نوێنەرایەتییەکانی هەرێمی کوردستان لە دەرەوە چۆن کاراتر دەکرێن؟

(2)

لە بەشی یەكەمی وتارەكەمدا، باسێكی گشتیی رۆڵی نوێنەرایەتی و كونسوڵخانە و باڵوێزخانە و پەیوەندییەكانی دەرەوەم كرد، بە گەڕانەوە بۆ بڕگەی سێیەمی مادەی 121ی دەستووری هەمیشەیی عێراق، پەرلەمانی هەرێمی كوردستان دەتوانێت چوارچێوەیەكی یاسایی بۆ فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان و كردنەوەی نوێنەرایەتی لەدەرەوە دەربكات، (بێ گومان ئەگەر یاسایەك بۆ ئەو فەرمانگەیە نییە و كردنەوەی نوێنەرایەتی نییە).
مەبەستی من لەمەدا ئەوەیە، دەكرێت سوود لەو مادە یاساییەی دەستووری عێراقی وەربگیرێت، بۆ رێكخستنەوەی نوێنەرایەتییەكانی هەرێمی كوردستان لەدەرەوە، بەو پێیەی هێندەی من ئاگادارم، هەندێك لە نوێنەرایەتییەكان ئەگەر هەر هەمووی نەبێت، وەك نووسینگەی بارزگانی تۆمار كراون، نەك نوێنەرایەتی.
بۆ بە یاساییكردنی ئەو پرسە هەرە گرنگ و هەستیارە، پێویستە پەرلەمان یاسایەك دەربكات، نەك هەر لە چوارگۆشەی یەكەمدا بمێنینەوە و وڵاتان لە دیوە مرۆییەكەی لەگەڵ پرسی كورد مامەڵە بكەن. ئیتر كاتی هاتووە، هاوشانی دیوە مرۆییەكەی كە ساڵی 1991 بینیمان، كاتێك فەڕەنسا لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کاری بۆدەرکردنی بڕیاری 688 كرد، ئەوە دەمەی كۆڕەوە ملیۆنییەكەی كوردستان لە کەناڵە تەلەڤزیۆ نییەکانەوە دنیای هەژاند. ئێستا ئیتر گرنگە پەیوەندییەكانی دەرەوەی كوردستان، بە سیستەماتیك بە دیوە سیاسی و ئابووری و بازرگانییەكەی ببەسترێتەوە.
لەوەی باسی دەكەم لە گرێبەستە نەوتییەكان بێ ئاگا نیم، كە بە رای من یەكێك بوو لە هۆكارە هەرە سەرەكییەكانی بەدەنگهاتنی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، كاتێك داعش هێرشی كردە سەر كوردستان.
بەڵام مەبەستی من لەمەدا ئەوەیە، دەبێ ئەو پرسە بە یاسا و رێكارە یاساییەكانی رێك بخرێت، بە جۆرێك دەركردنی یاسایەكی تایبەت بۆ ئەو نوینەرایەتییانە سەرەتا گرنگە و دەبێ هەبێت، ئەگەرنا لە دنیای پەیوەندییەكاندا، زۆر گرنگە پەیمانگەیەكی پێگەیاندنی كادری دیپلۆماسی لە كوردستان دروست بكرێت، كە بەگوێرەی پسپۆری و تایبەتمەندییەكان لەسەر بنەمای توانا و لێهاتوویی نیشتمانی، گەنجی بەتوانا لەو پەیمانگەیە فێر بكرێن و بچنە راهێنانەوە لەسەر پەیوەندی دروستكردن لە هەموو بوارەكاندا.


لە دەستووری عێراقدا، خۆشبەختانە پرسی ئەو نوێنەرایەتییە بە دەستكراوەیی باس كراوە، كەواتە دەتوانین لە یاسایەكەدا بە دەستكراوەیی ئیشی لەسەر بكەین، یانی چۆن؟ بە جۆرێك دەتوانین وەك باڵوێزخانەی كوردستان مامەڵەی لەگەڵ بكرێت، بە ناونیشانی نوێنەرایەتی، بە دیوەكەی تر، دەتوانین پاشكۆ جیاوازە رێگەپێدراوەكان لە رووی كولتووری و هونەری و بارزگانی و ئابووری و زۆر پرسی تر، بكرێنەوە.


ئەگەر چاوێكی خێرا بە نوێنەرایەتییەكانی هەرێمی كوردستاندا بخشێنین، دەبینین نوێنەرایەتییەكان ستافی تەواوی بەشەکانیان نییە، گریمانە گەر هەشبێت، کەواتە کەمتەرخەمن لە ڕێکخستنی چالاکییەکان، ئەمە پێویست دەكات رێكخستنەوەی بۆ بكرێت. جگە لەمەش دەکرێ نوێنەرایەتیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان چەترێک بێت بۆ هەموو حزبە كوردستانییەکان، تا هەماهەنگی و کاری هاوبەش بکرێت لەدەرەوە، نەک پەراوێزخستن و خۆ به‌دوورگرتن لێیان، دواجار ئه‌و نمایندانه‌ كار بۆ حزبه‌كانیان ده‌كه‌ن و حزبه‌كانیش به‌شێكن له‌ كوردستان و بایه‌خ و گرنگیی خۆیان هه‌یه‌.


كه‌واته‌  ئەو پرسە زۆر گرنگە، كه‌ نوێنه‌رایەتییه‌كان بە نیشتمانی بكرێن، چونكە دواجار ئەوان نوێنەری قەوارەیەكی سیاسیین، كە پێی دەڵێن هەرێمی كوردستان. 
ئەوانەی لە نوێنەرایەتییەكانی دەرەوە نمایندەی هەرێمی كوردستان دەكەن، باشتر وایه‌ میكانیزم و ڕێوشوێنی پێویست بۆ دروستكردنی لۆبییه‌كی به‌هێزی كوردانه‌، پاشان له‌ ڕێگای ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ دبلۆماسییانه‌وه‌ كار له‌ناو جومگه‌كانی ده‌سه‌ڵاتی سیاسیدا بكرێت، ئه‌وكات كاریگه‌ریی زیاتری ده‌بێت له‌سه‌ر گه‌یاندنی خواست و داواكانی گه‌لی كورد. هه‌میشه‌ گوتراوه‌ كورد له‌ دروستكردنی په‌یوه‌ندییه‌ دیبلۆماسییه‌كان نه‌شاره‌زایه‌ و نه‌توانراوه‌ لۆبییه‌كی به‌هێز دروست بكات، گه‌ر خۆمان به‌ گه‌لانی تر به‌راورد بكه‌ین، ئه‌وا ده‌بینین ئه‌وان هه‌موو به‌ پرۆسه‌یه‌كی دیرۆكیدا تێپه‌ڕیون كه‌ كورد تێیدا تینه‌په‌ڕیوه‌. ئه‌وه‌ی جێی داخه‌، كورد له‌ ڕۆژئاواش هەر وایە، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ تا راده‌یه‌ك زه‌مینه‌سازیی باش بۆ نوێنه‌رایەتییه‌كانی كراوه‌، له‌چاو كه‌مینەکانی دی، بەڵام زۆر لاوازین له‌ هه‌بوونی لۆبییه‌ك، كه‌واته‌ كاتی هاوسه‌نگی و ڕێكخسته‌وه‌ی نوێنه‌رایەتییه‌كانه‌، تا به‌ ته‌كنیكی جیاوازتر كار بۆ ئاساییكردنه‌وه‌ی نائاساییه‌كان بكرێت.