به‌لای منه‌وه‌ زۆر خۆش بوو، ئاهه‌نگ و بۆنەکان‌ بوون، كه‌ كلدان و ئاشوورییه‌كان پێوه‌ی سه‌رقاڵ بوون، له‌ منداڵیمدا زۆر خولیای ئاهه‌نگه‌كانی سه‌ری ساڵ (كرسمیس) بووم، كه‌ ده‌مبینی ئه‌وان دره‌خت و ماڵه‌كانیان ئه‌ڕازێننه‌وه‌، ژنان و كچانی كریستیان جلی ئاهه‌نگیان ئه‌پۆشی، كه‌ نیمچه‌ رووت بوو، ئه‌وكات پێیان ئه‌گوت (جلی سه‌هره‌)، پڕ به‌ دڵ حه‌زم ئه‌كرد به‌شێك بم له‌ فه‌زای ئه‌و خۆشیه‌ی ئه‌وان كه‌ چێژی تایبه‌تی به‌وان ئه‌به‌خشی و کەرکووکیشی جوانتر دەکرد.


دیارده‌یه‌كی تری قه‌شه‌نگی كەركووك، ئه‌و تێكه‌ڵاوی و توانه‌وه‌یه‌ بوو له‌نێوان نه‌ته‌وه‌ و كولتووره‌كان، زۆر له‌ جیرانه‌كانمان سه‌ری باوانێكیان یان كورد بوو، یان توركمان، یان عه‌ره‌ب، یاخود ژن و ژنخوازییه‌كی نوێیان پێكهێنابوو، له‌ سلێمانی ده‌گمه‌ن ده‌مانبیست كچه‌ سلێمانییه‌ك شوو به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كی تر بكات، به‌ڵام له‌ كه‌ركووك ئه‌و تیكه‌ڵبوونه‌ زۆر ئاسایی بوو، هه‌ندێك جار له‌ كه‌سوكاری خۆمانم ده‌پرسی، بۆچی به‌ توركمانی قسه‌ ده‌كه‌ن، ئێوه‌ كورد نین؟


ئه‌وانیش ده‌یانگوت: ”كوردین، بهڵام خۆشمان باش نازانین هۆ‌كاری چییه‌ كه‌ بووینه‌ به‌ توركمان“، یان هه‌ندێكیان هۆكاری ئه‌و توركمانییه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌گێڕنەوە، كه‌ سه‌رباوانێكمان له‌ كاتی سه‌رده‌می عوسمانییه‌كان له‌ ئه‌نجامی پرۆسه‌ی سه‌فه‌ربه‌لك، هاتووه‌ كەركووكیان داگیر كردووه‌، هه‌ندێك خێزانی كورد تیكه‌ڵ به‌وان بوونه‌ و بوونه‌ته‌ توركمان. سه‌رچاوه‌ و گێڕانه‌وه‌ی زۆر هه‌یه‌ بۆ ئه‌م باسه،‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ی گرنگه‌ كه‌ توركمانە كورده‌كان، كه‌ ئێستا زۆربه‌یان خۆیان به‌ كورد داده‌نێن نه‌ك به‌ توركمان، ئه‌و جیاوازییه بۆ من سه‌رنجڕاكێش بوو، چو‌نكه‌ هۆكاری تێكه‌ڵبوونی کولتوورەکان بوو له‌ كه‌ركووك، به‌تایبه‌تی ئه‌و جیاوازییە له‌ بۆنه‌ و ئاهه‌نگه‌كاندا ده‌بینرا.


كاتێك ئاهه‌نگی بووك گواستنه‌وه‌ به‌ ده‌هۆڵ و زوڕنا ده‌ستی پێ ده‌كرد، له‌ به‌رقاپیی ماڵەباوانی بووكه‌وه‌ تا شوێنی ئاهه‌نگه‌كه، ئەوەش‌ یه‌كێك له‌و ده‌نگه‌ باو و خۆشانه‌ی ئه‌و ده‌مه‌ (هابه‌) به‌ توركمانی و كوردی گۆرانیی ده‌چڕی، (شوكر خه‌یات) و (سه‌ڵاح داوده‌) به‌ قه‌تار و ئەڵاوه‌یسی و مەقام، ئه‌مانه‌ ده‌نگبێژ و هونه‌رمه‌ندی ره‌سه‌نی كه‌ركووك بوون.


هه‌رچه‌نده‌ مرۆڤ ئاره‌زووی بینینه‌وه‌ی ئه‌م دیاردانه‌ ده‌كات، وه‌لێ مخابن ئێستا بوونه‌ته‌ یادگاری و دووباره‌بوونه‌وه‌یان زۆر سانا نییە.


به ‌تێپه‌ڕبوونی زه‌مەن، كه‌ركووكیش وه‌ك شوێنه‌كانی دی، گۆڕانكاریی زۆری به‌سه‌ردا هاتووه‌، له‌ ڕووی نه‌ریته‌ كۆمه‌ڵایتییه‌كان له‌بری پێشكه‌وتن، پاشكه‌وتوو بوونه‌، ئه‌و سیاسه‌ته‌ ناعادیله‌ی كه ‌له‌و شاره‌ سه‌پێنراوه‌، بووەته‌ هۆكاری ونبوونی پێكه‌وه‌ژیان، له‌وه‌ته‌ی هه‌یه‌ هه‌موومان ده‌زانین خاكه‌كه‌ی كوردستانییە، ‌به‌ڵام ئه‌وه‌ خۆمانین بووینه‌ته‌ هۆكاری له‌ده‌ستدانی خاكه‌كه‌ی، دوژمن دوژمنه‌. ئه‌و پێی خۆشه‌ له‌ناو كه‌ركووك ناته‌بایی هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ كەر‌كووكییه‌كانی بستێنێت و بیخاته‌ باخه‌ڵی خۆیه‌وه،‌ مەخابن ئه‌و خواسته‌ لەمێژینه‌ی داگیركه‌ره‌كانی كه‌ركووك به ‌ده‌ستی هەندێ لە سیاسییه‌كان، وه‌ك سینییه‌كی زێڕین پێشکەش کرا!


له‌ رووه‌كانی تریشه‌وه‌، ساده‌یی و ئارامی و پێكه‌وه‌ژیان وه‌ك ئه‌وده‌می منداڵیی من نه‌ماوه،‌ نه‌ته‌وه‌كانی نیشته‌جێی ئه‌م شاره‌ به‌ گومان و كه‌مبڕواییه‌وه‌ له‌گه‌ڵ یه‌کدی مامه‌ڵه‌ ده‌كه‌ن، هه‌رچه‌نده‌ ژن و ژنخوازییش له‌نێویاندا هه‌یه،‌ تروسكاییه‌كی كه‌م له‌ یه‌كترقبووڵكردن ماوه‌، وه‌لێ ئه‌ویش به‌ره‌و پووكانه‌وه‌ و كزبوونی ته‌واو ئه‌چێت، داخی سه‌خت ئه‌وه‌یه ڕقئه‌ستووری و كینه‌ لەئاست یەکتر تا بێت زیاد ئه‌بێت، سیما و ره‌نگی شار ئێجگار له‌خۆچووه‌ به‌ تێڕوانین و به‌راورد لەگه‌ڵ سه‌رده‌می منداڵیم، زه‌حمه‌ته‌ کەركووكی شاری پێكه‌وه‌ژیان و خۆشه‌ویستی بناسیته‌وه‌.