ناسیونالیزمى كوردى له‌ باكوور

كێشه‌ى به‌ڕێوه‌بردنى پێواژى ئاشتى و مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ده‌رفه‌ته‌كاندا

(6)

 

شانسى دووباره‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى پێواژۆى ئاشتى
دواى ئه‌و هه‌موو هه‌ڵكشان‌ و داكشان‌ و ئه‌زموون‌ و ئازار‌ و گۆڕانكارییانه‌ى روویان دا و ئه‌وانه‌ى چاوه‌ڕێ ده‌كرێت روو بده‌ن، داخۆ هیچ شانسێ بۆ دووباره‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى پێواژۆى ئاشتى له‌گۆڕێدایه‌؟ یاخود ئه‌زموون ‌و ده‌رفه‌تێكى له‌ده‌ستچووى رابردووه‌؟


وه‌ڵامى ئه‌م پرسیاره‌، به‌ حوكمى سیاسیبوون ‌و رێژه‌یى بوونى به‌ (به‌ڵێ)‌ و (نه‌خێر) وه‌ڵام نادرێته‌وه‌، به‌ڵام سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌، ده‌توانین له‌ رێگه‌ى دووباره‌ خوێندنه‌وه‌ى ئه‌زموونه‌كانى رابردوو، هێڵه‌ گشتییه‌كانى دیدگاى پارتى ده‌سه‌ڵاتدارى توركیا‌ و سه‌رۆكه‌كه‌ى، وێنایه‌ك بۆ ئاینده‌ بخه‌ینه‌ ڕوو.


دیاره‌ هه‌ر وه‌ڵامێك له‌م رووه‌وه‌، راوه‌ستان له‌سه‌ر هۆكاره‌كانى پشت شكستى هه‌وڵه‌كان له‌ ڕابردوودا ده‌خوازێت، كه‌ پێشتر ئاماژه‌مان به‌ هه‌ندێكیان كرد. به‌ گشتیش هه‌ل‌ومه‌رجه‌كه‌ له‌سایه‌ى دۆخى ئێستاى توركیا‌ و ناوچه‌كه‌دا، مژده‌ى دووباره‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى نزیكى پێواژۆكه‌ ناده‌ن، چونكه‌:
1- متمانه‌ى لایه‌نه‌كان به‌ یه‌كتر ‌و به‌تایبه‌تیش لایه‌نى توركى به‌ په‌كه‌كه‌ ‌و هه‌ده‌په‌، به‌ نیمچه‌ ته‌واوى رووخاوه‌.


2- وه‌ك به‌ره‌نجامێ بۆ خاڵى دووه‌م، توركه‌كان پێیان وایه‌، په‌كه‌كه‌ له‌ مه‌سه‌له‌ى ئاشتیدا جدی نییه‌ ‌و چه‌ك دانانێت‌ و به‌هره‌ له‌ ئاشتى ده‌بات، بۆ به‌هێزكردنى خۆى له‌ ڕووى سه‌ربازییه‌وه‌، به‌ هه‌مان شێوه‌ش، په‌كه‌كه‌ هه‌مان دیدى بۆ ده‌وڵه‌ت‌ و پارتى ده‌سه‌ڵاتدار هه‌یه‌ ‌و پێى وایه‌ له‌ چاره‌سه‌رى مه‌سه‌له‌ى كورددا راستگۆ نین.


3- توركیاى ئێستا په‌كه‌كه‌ به‌ یه‌كێ له‌ هێزه‌كانى ئه‌و به‌ره‌یه‌ ده‌زانێ، كه‌ دژ به‌و كار ده‌كه‌ن، به‌تایبه‌تیش به‌ به‌شێ له‌ ستراتیژى ئه‌مەریكا‌ و هه‌ندێ وڵاتى عه‌ره‌بى‌ و تا ڕاده‌یه‌ك ئێرانیش له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات.


4- پارتى ده‌سه‌ڵاتدار دواى سه‌ركه‌وتنى سه‌رۆكه‌كه‌ى ‌و گۆڕینى رژێم، هه‌ست به‌ به‌هێزبوونى پێگه‌ى خۆى ده‌كات‌ و وه‌ك جاران خۆى له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ى سوپا‌ و ده‌سه‌ڵاتى دادوه‌رى‌ و نوخبه‌ى كه‌مالی ‌و گوڵه‌نییه‌كاندا نابینێته‌وه‌، ئه‌مه‌ش گه‌رچى ده‌كرێت به‌ ئاراسته‌ى خێراكردن بۆ چاره‌سه‌رى به‌كار بێت، له‌ هه‌مان كاتدا ده‌توانێت ببێت به‌ هۆكارێكى تر بۆ خراپ به‌كارهێنانى ده‌سه‌ڵات ‌و مامه‌ڵه‌كردن به‌ لۆژیكى هێز.


5- ستراتیژى ئێستاى توركیا له‌ناوبردنى په‌كه‌كه‌یه‌، گه‌ر ئه‌وه‌شى بۆ نه‌كرا، تا ئه‌وپه‌ڕى كه‌ ده‌كرێت فشار خستنه‌ سه‌ریان و لاوازكردنیان.


ستراتیژى ئه‌م قۆناغه‌شیان دژ به‌ په‌كه‌كه‌ له‌م خاڵانه‌دا كورت ده‌بێته‌وه‌:
1- فشار خستنه‌ سه‌ر هه‌ندێ وڵات‌ و له‌وانه‌ش ئه‌مەریكا، بۆ له‌باربردنى ئه‌زموونى كانتۆنه‌كانى خۆرئاوا.


2- به‌ هاوكاریى هه‌ندێ وڵات، زۆرتركردنى فشاره‌كان له‌سه‌ر قه‌ندیل به‌ مه‌به‌ستى:
- هه‌ڵكه‌ندنى په‌كه‌كه‌ له‌وێ ‌و شكاندنى هه‌یبه‌تیان، به‌هۆى ئه‌و ره‌مزییه‌ته‌ى چیا‌ و ناوچه‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌ په‌كه‌كه‌ هه‌یه‌تى.
- بڕینى په‌یوه‌ندیى نێوان قه‌ندیل‌ و گه‌ریلاكانى په‌كه‌كه‌ ‌و نێوان كوردستانى باشوور ‌و باكووردا.


3- فشار كردن له‌سه‌ر عێراق ‌و هه‌رێمى كوردستان، بۆ دووباره‌كردنه‌وه‌ى ئه‌زموونى كه‌مپیننشینى حزبه‌ كوردییه‌كانى رۆژهه‌ڵات، سه‌باره‌ت به‌ په‌كه‌كه‌ و قبووڵنه‌كردنى کە چیتر له‌ باشووره‌وه‌ هێرش بكرێته‌ سه‌ر هێزه‌كانى توركیا، یاخود لانى كه‌م رابه‌ڕایه‌تیكردنى خه‌باته‌ چه‌كدارییه‌كه‌ له‌ قه‌ندیله‌وه‌ بكرێت.


دۆخى عێراق‌ و هه‌رێمى كوردستان‌ و ئێرانیش له‌ هه‌ندێ رووه‌وه‌ یارمه‌تیى ئه‌مه‌ ده‌ده‌ن، چونكه‌:
1- ئێران له‌به‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌كى گه‌وره‌ى ئه‌مەریكا‌ و ئیسرائیل‌ و هه‌ندێ له‌ وڵاتانى ناوچه‌كه‌دایه‌ ‌و پێویستى به‌ توركیایه‌، به‌تایبه‌تیش ئه‌گه‌ر سه‌باره‌ت به‌ ئێران نه‌چێته‌ ژێر فشارى ئه‌مەریكا.


2- ئه‌مەریكا پێویستى به‌ یارمه‌تیى توركیایه‌ له‌ په‌یوه‌ندیى به‌ زیادكردنى فشاره‌كان له‌سه‌ر ئێران‌ و دووباره‌ ئابڵوقه‌دانى، كه‌ ئه‌مه‌ش مه‌ترسیى ئه‌وه‌ى لێ ده‌كرێت، به‌شێ له‌وه‌ له‌سه‌ر حسابی كورد ‌و به‌تایبه‌تیش كوردى رۆژئاوا ‌و قه‌ندیل بێت.


3- عێراق ‌و هه‌رێمى كوردستان‌ و ناوچه‌كه‌ له‌ دۆخێكدا نین پێشیان پێ له‌ سوپاى تورك ‌و هاوپه‌یمانه‌ جیهادییه‌كانى پێ بگیرێت، هه‌رێمى كوردستان گه‌ر خۆ ببوێرێ له‌ یارمه‌تیدانى توركه‌كان، ئه‌وكاته‌ پێیان ده‌گوترێت زۆر باشه‌ ئێمه‌ خۆمان ئه‌ركى ده‌رپه‌ڕاندنى په‌كه‌كه‌ له‌ قه‌ندیل ده‌گرینه‌ ئه‌ستۆ، ئه‌وه‌ش واتاى هاتنى سوپاى توركیایه‌ بۆ قووڵایی خاكى هه‌رێم به‌ هه‌ندێ ناوچه‌ى زۆنى سه‌وزیشه‌وه‌، رابردووش پێمان ده‌ڵێت، سوپاى توركیا له‌ هه‌ر شوێنێك جێگیر بووبێت، كشانه‌وه‌ى ئاسان نییه‌.


جگه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى گوتران، ئه‌وه‌ى واى كردووه‌ توركیا له‌م قۆناغه‌دا زۆر گوێى له‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى پرۆسه‌ى ئاشتى نه‌بێت، جگه‌ له‌ و بێ متمانه‌ییه‌ى به‌ په‌كه‌كه‌ و هه‌ده‌په‌ بۆى دروست بووه‌، ئه‌م خاڵانه‌ى خواره‌وه‌ن:
1- هاوپه‌یمانیى داد‌ و گه‌شه‌پێدان له‌گه‌ڵ مه‌هه‌په‌، كه‌ به‌بێ ئه‌و، زۆرینه‌ى په‌رله‌مانیى له‌ده‌ست ده‌دات و مه‌هه‌په‌ش دژ به‌ هه‌ر هه‌نگاوێكى جدییه‌ به‌ قازانجى چاره‌سه‌ركردنى مه‌سه‌له‌ى كورد، ده‌وه‌ستێته‌وه‌.


2- هه‌ڵكشانى ده‌نگى حزبی ده‌سه‌ڵاتدار له‌نێو كوردى باكووردا‌ و بوونى به‌ حزبی یه‌كه‌م‌ و به‌جێهێشتنى هه‌ده‌په‌ بۆ پله‌ى دووه‌م، كه‌ ئه‌وه‌ش وا ده‌كات لافى ئه‌وه‌ لێ بده‌ن، په‌كه‌كه‌ و هێز‌ و كه‌سایه‌تیى تریش بۆیان نییه‌ خۆیان به‌ نوێنه‌رى هه‌موو كورد بزانن، به‌ حوكمى ئه‌وه‌ى داد‌ و گه‌شه‌پێدان حزبی گه‌وره‌ و یه‌كه‌مى كوردانه‌، به‌ جۆرێك زیاد له‌ (40%)ى ده‌نگه‌كانى هێناوه‌، به‌رامبه‌ر به‌ (42%)ى هه‌ده‌په‌. هه‌روه‌ها واقیعیش سه‌لماندى، ڕێوشوێن گرتنه‌ پێش به‌رامبه‌ر هه‌ده‌په‌ و كوردى رۆژئاوا‌ و په‌كه‌كه‌ش، كار ناكه‌نه‌ سه‌ر پێگه‌ ‌و ده‌نگیان له‌ناو كوردى ئه‌و پارچه‌ى كوردستاندا.


هه‌موو ئه‌وانه‌ش وا ده‌كه‌ن، سیاسه‌تى ئێستاى توركیا باسكردن له‌ پێواژۆى ئاشتى نه‌بێت، به‌ڵكوو سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌ى له‌ پێشه‌وه‌ ئاماژه‌مان پێ كرد، له‌ په‌لاماردانى په‌كه‌كه‌ و خۆرئاوا، به‌م جۆره‌ى خواره‌وه‌ بێت:
1- نكۆڵیكردن له‌ بوونى كێشه‌ى كورد له‌ توركیا‌ و باسكردنى ئه‌وه‌ى كه‌ داد‌ و گه‌شه‌پێدان له‌ ساڵانى رابردوودا مافه‌ كولتوورییه‌كانى بۆ كورد گێڕاوه‌ته‌وه‌‌ و له‌ ڕووى سیاسی ‌و یاساییشه‌وه‌ توركیا ده‌وڵه‌تى كوردانه‌‌ و هه‌مووان هاووڵاتیى توركیان ‌و به‌ده‌ر له‌وه‌، ئه‌وه‌ى له‌ئارادایه‌ گێره‌شێوێنى‌ و تیرۆر‌ و خراپه‌كارییه‌؟!


2- هێشتنه‌وه‌ى هه‌ده‌په‌ له‌ژێر فشارى به‌ده‌وامدا، بۆ ئه‌وه‌ى رێبه‌ر و هه‌ڵسوڕاوانى به‌رده‌وام خه‌مى مانه‌وه‌ و بوونیان بێت ‌و شپرزه‌یى بكه‌وێته‌ ریزه‌كانیان و نه‌پڕژێنه‌ سه‌ر ئه‌ركه‌ سه‌ره‌كییه‌كانیان.


3- بیناكردنه‌وه‌ى په‌یوه‌ندیى له‌گه‌ڵ هه‌رێمى كوردستانى ناسه‌ربه‌خۆدا‌ و له‌ هه‌مان كاتدا فشار كردن له‌ یه‌كێتى‌ و زۆنى سه‌وز، به‌ ئامانجى وشككردنى سه‌رچاوه‌ى لۆجستى‌ و قووڵایى په‌كه‌كه‌.

 

ده‌رباره‌ى ئاسۆكانى ئاینده
ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى پێواژۆى ئاشتى له‌سایه‌ى هاوكێشه‌ سیاسی ‌و سه‌ربازى‌ و حوكمڕانییه‌كانى توركیا‌ و ناوچه‌كه‌، له‌ ئاینده‌یه‌كى نزیكدا چاوه‌ڕواننه‌كراوه‌، له‌ ئاینده‌یه‌كى مامناوەندییشدا وه‌ستاوه‌ته ‌سه‌ر گۆڕانكارییه‌كانى سووریا ‌و كۆمارى ئیسلامیى ئێران‌ و توركیا خۆى ‌و خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست. بۆ نموونه‌، چاره‌نووسی كۆمارى ئیسلامیى ئێران ‌و سووریا چییان لێ دێت؟ كوردى رۆژئاوا دوامه‌نزڵیان ده‌بێ به‌ كوێ ‌و له‌ به‌ره‌نجامى كۆتاییدا ده‌بنه‌ خاوه‌نى چ فۆرمێ له‌ بوون ‌و خۆبه‌ڕێوه‌به‌رى، یاخود شتێكى ترى جیاواز؟


ئایا كۆمارى ئیسلامیى ئێران له‌ به‌ره‌نجامى فشاره‌كانى ئه‌مەریكا‌ و دۆخى ناوخۆدا ده‌گاته‌ خاڵى داڕووخانى حكوومى و دروستبوونى بۆشایى كارگێڕى‌ و حوكمڕانى‌ و له‌وانه‌ش له‌ كوردستانى رۆژهه‌ڵاتدا؟ ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ ڕووی دا، ته‌واوكردنى وێناى كورد له‌ رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستدا له‌ ڕێى كارابوونى دۆخى رۆژهه‌ڵات، چ ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كى به‌سه‌ر په‌كه‌كه‌‌ و هێزه‌ نزیكه‌كان له‌ ئه‌و ده‌بێت؟ ئایه‌ ئه‌و رژێمه‌ى دێته‌ سه‌ر كار، دیدى به‌رامبه‌ر كورد ‌و توركیا چى ده‌بێت؟ هه‌روه‌ها دۆخى عێراق ‌و كوردستانى باشوور چى لێ دێت؟ په‌یوه‌ندییه‌كانى توركیا و ئه‌مەریكا ‌و ئه‌وروپا ‌و رووسیا‌ و وڵاتانى ناوچه‌كه‌، چییان به‌سه‌ردا دێت؟ ئایا ئه‌گه‌ر گریمانه‌ى ئه‌وه‌ بكه‌ین، رژێم له‌ ئێران ده‌گۆڕێت، داخۆ دواى ئه‌و، گه‌ر توركیا دووباره‌ په‌یوه‌ندییه‌كانى له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وه‌ى خۆیدا بینا نه‌كاته‌وه‌‌ و له‌سه‌ر ئه‌م سیاسه‌تانه‌ى ئێستاى به‌رده‌وام بێت، نابێت به‌ ئامانجى خۆرئاوا له‌دواى ئێران؟ ئه‌مانه‌ هه‌موویان ئه‌گه‌ر‌ و خوێندنه‌وه‌ن بۆ داهاتوو، به‌ڵام گرنگه‌ خوێندنه‌وه‌كان نائایدۆلۆژى بن‌ و حه‌ز‌ و هیواشیان تێكه‌ڵ نه‌بێت. بۆ ئه‌وه‌ى له‌ ڕوانگه‌ى ئه‌وانه‌وه‌ ستراتیژێكى تۆكمه‌تر دابڕێژرێته‌وه‌، به‌ڵام له‌ هه‌موو حاڵه‌ته‌كاندا، هه‌ندێ مه‌سه‌له‌ بۆ په‌كه‌كه‌ مه‌سه‌له‌ى حه‌یاتین ‌و پێویستیان به‌ بیر لێكردنه‌وه‌ى قووڵتره‌، له‌وانه‌ش:


1- مه‌ترسییه‌كانى مانه‌وه‌یان له‌ لیستى تیرۆرى خۆرئاوادا.


2- ترسان له‌ هاتنه‌پێشه‌وه‌ى دۆخێ، كه‌ چه‌كى په‌كه‌كه‌ وه‌ك وه‌ره‌قه‌یه‌كى به‌هێز به‌ ده‌ستییەوه‌ بسووتێ، كه‌ ئیستا تا ڕاده‌یه‌ك به‌راورد به‌ ڕابردوو، به‌شێ له‌وه‌ هاتووەته‌ دى.


3- دووباره‌ داڕشتنه‌وه‌ى ستراتیژ، به‌و مانایه‌ى ئایه‌ كارى مه‌ده‌نى ‌و چاره‌سه‌رى سیاسی ستراتیژن و بوون‌ و نه‌بوونى چه‌ك له‌وێوه‌ سه‌یر ده‌كرێن؟! ئایه‌ چه‌كى په‌كه‌كه‌ ده‌بێته‌ ئامراز به‌ده‌ست كاره‌ سیاسییه‌كه‌وه‌، یاخود به‌پێچه‌وانه‌وه‌، چه‌كه‌كه‌ كاره‌ سیاسییه‌كه‌ ئاراسته‌ ده‌كات؟.


4- كێ خاوه‌نى بڕیاره‌؟ قه‌ندیل؟ هه‌ده‌په‌؟ ئیمراڵى؟ نابێ ئه‌مه‌ به‌ بچووك سه‌یر بكرێت، چونكه‌ له‌ رابردوودا ناڕۆشنى و به‌یه‌كداچوونى ئه‌و مه‌رجانه‌ى له‌ هه‌ندێ بڕگه‌دا كێشه‌ى دروست كردبوو.


به‌ بڕواى ئێمه‌ش، زۆر گرنگه‌ ده‌سه‌ڵات بۆ ئیمراڵى بگێڕدرێته‌وه‌، چونكه‌ بوونى ئۆجه‌لان شانس ‌و ده‌رفه‌تێكى گه‌وره‌ بوو بۆ چه‌سپاندنى ئاشتى، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ لایه‌نه‌كان وه‌ك پێویست سوودیان لێ وه‌رنه‌گرت.


سه‌ربه‌خۆبوونی هه‌ده‌په‌ له‌ بڕیاردا له‌داهاتوودا خزمه‌تى زۆر ده‌كات. به‌ كورتى لایه‌نى كوردى پێویستى به‌ دووباره‌ خۆپێناسه‌كردنه‌وه‌‌ و هه‌ڵسه‌نگاندنى ره‌خنه‌گرانه‌ له‌رابردوو، خوێندنه‌وه‌یه‌كى عه‌قڵانى بۆ داهاتوو هه‌یه‌، تا له‌وێشه‌وه‌ سه‌رله‌نوێ داڕشتنه‌وه‌ بۆ دیدگا ‌و ستراتیژه‌كانى بكات، له‌وانه‌ش:
- ئایه‌ ستراتیژى رووخاندنى ده‌سه‌ڵاتى حزبی ده‌سه‌ڵاتدار، له‌ به‌ره‌نجامدا ده‌ڕژێته‌ خزمه‌ت دووباره‌ دەستپێكردنه‌وه‌ى پێواژۆى ئاشتى ‌و چاره‌سه‌رى مه‌سه‌له‌ى كورد؟
- ئایه‌ ئه‌وه‌ى به‌مان نه‌كراوه‌، به‌وان واته‌ هێزه‌كانى تر.. ده‌كرێت؟


- ئایه‌ هیچ جێگره‌وه‌یه‌ك له‌ئارادایه‌، یان مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ رووخاندنه‌كه‌ خۆى له‌خۆیدا ده‌بێت به‌ ئامانج. ئایا هه‌ده‌په‌ تواناى هاوپه‌یمانیى له‌گه‌ڵ پارته‌كانى ئۆپۆزیسیۆندا هه‌یه‌؟ به‌تایبه‌تیش له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌كانى تایبه‌ت به‌ پرسی كورد؟


- پرسیارێكى ترى گرنگ ئه‌وه‌یه‌، داخۆ سروشتى ده‌وڵه‌ت له‌ توركیا و عێراق و سووریا وه‌ك یه‌كه‌؟ به‌ واتایه‌كى تر، ئایه‌ پێشبینى ئه‌وه‌ ده‌كرێت، ده‌وڵه‌ت له‌ توركیا بڕووخێ و بۆشایی حوكمڕانیى دروست بێت‌ و چه‌كى كوردى پڕى بكاته‌وه‌؟


- ئایه‌ پێكهاته‌ى ده‌وڵه‌ت‌ و ئه‌زموونى رابردوو و واقیعى ئێستا رێگه‌ به‌ شتێكى له‌و جۆره‌ ده‌ده‌ن؟


- ئایه‌ بۆ دۆخى ئێستاى توركیا، كوتله‌ى ده‌نگده‌رى كورد كه‌ له‌ زیاد له‌ مه‌سه‌له‌یه‌كدا چاره‌نووسی پرسه‌كانى به‌لادا خستووه‌، كاریگه‌ریى زۆرترى له‌ چه‌ك بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كان نییه‌؟


- ئایه‌ گره‌وكردن له‌سه‌ر چه‌پبوون له‌ توركیادا، له‌ هه‌ندێ كاتدا نابێته‌ هۆى به‌سه‌نته‌رنه‌كردنى مه‌سه‌له‌ى كورد و تێكدانى ئه‌وله‌ویه‌ت؟ له‌ كوردستانى باكووریشدا دژ به‌ هه‌ده‌په‌ به‌كار ناهێنرێت؟ كار ناكاته‌ سه‌ر جۆرى به‌ڕێوه‌بردنى ململانێكان‌ و میكانیزمه‌كانى تێكۆشانى سیاسی؟


- ئایه‌ چه‌كى په‌كه‌كه‌ بووەته‌ هۆى به‌هێزكردنى پێگه‌ى كاره‌ سیاسییه‌كه‌؟! له‌ كاتێكدا له‌و چه‌ند ساڵه‌ كه‌مه‌ى ئاشتیدا، به‌شێكى به‌رچاوى ئه‌م جه‌ماوه‌ره‌ى ئێستاى به‌ده‌ست هێناوه‌؟ یاخود به‌پێچه‌وانه‌وه‌، ده‌وڵه‌ت كردوویه‌تى به‌ بیانووى فشار خستنه‌ سه‌ر كاره‌ سیاسییه‌كه‌ ‌و هه‌وڵدان بۆ لاوازكردن‌ و پووكاندنه‌وه‌ى؟!


ئه‌مه‌ ‌و چه‌نده‌ها پرسیارى تر، له‌م قۆناغه‌دا پێویستیان به‌ وه‌ڵامدانه‌وه‌ هه‌یه‌، بۆ ئه‌وه‌ى خوێنى سه‌دان ‌و هه‌زاران كچ ‌و كوڕ ‌و رۆڵه‌ى ئه‌م وڵاته‌ به‌فیڕۆ نه‌ڕوات.


ئه‌زموونى هه‌ندێ گرووپ ‌و شۆڕش له‌ ئه‌مەریكاى لاتین و ئاسیا، لاى كوردیش دووباره‌ نه‌بێته‌وه‌، له‌كاتێكدا ناوچه‌كه‌ له‌سه‌ر لێوارى گۆڕانه‌ و ده‌رفه‌تى ئه‌وه‌ش له‌ئارادایه‌، كورد له‌سه‌ر ئاستى خۆرهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاستدا ئامانجه‌كانى زۆرتر به‌رێته‌ پێشه‌وه‌.

 

پوخته‌
له‌ كۆتایی ئه‌م وه‌ره‌قه‌یەدا، ده‌گه‌ین به‌م ده‌ره‌نجانه‌ى خواره‌وه‌:
1- ده‌ستبردن بۆ مه‌سه‌له‌ى كورد و دانپێدانانى و هه‌نگاونانى پله‌ به‌ پله‌، به‌ره‌و چاره‌سه‌ری، به‌ پێشكه‌وتنێكى گرنگ له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێت، به‌شێ له‌ سیماكانى قۆناغى دواى كه‌مالیزمیشى پێك ده‌هێنا، كه‌ هێشتا به‌ته‌واوى شكڵى نه‌گرتووه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ باش سوودى لێ وه‌رنه‌گیرا، به‌ حوكمى ئه‌وه‌ى به‌شێ له‌و میكانیزمانه‌ى ئێستا ده‌وڵه‌ت مامه‌ڵه‌ى پێ له‌گه‌ڵ كورد و مه‌سه‌له‌ى كورد له‌ كوردستانى باكووردا ده‌كات، دووباره‌ به‌رهه‌مهێنانه‌وه‌ى هه‌ندێ ڕه‌هه‌ندى كه‌مالیزم ‌و شێوازى كۆن و نادیموكراسین.


2- فشارى سوپا و ده‌سه‌ڵاتى دادوه‌رى و ده‌وڵه‌تى قووڵ و پاشماوه‌ى كه‌مالیزم له‌سه‌ر ئاستى نوخبه‌ى سیاسیدا و به‌كارهێنانى مه‌سه‌له‌ى پێواژۆى ئاشتى، وه‌ك كارتێكى فشار له‌سه‌ر ده‌وڵه‌ت، كارێكى كرد، ڕه‌وتى گفتوگۆ و پێواژۆكه‌، به‌ خاوى بچێت به‌ڕێوه‌، چونكه‌ هه‌ر هه‌نگاوێكى نوێ، هه‌ڵگرتنه‌وه‌ى چه‌ندین مینى یاسایى و سیاسى و جه‌ماوه‌رى و ده‌زگایی ده‌خواست.


3- لایه‌نى كوردى، یاخود په‌كه‌كه‌، به‌هۆى خراپ هه‌ڵسه‌نگاندنى واقیع و ئه‌گه‌ره‌كانى به‌رده‌م و ئاڕاسته‌ى داهاتووى گۆڕانكارییه‌كان، كێشه‌ى چه‌ك و چه‌پ، نه‌یتوانى دۆخه‌كه‌ به‌و جۆره‌ى پێویسته‌ بقۆزێته‌وه‌ و نه‌چێته‌ ژێر بارى شه‌ڕفرۆشیى ده‌وڵه‌ته‌وه‌. به‌ حوكمى ئه‌وه‌ى دۆخى ئاشتى و ده‌ستپێنه‌كردنه‌وه‌ى شه‌ڕ نه‌ك هه‌ر سه‌باره‌ت به‌ كوردى باكوور به‌رژه‌وه‌ندیى تێدابووو گوژمى به‌ كاره‌ سیاسییه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كه‌ ده‌دا، به‌ڵكوو ده‌بووه‌ پشتیوانییه‌كى گه‌وره‌ بۆ ڕۆژئاواش و سووتاندنى وه‌ره‌قه‌ى ده‌وڵه‌ت به‌رامبه‌ر ئه‌و پارچه‌ى كوردستان.


4- لایه‌نى كوردى نه‌یتوانى به‌گوێره‌ى پێویست سوود له‌ هه‌ندێ له‌ ده‌ركه‌وته‌ باشه‌كانى قۆناغى پێواژۆى ئاشتی وه‌ربگرێت، كه‌ ئه‌ویش له‌ دامه‌زراندنى هه‌ده‌په‌ و گه‌وره‌بوونى پێگه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كه‌ى و ئه‌و (80) كورسییه‌دا خۆى ده‌بینییه‌وه‌، كه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانى (2015)دا به‌ ده‌ستى هێنابوو، چونكه‌ ده‌رفه‌تێكى گرنگ بوو بۆ هاوپه‌یمانیى كورده‌كان و پارتى ده‌سه‌ڵاتدارى مه‌شره‌ب ئیسلامى، له‌به‌رامبه‌ر هه‌موو ئه‌وانه‌ى دژ به‌ پێواژۆى ئاشتى و به‌ ئاشتى چاره‌سه‌ركردنى مه‌سه‌له‌ى كورد و كۆتاییهێنان به‌ شه‌ڕ و خوێنڕێژى راوه‌ستابوون.


5- گوتارى فه‌رمیى ده‌وڵه‌ت، ئێستا باس له‌ نه‌بوونى كێشه‌ى كورد ‌و چاره‌سه‌ربوونى مه‌سه‌له‌كه‌ له‌ چوارچێوه‌ى ده‌سته‌به‌ركردنى مافه‌ كولتوورییه‌كان و سه‌ره‌تاى هاووڵاتێتى ده‌كات! ئه‌وه‌ش یه‌كسانه‌ به‌ كۆتاییهێنان به‌ مه‌سه‌له‌ى كورد، به‌ڵام به‌ بڕواى ئێمه‌، دۆخێكى له‌و جۆره‌ ده‌توانێت زه‌مینه‌ بۆ چاره‌سه‌ری خۆش بكات ‌و نابێته‌ جێگره‌وه‌ى چاره‌سه‌رى سیاسى و دووباره‌ پێناسه‌كردنه‌وه‌ى په‌یمانى كۆمه‌ڵایه‌تى و ده‌وڵه‌ت. به‌ده‌ر له‌وه‌، به‌چاره‌سه‌رنه‌كراوى مانه‌وه‌ى مه‌سه‌له‌ى كورد ده‌بێته‌ فشارێكى به‌رده‌وام به‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌وه‌ و درێژه‌كێشان به‌ دۆخى شه‌ڕ و نائارامى و به‌فیڕۆدانى به‌شێ له‌ سامانى نه‌ته‌وه‌یی، كه‌ مێژوو سه‌لماندوویه‌تى، ده‌وڵه‌ت چه‌ند خۆى به‌ به‌هێز بزانێت، تواناى كۆتایی پێهێنانى نییه‌.


6- ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى پێواژۆى ئاشتى له‌ داهاتوویه‌كى نزیكدا، له‌ سۆنگه‌ى بێ متمانه‌یی لایه‌نه‌كان و ده‌ركه‌وته‌كانى هاوپه‌یمانیی نێوان ئه‌كه‌په‌ و مه‌هه‌په‌ و به‌هێزبوونى زیاترى پێگه‌ى ئۆردوگاكان و گۆڕانى ئاڕاسته‌ى به‌شێ له‌ ده‌نگده‌رى كورد. چاوه‌ڕوانكراو نییه‌. به‌ گشتیش په‌یوه‌سته‌ به‌ كۆمه‌ڵێ گۆڕانكاریى نێوخۆیی و ده‌ره‌كى و به‌شێ له‌ هاوكێشه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا، به‌ڵام بوار بۆ ده‌ستپێشخه‌ریى مێژوویی لایه‌نى كوردى كراوه‌یه‌ و چاوه‌ڕوانیى ئه‌وه‌ش ناكرێت، له‌ ئه‌گه‌رى دووباره‌كردنه‌وه‌ى گفتوگۆكان به‌ هه‌مان لۆژیك و میكانیزمى ڕابردووه‌وە ده‌ست پێ بكه‌نه‌وه‌، ئه‌م وه‌ره‌قه‌یەش داوا له‌ لایه‌نى كوردى و په‌كه‌كه‌ ده‌كات، خوێندنه‌وه‌یه‌كى ڕه‌خنه‌ییانه‌ى بۆ ڕابردووى خۆى و وێناكردنى ئه‌گه‌ره‌كانى داهاتوو هه‌بێت و ئاشتی بكاته‌ بژارده‌ى ستراتیژ و چه‌ك و فۆرمه‌ جۆراوجۆره‌كانى ترى خه‌بات، له‌و ڕوانگه‌وه‌ پێناسه‌ بكاته‌وه‌ و لێیان بڕوانرێت و ئه‌ركداریان بكات.


7- فراواننه‌بوونى دیدى پارتى ده‌سه‌ڵاتدار به‌گوێره‌ى پێویست ‌و وه‌ك ئه‌وه‌ى چاره‌سه‌رى سیاسیی ده‌یخوازێت ‌و ده‌ركه‌وتنى كه‌ڵكه‌ڵه‌ى ده‌سه‌ڵاتخوازیی لاى سه‌رۆكى پارته‌كه‌، كه‌ ئێستا سه‌رۆكى وڵاتیشه‌، كارێكى كرد گفتوگۆكان وه‌ك ئه‌وه‌ى چاوه‌ڕوان ده‌كرا به‌ره‌وپێشچوون به‌خۆیانه‌وه‌ نه‌بینن.


8- له‌و سۆنگه‌یەوه‌، كه‌ هه‌ردوو لایه‌نى تورك‌ و كورد پێیان وایه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كى سیاسیی وه‌ك پرسی كورد به‌ شه‌ڕ چاره‌سه‌ر ناكرێت، پێویسته‌ ئاماده‌یی زیاتریان بۆ قوربانیدان له‌پێناو ئاشتیدا هه‌بێت و نه‌فه‌س درێژتر بن ‌و له‌ ئه‌گه‌رى ده‌ستپێكردنه‌وه‌ى پێواژۆى ئاشتیدا بیانوو بۆ شكستى دووباره‌ى نه‌دۆزنه‌وه‌.


9- قه‌تیسنه‌دانى هه‌ر گفتوگۆیه‌ك له‌داهاتوودا، له‌ چوارچێوه‌ى په‌كه‌كه‌ و هەدە‌په‌دا و فراوانكردنى بازنه‌كه‌ بۆ هاتنه‌ ناوى پارته‌ سیاسییه‌كانى ترى كورد ‌و به‌شێ له‌ رێكخراوه‌كانى جڤاتى مه‌ده‌نى ‌و كه‌سێتییه‌كان، به‌ مه‌به‌ستى كه‌مكردنه‌وه‌ى هه‌ستیارییه‌كان ‌و پێدانى ره‌هه‌ندێكى قووڵتر به‌ مه‌سه‌له‌ى كورد و سوودبینین له‌ عه‌قڵ ‌و توانا جۆراوجۆره‌كانى لایه‌نى كوردى.


به‌ هیواى به‌ئامانج گه‌یشتنى خه‌باتى نه‌ته‌وه‌كه‌مان له‌ ئاستى رۆژهه‌ڵاتى ناوه‌ڕاست ‌و له‌وانه‌ش، كوردستانى باكوور، كه‌ رووبارێك له‌ خوێن‌ و له‌ خۆبوردوویی مێژووه‌كه‌ى ره‌نگڕێژ كردووه‌.