خەمێک لە زمان و کولتووری کوردی

بۆ نەوەکانی کورد لە تاراوگە

یەكێك لە بیرەوەرییە هەرە جوانەكانی منداڵیم، كە هەرگیز لە یادم ناچێ، سەیوانەكەی دایكم بوو. رۆژانی باران، بەیانییان خۆم ئامادە دەكرد و بەڕێ دەكەوتم بۆ خوێندنگە، ئەویشم لەگەڵ خۆم ئەبرد، چەندین منداڵی جیران و هاوڕێمم لەژێر ئەم سەیوانەدا كۆ دەكردەوە، بەدەم پێكەنین و گەمە و گاڵتەوە، بە شەوق و زەوقێكی زۆرەوە بەرەو خوێندن دەڕۆیشتین.


ساڵ بە ساڵ، لەگەڵ گەورەبوون و گەشەكردندا، زیاتر و باشتر تێگەیشتم، سەیوانەكەمان چ نیشتمانێكی مەزن بوو، هەموومانی لەژێر خۆیدا كۆ دەكردەوە، وەلێ، ئەوەی جێگەی داخ بوو، كاتێك ئێمە منداڵ بووین، ژیان و تەكنەلۆژیا و خوێندن و بژارەكانی وەك ئێستا نەبوون. لە هەرزەکاری و گەنجیدا ئەوەی زۆر گرنگ بوو بەلامانەوە و شەڕمان بۆی دەكرد، فێربوونی زمانی كوردی و پابەندبوون بە کولتوور و فەرهەنگی كوردەوارییەوە بوو. هەڵبەتە ئەو بارودۆخەی كە تێیدا دەژیان، جیاوازتر بوو لە ئێستا، ئەوکات سەردەمێكی هێندە ترسناك بوو، لەسای ژینگەیەكی داڕماوی سیستەمێكی خوێندنی پڕ لە ترس لە دەست حوكمی ڕژێمی دیكتاتۆری بەعسدا.


لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، بیركردنەوە، تێڕامان لەو سیستەمە كۆمەڵایەتییەی ئەوسا هەبوو، كاریگەرییەكی نێگەتیڤی دروست كردبوو هەمبەر بە خوێندن، بە هۆكاری پراكتیزەكردنی ئەو سیاسەتە چەوتانەی باوی كۆمەڵگەی كوردەواریی ئەو سەردەم، كە هاوشانی رێكارەكانی رژێمی ئەو كاتەی خوێندنگە و وانەكان، هێندە سەپێنەر بوون، هەوڵمان دەدا لێی قوتار ببین. بە بەراورد لەگەڵ ئێستادا، چەرخەلەی ڕۆژگار زۆر گۆڕاوە و كرانەوە بە ژیانی دەرەوە و زەمەنی عەولەمە و گەشەكردنی تەكنەلۆژیا، مرۆڤەكانی سەرپشك كردووە، کە تواناكانی خۆی ئاو بدات و بیر لەوە بکاتەوە لە چیدا خەرجی بكات و لە چیدا پسپۆڕی بەدەست بهێنێت.


پێوەند بەو پرسە و بەستنەوەی بە كۆچی كوردستانییان بۆ تاراوگە و گەورەبوونی نەوەیەك دوور لە نیشتمان، ژینگەیەكی نوێ و جودا بۆ ئەوان هاتووەتە كایەوە، فەزایەكی ئارام و ئاسان لەبەردەستیاندا هەیە، بژارەی باش بۆ فێربوون و مەعریفە، خوێندن لەسەر ئاستی باڵا، ئەمانە هەموو هۆكارن بۆ ئەوەی نەوەیەكی باش و سەركەوتوویان لێ دروست ببێت، كە بتوانن ئەسپی خۆیان لەو بوارانەی كە تێیدا سەركەوتوون، تاو بدەن. كەواتە لێرەدا ئەرك دێتە پێشەوە، ئەركیش جۆری هەیە، بۆ هەر ئەركێكیش ماف هەیە، ئەو نیشتمانەی، كە لێی هەڵهاتن، ئیدی لەبەر هەر هۆكارێك بێت، ئێستا ئەركی دەسەڵاتداران و سیاسەتمەدارانی ئەوەیە، كار بۆ ئەوانە بكات، كە ئەو نەوەیە سەرچاوگەی بوون و ناسنامەیان، سوودمەند و سوود گەیەنەر بن.


ڕێگا و رێكارەكان زۆرن گەر ویست هەبێت، بۆ نموونە، لە بەشێكی وڵاتانی دونیا، حكوومەتی هەرێم نوێنەرایەتیی هەیە، ئەم نوێنەرایەتییانە پێویستە ببنە دەروازەیەك بۆ ئەوەی ببنە بە وێستگەگەلێک بۆ دەوڵەمەندكردنی ئەو گەنجانەی كە لە تاراوگە دەژین، بە جۆرێك، بتوانن بەرچاویان ڕۆشن بكاتەوە، لە بواری زمانی كوردی، کولتوور و ئەدەبیات و مێژوو و جوگرافیای كوردستان، بەتایبەتی کولتووری كوردی بە جلوبەرگ و میوزیك و ... هتد، ئەویش لە رێگەی ئەنجامدانی دەیان چالاكی. ئەمە جگە لەوەی كە ئەركێكی جوانی نیشتمانییە، لەلایەكی تریش مەعریفییە، بەهایەك دەبەخشێ بە نەوەیەك لە تاراوگە، تا ئاشنا بن بە ژیانی كوردەواری.


ناوەندێک بکرێتەوە.. مەبەست لەو ناوەندە چییە؟


كردنەوەی ناوەندێك بۆ چالاكییەكانی لەسەرەوە باسم كردن، گرنگییەكەی هەر لەوەدا نییە نەوەیەكی نوێی كوردستان نەدیتوو ئاشنا دەكات بە زمان و كولتوور و فەرهەنگ و ئەدەبی كوردی، بەڵكوو لە رێگەی ئەو نەوەیە دەتوانرێت كاریگەری بخەیتە سەر نەوەی نوێی ئەوروپییش، كە ئاشنا بن بە كورد و فەرهەنگەكەی. جا ئەگەر ئەو ناوەندە هەمیشەییش نەبێت لەبەر هۆكاری خۆی، دەکرێ لە فۆڕمێكی كەمپین بۆ گەنجان، چالاكیی جۆراوجۆر لەخۆ بگرێت، وەلێ ئامانجە گرنگەكە بەستنەوەی گەنجانی تاراوگەیە بە نیشتمانەوە، ئەم جۆرە نەریتە لە بەلجیكا یەكێكە لەو دیاردانەی كە لەنێوان هەرێمەكاندا دیار و باوە، بە جۆرێك لاوانی هەرێمی واڵۆنییەكان دێن بۆ هەرێمی فڵاندەرییەكان، یانیش بەپێچەوانەوە، هەرچەندە هەموویان هاووڵاتیی بەلجیكن، بەڵام جیاوازیی جوگرافیای هەرێمەكان وای كردووە، كە زمانیان و هەندێك لە کولتوور و فەرهەنگیان جیاواز بێت لە یەكدی، بۆیە بۆ ئاشنابوون لەنێوان هەرێمی فەرەنسی، كە بە واڵۆن ناسراوە، هەرێمی هۆڵندی بە فلاندەرن ناسراوە، هەروەها هەرێمی ئەڵمانی بە دۆچ ناسراوە، ئەم پرۆسێسە بۆ ئاشنابوونە بە شوناسی هەرێمەكان و مامەڵەكردن لەگەڵ یەك ساناتر دەكات، كەواتە ببینە وڵاتێكی وەك بەلجیكا، لە ناوەڕۆكدا دابەشی سەر سێ هەرێمی جیاوازە، ئەوان بۆ كاڵكردنەوەی سنوورە جیاوازەكان و ئاشنابوونی نەوەكانیان بە كولتووری یەكتری، چالاكی دەكەن.


كەواتە ئێمەی کورد و کوردستانی بۆ پێگەیاندن و تێگەیشتنی نەوەیەكی تەندروست لە تاراوگە، پێویستیمان بە پێنگاڤی لەم جۆرانە هەیە، تا ئەم نەوەیە ڕۆشنگەریی زیاتر بە نیشتمانی دایک بگەیەنێت و شانازی بە كوردبوون و کوردستانیبوونی خۆیەوە بكات، رۆژێك لە رۆژان حەزی گەڕانەوە و خزمەتی بە نیشتمان هەبێت، یان لایەنی كەم تاكێكی چالاك بێت بۆ مافی نەتەوەكەی لە تاراوگە و بەدەم پرسە نەتەوایەتییەكانییەوە بچێت، هەروەها هەوڵدانێكیشە بۆ بەزیندوو راگرتنی ناسنامە و شوناسیان.


خودی خۆم لەو خەمەدام كە منداڵەكانم لە خەمی ژیان و ئایندەیانن، كە لەم دنیا گلۆبالیزەنیشنەدا ژیان بە جۆرێك گۆڕاوە، كە دیموگرافیای مرۆڤەكانی وەك كێك دابەش كردووە، بۆیە پەیامم بۆ خەمخۆرەكانە تا لە خەمی ئەم نەوەیاندا بن، بەدڵنیاییەوە ئەو نەوەیەش لە خەمی نەوەكانی تری دوای خۆیاندا دەبن.