وەهمى بە خوێنەر بوون

 

رەبيع ئەلجابر رۆمانووس و نووسەر لە وتارێكدا بەناونيشانى (ئايا هاوين وەرزێكى گونجاوە بۆ خوێندنەوە) لەو وتارەدا باس لە خوێنەر و نووسەرى وەهمى دەكات، گوايە كەسانێك هەن بۆ ئەوەى بەخەڵك بڵێن ئێمە خوێنەرين يان نووسەرين و بوونمان هەيە لەو بازنەيە، كتێبى قەبارە گەورە بەدەستەوە دەگرن و لاني كەميش دەيخوێننەوە، يان لەبازاڕى كتێبفرۆشان كتێبى گەورە و چەند بەش دەكڕن و لەنێو كتێبخانەكەيان دايانناوە بەبێ ئەوەى بيخوێننەوە، خۆ ئەگەر بيخوێننەوە وەکوو ئەگەرێكى پۆزەتيف، ديسان كێشەكە ئەوەيە هيچى لێ تێنەگەن و هيچيش فێرنابن لەو دەقانە، ئەم حاڵەتە نزيكە لەوەى هەندێك كەس هەن خوويان بەو نووسەرانەوە گرتووە ببن بە برادەر يان نزيك بن لێيانەوە، يان دەچنە يانەى نووسەران، تاكوو هەم سيحرەكە بەتاڵ بكەنەوە لە زەينى خۆيان، هەم بيسەلمێنن وەكوو ئامادەبوويەكى ئەو كۆمەڵانە، ئەوانيش نووسەرن و ئەو تەليسمەيان شكاندووە، راستيەكەى ئەمە وەهمە لەهەموو بارەكاندا.


لە دونياى ئەدەبى كورديدا خوێنەرى ناجدى لەم بابەتە زۆرن بوون بە ماڵ بەسەر نووسين و ئەدەبەوە، بۆ نموونە كەسێك چەند دەقێكى ئاسايى خوێندووەتەوە كە مەعريفەكەى قابيلى ئێستاى نييە، كەچى بەو رۆشنبيرييە كەمەوە قسە لەسەر ئەدەب و شيعر و رۆمان دەكات، يان چەند جارێك چۆتە كۆڕ و سيمينارى ئەدەبى و فكرى، ئيدى فەزايەكى بۆ خۆى درووست كردووە كە بووە بەشێك لەو دونيا ئەدەبييەى كورد شانازیى پێوە دەكات، ئەمانە بەشێكيان زۆر بەئاشكرا ديارن كە بوون بە نووسەر و رۆماننووس و شاعير و هتد، بەڵام پرسيارەكە ئەوەيە بۆچى ناتوانن لە موناقەشەيەكى ئەدەبيدا وەكو فكرى ئەدەبى، لانيكەم نەك شتى تازە بڵێت، بەڵكوو تەنها تێبگەن زەروورەتى ئەدەب و فكرى ئەدەبى چیيە و بۆچى پێويستە؟


فەزايەكى مەترسيدار دروست بووە كە بەشێكى زۆرى پەيوەنديى بە نەخوێنەوارى ئەو كتێبخانە و بەناو خانەى چاپكردنى كتێبانەوە هەيە كە لە دونياى ئەدەبى كورديدا هەن و وەكوو دۆمەڵان هەڵتۆقيون و پێوەريش بۆ نووسەر دادەنێن، بۆ نموونە چەند گرووپێك هەن رێک كەوتوون رۆمان بنووسن، يان تەرجومە بكەن و ئەوانيش بۆيان چاپ بكەن و جۆرێك لە بازاڕى كتێب و خوێندنەوە دروست بكەن كە هيچ خەمێكى مەعريفیى لەپشتەوە نييە، ئەمە بە بۆچوونى من تەنها يەك ئامانجى لەپشتەوە، ئەويش بە شێوەيەك لە شێوەكان گێلكردنى خوێنەرى كورد و سەرقاڵكردنيانە بەو داتا ئاساييانەى كە هيچ بەرهەم ناهێنێ بۆ بيركردنەوە، جگە لەوەى ببێت بە كڕيارى رۆمان و ئەدەبى سادەى بێ ناوەڕۆكى فكرى، ئەمە وەكوو ئەو بازاڕەيە كە خۆراكى خراپ دەرخواردى كڕيار و بەكاربەرەكانى دەدەن و سيستميش پشتگوێى خستووە، ئەگەر نا پرسيارەكە ئەوەيە بۆچى خودى ئەوانەى دەنووسن خۆيان لە قەرەى بابەتى فكریى قوڵ نادەن، بۆچى گەرەكيان نييە موناقەشەى ئەدەبى دروست ببێت و ئامانجێك بپێكێ، جگە لە رۆمان وەكوو خراپترين كاڵاى بازاڕى نووسين، چونكە نايانەوێ نەوەيەكى خوێنەوار دروست ببێت و پرسيارى شەرمهێنەر بۆ نووسەر و ئەديب بەرهەم بهێنێ و لەوێوە ململانێى نەوەكان ببێتە دياردە.


خوێنەر يان نووسەر هەيە وەرزێكى تايبەتى لە ساڵدا داناوە بۆ خوێندنەوە، ئەم بيانووە لۆژيكييە يان واقيعييە؟ لە راستيدا خوێندنەوە نە كاتى هەيە و نە كۆتايى دێت و نە بە يەك جار خوێندنەوەى تێكستێك يان كتێبێك خوێنەر بڕى پێى دەشكێت، ئەگەر خوێنەرى جدى بێت، چونكە وەكوو بۆرخيس گوتوويەتى (كتێب هەيە چەند جارێك خوێندوومەتەوە ئەوكات تێگەيشتووم مەبەستى دانەرەكەى چييە)، خوێنەر و نووسەرى كورد بە يەكجار خوێندنەوەى سەتحى بەبێ ئەوەى بزانێ لەنێوان خوێندنەوە و نووسين، پنتێك هەيە بۆ بيركردنەوە، قسە لەسەر كتێبەكە دەكات، يان لەسەرى دەنووسێت و نمايیش و خوێندنەوەى بۆ دەكات و لەگۆڤار و رۆژنامە ئەدەبييەكان بڵاوى دەكاتەوە، ئەم هەڕەمەكييەتە لە كەم شوێنى دونيا و لە كەم ناوەند قبوڵ كراوە، جگە لەو بەربەرييەتەى لە دونياى ئەدەبى و نووسين و ميدياى كوردى هەيە، چونكە لە هەموو دونيا خوێندنەوە و نووسين بەرپرسيارێتييە، جگە لە كورد كە بەرپرسيارێتى بە كارێكى لاوەكى دادەنێت، ئەمەيە وەهمى دروست كردووە.