من و كه‌ركووك

(1)

مرۆڤ و شوناس دوو شتی ئاوێتەی یەكترن، بیرەوەیی منداڵی و‌ خەیاڵی نێو ئەلبوومی یادگارییەكان مەحاڵە لەبیر بكرێن، خوشەویستی و هۆگربوون بە شوێنێك، بە كەسێك، بە دیمەنێك، یان بە شارێك، كە یەكەم بەركەوتن و دەستپێكی تێگەیشتن لە منداڵییەوە لەوێوە دەستی پێ كردبێت، دەبنە بەشێک لە کەسایەتی و شوناسی مرۆڤ.


هەڵبەت مەبەستم شوناس بە مانا تەقلیدییەكەی نییە، وەك پێناسەیەك لە گیرفاندا،‌ بەڵكوو ئەو میكانیزمە رۆحییەم مەبەستە، كە ‌دڵ و دەروون وابەستە ئەكات بە شوێنێک، كە لە هیچ شوێنیكی دنیادا وەك ئەوێ ناتوانی لێی بحەسێیتەوە، كە ئەویش لای من (من و كەركووك)ن.


هەرچەندە هەندێك جار سەختە ئەوەی لەناو دڵ و دەروونی منێکی لەدایکبووی شاری کەرکووکدایە بۆ وەسفكردنی كەركووك بە وشە دەرببڕێت، یان لەسەر پەڕە كاغەزیك بنووسرێتەوە، هەروەك گۆرانی شاعیر، دەڵێت: “هەرچەند ئەكەم ئەو خەیاڵەی پێی مەستم.. بۆم ناخرێتە ناو چوارچێوەی هەڵبەستم”.


كە منداڵ بووم ماڵمان لە سلێمانی بوو، دەمێ کە لە خوێندنگەی سەرەتایی دەگەڕامەوە ماڵ، کە لە دوورەوە ئۆتۆمبێلە (تۆیۆتا كراونە سپییەكە)ی باپیرمم لەبەردەم قاپیی ماڵەوە دەبینی، تێدەگەیشتم بەرەو كەركووك سەفەر دەكەین و باپیرم ئەو ئۆتۆمبێلەی بۆ ئەوە ناردووە تا بمنانبات بۆ کەرکووک بۆ ماڵی خۆیان.


سەفەر بەرەو كه‌ركووك دەستپێكی گەشتێکی بەهەشتیی من بوو، بەداخەوە ئێستاشی لەگەڵدا بێت، ناتوانم بە وشە وەسفی دڵخۆشیی ئەو ساتانەم بكەم. حەزم ئەكرد كراونە سپییەكە باڵ بگرێ و زوو بگاتە پیرە لانكەی دایكم و زێدی چاوهەڵهێنانم بە دنیا. ئەگەرچی جارجار لەنێو ئۆتۆمبێلەکەدا خەوێكی قووڵ دەیبردمەوە، بەڵام بە زۆریش بوایە حەزم دەكرد لەو دەمە بەخەبەر بم كە دەگەیشتنینە دەروازەی كه‌ركووك، زۆر جار وەك ئەوەی فریشتەکان لە خەونا بانگم بکەن، پێش گەیشتن بەخەبەر دەهاتم و چاوەكانم بە دیدەنی گڕی ئاگری بابا گوڕگوڕ رۆشن دەبوون، بۆ من ئەو ئاگرە ئاوڕشێنی دڵ و دەروونم بوو، دەمویست زووتر بگەم بە ماڵی باپیرە، تا سیحرەكانی تری شارە خۆشەویستەکەم (کەرکووک) زیاتر کار لە رۆحم بکەن.


لە مناڵیما، لەگەڵ ماڵەوە گەشت و گەڕانی زۆرم بەناو شارەكانی كوردستاندا كردووە، بەڵام بۆن و بەرامی كه‌ركووك هەمیشە جیاواز بووە و وەك هێلانەی ئەو باڵندەیە وایە، کە شوێنەواری لە رۆحدا ناسڕێتەوە.


هەموومان پڕین لە یادگاریی سەردەمی منداڵی، بەلای من بیرەوەریی كووچە و كۆڵانە تەسكەکان و بڵندیی دیوار و پایه‌ قەدیمەكانی كه‌ركووك لە هەموویان جوانترن، بەتایبەت مەزنیی دەروازەكانی كە زۆر سەرنجڕاكێش بوون. ئەو دەمە خۆم وەك گەڕیدەیەکی کونجکۆڵ دەبینی كە شوێنەوارەكان و جیاوازیی نێوان نەتەوەكان، زمان، دابونەریتی كه‌ركووكییەكان سەرسامی دەکات. گەڕەكی ئیمام قاسم لانكە و ماڵەباوانی ئێمە بوو، ئێوارانی كه‌ركووكی سەردەمی منداڵیم زۆر جیاوازتر بوو، گەڕان بەناو حەسیرەكە و قەڵا و قەیسەری، بینینی جەنجاڵی و ئاپۆڕای خەڵكی و سەودا و مامەڵەی گەرمی ڕاستگۆیانەی بازرگانەكان لە هیچ شوێنێكی تر نەدەچوو.


بیستنی زاراوە و زمانی تری دانیشتووانە‌ شیرینەكەی كه‌ركووك، زۆر جیاواز بوو،  لێرە و لەوێ دەستەواژەگەلی(حەیاتم، گوێزم گوزال قرداشم بە زمانی توركمانی، واتا برا جوانەكەم بە كوردی) و لەگەڵ هەندێك دەستەواژەی شیرینی تر، كە تایبەتن بە كه‌ركووكییەكان، من و هەموو منداڵێكی كه‌ركووكی پێی ئاشناین.


ئێستەش لە ئاخاوتنی ئاسایی رۆژانەمدا بەشێك لەو وشە و دەستەواژانە بەكار دەهێنم، كە بەلامەوە زۆر خۆش بوون، وەك “مامر- مریشك، ئاشەكەت بخۆ- نانەكەت بخۆ، وازی بكەین- یاری بكەین ...". زۆر جار بە دەرگا دەڵێم قاپی! ئەگەرچی وشەیەكی توركمانییە، بەڵام خزاوەتەوە ناو زمان و ئەدەبیاتی كوردیی كه‌ركووكییه‌كانه‌وه‌، زۆر جاریش هه‌بووه‌ له‌ قوتابخانه‌ تووشی توانج هاتووم له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی (قل یان قلێك)م له‌بری (دانه)‌ به‌كار هێناوه‌. ئیدی زۆر یاده‌وه‌ریی شیرن و تاڵ هه‌یه‌ كه‌ باس بكرێت، وه‌لێ لەم وتارە كورتەدا ناتوانم باری سەرنج بخەمە سەر هەموو شتێك، بەڵام ئەوەی هێشتا پێی مەستم، تایبەتمەندیی كه‌ركووكە، كە ئێجگار جودایە لە شوێنەكانی تر و دووبارەبوونەوەشی ئاسان نییە، ئەگەر مەحاڵ نەبێت.


دیوێكی تری كه‌ركووك، كە ئەویش سیحری لە رۆحدا دەرناچێت، پیاسەی ئێواران و فەزا مۆدێرنەكەی بوو. كه‌ركووكییەكان بۆ پیاسەی ئێواران، بەشی زۆریان ملی رێگای عەرەفە و مونتەزە و كه‌ركووكی وتەنی “تەریق بەغداد”یان دەگرتە بەر.


ئارەزووە نەبڕاوەكانی منداڵی و جۆراوجۆری تام و چێژی خواردنەكان، هەزار هێندەی تر كه‌ركووكی لە دڵمدا شیرین كردبوو، كاهییە حەیاتەكە، كەعكە بەتام و خۆشەكەی، لەحم بعەجینە ناوازەكەی، قەیماغە بەتامەكەی، شیرینییەكانی عەرەفە و ... تام و لەزەتی، هەموویان بەشێكن لە یادگاری و له‌ رۆحمدا چه‌سپاون، لێم جیا نابنه‌وه‌.


ئێستا كە باسی كه‌ركووك دەكەم منداڵ نیم! تەمەنم هەڵكشاوە و ماوەیەكی زۆریشە تەنانەت لە كوردستانێ دوورم، زۆر شتی ئەو سەردەمە لەیاد کردوون، بەڵام ئەوەی دوای 40 ساڵ تەمەن لێی تێگەیشتووم و لە رۆحمدا جیا نابێتەوە و ناتوانم لەبیری بكەم، تەنیا كه‌ركووكە، كە وزە و گوڕوتینی یادگارییەكانی، وەك پاڵنەرێكی سیحراوی دەمباتەوە بۆ دەمی منداڵیم و هەر بە چاوی پاكیزەیی و بێگەردیی منداڵییەوە بڕوانمە كه‌ركووك، كە نیشتمانی دایكمە.


هەمووی ئەوەی لەسەرەوە باسم كردن و دەكرێت زۆر زۆرتریشی لەسەر بنووسم، دیوە كۆمەڵایەتی و ژیانی ئاسایی شیرینی كه‌ركووكییەكانە، بەڵام كە قسە دێتە سەر دیوە سیاسی و ئابوورییەکەی، مەخابن قسەکانم تاڵ دەبن. كه‌ركووك یەكێكە لە شارە هەرە دەوڵەمەندەکانی دنیا بە زێڕە رەشەكەی و سامانە سروشتییە زۆر زەوەن و لەبن نەهاتووەکەی، لێ بەدبەخترین شاری دنیایە، هەر لە شاڵاوی ئەنفال دەرهەق بە گەرمیان و كه‌ركووكییەكان و گۆڕینی دیمۆگرافیا و تەعریبكردنی شارەكە پێش رووخانی رژێمی بەعس تا دەگات بە نانەوەی فیتنە و ئاشووب لەدوای 2003ەوە تا ئێستا لەنێوان پێكهاتە رەسەنەكانی كه‌ركووك، كە هەموو ئەوانە وایان كردووە كه‌ركووكییەكان وەکوو پێویست نەتوانن لەگەڵ یەكتری هەڵكەن و بەیەكەوە زەماوەند و تازیمانە بكەن، گەشت و گوزار بكەن.


لە بەشی دووەمی ئەم وتارەمدا، زۆر شتی تر لەبارەی قۆناغەکانی میژووی تازەی ئەم شارە دەنووسم.