ستراتیجییەتی ئەمەریکی لە دامەزراندنی دەوڵەتی کوردیدا

 

”تاڵەبانی نەخشەی دەوڵەتی کوردستانی بە نەخشەیەکی ئیمپریالیزم دانا“

 

نەخشەی لێدان و لاوازکردنی دەسەڵاتی سیاسی ئاوزانە ڕادیکاڵە ناسیونالیستە عەرەبەکان و وەرگرتنی جڵەوی پتڕۆلی ناوچەکە و لاوازی هێزی بەرنگاربوونەوەی عەرەبی بەرامبەر بە ئیسرائیلی هاوجووتی ئەمەریکا ، دەگەڕێتەوە بۆ نەخشەیەکی کۆنە، کە وەزیری دەرەوەی ئەمەریکی بەرەگەز ئەڵمانی و بە ئاینزادە جولەکە ( هینری کیسنجەر ) لە سالی 1975 کێشای * 1.

 

پیش ئەم دیرۆکەش لە سەردەمی دوا هەناسەی پیاوە نەخۆشەکە (دەسەڵاتی عوسمانی)دا و دواجار دۆزینەوەی پترۆل لە کوردستاندا و قۆرخکردنی لە لایەن ئینگلیز و فەرەنسیەکانەوە و دروستکردنی یەکەم کومپانیای پترۆل لەسەر پترۆلی کوردستان بەناوی(کومپانیا پترۆلی تورکی) یەوە لە نێوان(ئەڵمانیا و ئینگلیز وهوڵەندا و کۆبلگیانەوە ) و دابەشکردنی کوردستان بەم شێوەی ئێستا، ئەمەریکاییەکان بەمانە گشتی (نارازی) بوون . لە ڕێگەی خویانەوە هەوڵیاندا هەموو ئەو لەشە سیاسی و ئابوورییانە هەڵبوەشیننەوە ، واتە هەڵشیڵانەوەی کومپانیا پترۆلیەکان و سنوری دەوڵەتە زۆڵە دروەستکراوەکان .

 

یەکەم ململانێە لە سەر پترۆلی کوردستان لە نێوان ئینگلیز و ئەڵمانیەکاندا بوو . ئەڵمانیا جەنگی یەکەمی جیهانی دۆڕاند وبەشی پترۆلی کوردستانیشیان لە تەکیا دۆڕاند . گرفتەکە لە نێوان ئینگلیز و فرنساویەکاندا مایەوە دبلۆماسیەتی ئینگلیزی هیندە زرنگ بوو توانی بەسەر فرنساویەکاندا زالببی و لە 1/ دیسەمبەری / 1919 دانیشتنیک لە نێوان سەرۆک وەزیرانی بەریتانی لوید جۆرج و سەرۆک وەزیرانی فەرنسی کیلمنێۆن لەسەفارەتی فرنسی لە لەندن سازدرا و لەم رۆژەدا فەرنسییەکان پترۆلی کوردستانیان لە دەست دا 2*.

 

ئینگلیزەکان لە ژیر فشاری ئەمەریکایەکاندا خویان بۆ نەگیرا ناچار وەک هاوبەشێک لەیەکەم کومپانیای پترۆلی عیراقیدا پەسەندیانکردن. بەم شێوەیە بۆ یەکەمجار ئەمەریکا توانی چنگی لە بەشیکی پترۆلی کوردستان گیربکات . ئەمەریکایەکان لە سالی ( 1899)ـەوە خەو بە پترۆلێ کوردستانەوە دەبینن، لەم ساڵەدا سەرۆکی ئەمەریکی و کومپانیای پترۆلێ (ستاند ئۆیڵ )( کۆلبی شستر )عەمیدێکی خانەنشین بوو لە سەفارەتی ئەمەریکی لە ئەستەنبوڵ کاری دەکرد و بەناوی کۆمەکی لێقەوماوە ئەرمەنیەکانەوە ناردیان بۆ لای سوڵتانی عوسمانییەکان لە چاوپێکەوتنەکەدا هەر لە سەرتاوە ( شستر ) هەموو گفتوگۆکەی تەرخان کرد بۆ بڕوا وەرگرتنی سوڵتان و رێگەدانی ئەمەریکایەکان بۆ بەدەستهینانی پترۆلی کوردستان *2.

 

وەکی نووسیم ئەمەریکایەکان کاتی خوی لە دابەشکردنی کوردستان و دروستکردنی عێراق بەم شێوەیە ڕازی نەبوون ، بۆیە ساڵی 1957 پێش کودەتاکەی قاسم ( C . I .A ) لە بیروتەوە پەیوەندییان بە بەڕێز بابە علی کوری شێخ مەحمودی نەمرەوە کرد و هانیاندا راپەرینێک بسازێنێ و داواکەی شێخ مەحمودی باوکی بۆ( دەوڵەتێکی کوردی ) زیندوو بکاتەوە ، ئەمان واتە ئەمەریکیکان بە چەک وپارە و دبلۆماسی کۆمەکی دەکەن . وەلی بابە علی چونکە هەستی نەتەوایەتی وهوشیاری سیاسی لاواز بوو ، هەواڵەکەی رووبەڕووی جەلال تاڵەبانی کردەوە و تاڵەبانیش ئەم نەخشە ئەمەریکایەی بە نەخشەیەکی ئیمپریالیزم و دابەشکردنی نیشتمانەکەی (عێراق ) دانا و لەم بارەیەوە نامەیەکی بۆ بارزانی لە رووسیا نووسی .

 

گێڕانەوەی ئەم چیرۆکە میژووییە تەنیا لە بەر ئەوەیە دامەزراندنی دەوڵەتێکی کوردی بۆ ئەمەریکایەکان نەخشەیەکی نوێ نییە وەلێ ئەمە ئەوە ناگەیەنێت ئەمەریکا لە پیناوی سەرفرازی کوردا سەربازی خۆی دەدا بەکوشت .

 

نە ئەمەریکا و نە هیچ وڵاتێکی سەرمایەدار هاوڕێیانە مامەڵە لە تەک کێشەکاندا ناکەن، بەڵکو بەرژەوەندییان هەیە . بەرژەوەندی ئەمەریکی جگە لەوەی کوردستانێکی خاوەن 14،1 بلوین تەن پترۆلی دەکەوێتە کۆنتڕۆلیەوە . خاکی کوردستان دەکەوێتە نێوان کەنداوی فارسی و ئازربایجانەوە، ئەم دوو ناوچەیەش لە ژیر کۆنترۆڵی ئەمەریکاییەکاندان ( لە ساڵی 1944 و بەپێی رێککەوتننامەیەکی نێوان شا عبدولعەزیز و سەرۆکی ئەمەریکی لە100% پترۆلی سعودیە درا بە ( نیوجیرس ، سۆکۆنی ، سۆکال ، تکساکۆ ) ئارامکۆ ، لە ساڵی ( 1997 ) یشدا بە پێی رێککەوتنامەی نێوان سەروکی ئازربایجان و سەرۆکی ئەمریکا، پترۆلی ئازربایجان درا بە ئەمەریکا 3*. سەرۆکی کومپانیای پتڕۆلەکەش جێگری سەرۆک کۆماری ئەمەریکی ئێستا و کۆنە وەزیری بەرگری کۆنی سەردەمی بۆش ( باوک )( ریشارد تشینی ) یە. ( جۆرج بۆش ( باوک ) پێش ئەوەی ببێ بە سیاسی و سەرۆکی (CIA)، سەرۆکی کومپانیای پتڕۆلی تکسانیا بوو. جۆرج بۆش ( کور و سەرۆک کۆماری ئیستا ئەویش پەروەردەی هەمان قوتابخانە و ستراتیجییەتی باوکیەتی، کە ستراتیجییەتی پتڕۆلییە“.

 

کاتیک قاسم ( 1958 ) کودەتاکەی لە عێراقدا کرد، کەسایەتیی ئەم ئەفسەرە بۆ ئەمەریکاییەکان ئاشکرا نەبوو، بۆیە لە هەمانکاتدا سەرۆکی ئەمەریکی ( ایزنهاور) سوپای ئەمەریکی خستە دۆزی پەلاماردانی خیرای و چەند کەشتیەکی سەربازیشی بەرەو دەریای سپی ناوەڕاست نارد.

 

لەوساتەدا جەمال عبدولناصر لەمۆسکۆ دەبێت و خرۆشۆف تکا لە ناصر دەکات هەوڵبدا ئەم کودەتایە بە ئارامی بشکێتەوە ، بیر لەوە نەکەنەوە بەپشتی ئێمە لەگەڵ ئەمەریکادا بچنە جەنگەوە.

 

ئەمە لە لایەکی تر، گەر سەیری نەخشەی ناوچەکە بکەین، دەبینین خاکی پیرۆزی کوردستان دەکەوێتە نێوان ئەم دوو ناوچە پڕ پتڕۆلیەوە ( سعودیە وئازربایجان ) بۆ ئەمەریکایەکان وەک خوین وایە، بۆیە گرنگیی خاکی کوردستان بێجگە پتڕۆلەکەشی تایبەتیە بۆ گرێدانی دووجەمسەر و سەرچاوەی و ئابووری و سیاسی ئایندەی ئەمەریکی گوێزانەوەی پتڕۆلەکەی لە ئازربایجانەوە بۆ دەریای سپی هەیە .

 

رێگەی گەیشتنی پترۆڵ

 

چۆن دەرهێنان و نرخی پتڕۆل رۆڵی گەورە دەبینێت، ئاواش چۆنیەتی و رێگەی گوێزانەوە و دڵنیایی گەیشتنی رۆڵی مەزن دەبینێ. بۆ گۆیزانەوەی پتڕۆڵی ئازربایجان تا ئەوروپا، پێنج ڕێگە هەیە.

 

1) باکۆ - نۆفۆرۆسیک ( چیچانیا ) دەریای رە ش ( روسیا)

2) باکۆ - سویسا یان بالحوم دەریای رەش ( جورجیا)

3) باکۆ - جورجیا - جیهان دەریای سپی (تورکیا)

4) باکۆ- تا دەریای فارسی ( ئیران)

5) باکۆ- ئەرمینیا - جیهان ( باکوری کوردستان

 

لە ئازربایجانەوە بۆ بەندەری جیهانی تورکی رۆژانە 000 700، هەزار بەرمیل واتە سەد هەزار تەن 100000 تەن پتڕۆل تێدەپەڕی. ئەمەریکاییەکان بۆ گرفتی رێگا لە نێوان رێگاکانی روسیا و چیچانیا و جۆرجیا و ئێران و بۆ هاوسەنگی سیاسیی ئەمەریکی نەگونجاوە و سەروی تورکیاش لە بەر ئەوەی ناوچەی بوومەلەرزەییە، ناوچەی باکووری کوردستانیان بە پوختەترین و ئاسانترین وهەرزانترین رێگە دانا (ئەگەر) ئارامی سیاسی ناوچەکە لە باوەش بگریت . بۆ پاککردنەوەی ئەو رێگایەش، کلینتۆن داوای لە تورکیا کرد چاوێک بە گرفتی کوردیدا بخشێنی کۆمەکی باشووری کوردستانیش بکات 4 .

 

بەداخەوە لەوساتەدا ئاوزانی سیاسی کوردی و دبلۆماسی (پەکەکە) بە هەڵەیەکی ساویلکانەدا تێپەری لە جیاتی دیالۆگێکی سەردەمانە هەرەشەیان لەو پڕۆژەیە کرد و بۆیە ئەمەریکەکان لە فڕاندنی ئۆجەلاندا و لاوازی بزوتنەوەی چەکداریی باکووردا، هاوشانی تورکیا بوون .

 

بۆ بەستنەوەی ئەم سێ جەمسەرە بەرژەوەندیە ئەمەریکیە (سعودیە ، کوردستان ، ئازربایجان ) دەبێ ناوچەکە ئارام بێت . کوردستانیش وەک خاک و وەک سامانی زۆری پتڕۆلی بە بێ دامەزراندی دەسەڵاتێکی کوردی بە هیچ شێوەیەک ئاشتی تێدا سەقامگیر نابێ و ئەمەریکاییەکان پێیان وایە و راستیشە دەسەڵاتی کوردی بە باشترین ئەلتەرناتیفی دەسەڵاتی تری ناوچەکە دادەنێن ، زگنالی (11) سال مۆڵەتیش بە کورد لە لایەن ئەمریکا و ئینگلیزەوە تەنیا بۆ ئەو مەبەستەیە . تورکیاش لەم راستییە باش گەیشتووە، بۆیە پەرلەمانی تورکی لە رۆژی 2/8/2002 بە زۆرینەی دەنگ چاکسازییان لە یاساکان کرد و رێگەی ئازادی میدیا و زمانی کوردییان کرد . 6*

 

بە پێی بۆچوونی سیناتۆری کۆمارییەکان ( (جاک هیگل )، لە کاتی رووخانی سەدامدا دەبێ بۆ ماوەیەکی زۆر رەنگە لە 10 سال زیاتربێ نزیکەی ،000 50 سەربازی ئەمەریکی لە کوردستان و عێراقدا بمێننەوە ، ئەمەشیان شانسێکی گەورەی میژووییە دراوە بەکورد بەهۆی ئەم هێزەوە نە سوپای تورکی و نەسوپای عیراقی ناتوانن دەست لە کورد بوەشێنن ، 7*

 

دەکرێ لەسەرەتادا و دوای رووخانی سدام راستەوخۆ باس یان دەوڵەتی کوردی ئاشکرا نەکرێ، وەلێ هەر ئەوەندەی دەسەڵاتی کوردی وبە تایبەتی دەسەڵاتێکی مۆدێرنی کوردی لە شێوەی ( پەرلەمان ) و جەختکردن بە رێگەدانی کورد بۆ بریاردان لە سەر چارەنووسی خۆی و بە ویستی خۆی دەوڵەتی کوردی دێتە بوون .

 

لێرەدا پرسیارێکی زۆر گرنگ یەخەی هەموو خاوەن ویژدانە جوانەکانی کورد و هەموو توێژ و چین و تەوژمە هزرییەکانی کۆمەڵگای کوردی دەگرێت . دوای ئەو هەموو سوکایەتییە بە درێژایی مێژوو بە مرۆڤی کورد و کەرامەتی مرۆڤایەتی کراوە ، لە دوای رووخانی رژێمی عیراقەوە چۆن هەڵسوکەوت بکەین ؟ چۆن بتوانین بەرژەوەندیمان سەروەری نەتەوایەتیمان سامانی سروشتیمان پتڕۆڵ تێکەڵاوی بەرژەوەندی زلهێزیکی وەکی ئەمەریکا بکەین ؟ ئەنفال ، میژوویەکی خوێناوی سووکایەتی لە یادنەکەین . مادامێکی ئێمە بەبێ ویستی خۆمان و بە تۆپزی لە ووڵاتیکی (زۆڵ) عێراق مارەبڕاوین . لە کاتی ئازادیماندا دەبێ ئەو ( نامەمارەبڕاوە ) بکەین بە سووتوو ئەمەش ناکرێ بە گڕی پیرۆزی بابە گوڕگوڕ نەبێ. چۆن؟؟

 

یەکەم : پەرلەمان .. سڵاو لەو نیزیک بوونەوەی یەکیتی و پارتی و چەپکە گوڵی ئافەرین وڕێز بۆ سنگی میژووی ئەوانەی خەبات دەکەن بۆ دارشتنی بناغەی پەرلەمانێکی یەکگرتووی نیشتمانی کوردی وەک نوێنەری راستەقینەی خەڵکانی کوردستان . پەرلەمان روویەکی مۆدیرن و هێزێکی سەردەمە بۆیە هەرچی لە پەرلەمانەوە بڕیاری لە سەر بدرێ لە ئاستی جیهاندا رێزی لێدەگیرێت تا زووتر ئەم پەرلەمانە سەقامگیر بێت چاکە . دەسەڵاتی کوردی وەک دەوڵەت دەژمێردرێت .

 

دووەم : یەکێتیی هێزەکانی پیشمەرگەی هەردوو پارتەکە لە رێکخراوێکی سەربازیی مۆدێرندا ( سوپای ئازادی کوردستان ) بە جلوبەرگێکی مۆدیرن و سمبۆلیی کوردییەوە بێ، چونکە هەمیشە هێزی میلیشیا ئەو رێز وشەرعییەتەی نییە ( سوپا ) هەیەتی .

 

سێەم : خۆ ئامادەکردنی رێکخراوەکانی مافی مرۆڤی کورد و بەیارمەتیی رێکخراوە مرۆییەکانی جیهان ، لە کاتی رووخانی رژێمدا بە پەلە دەست بە پاککردنەوەی ناوچە پتڕۆلیە کوردییەکان لە عەرەبەکان بکرێت و گەڕانەوەی دانیشتوانە رەسەنەکانیان . چونکە بە کۆنترۆلکردنی پتڕۆلی کوردستان لە لایەن کوردەوە ، کورد دەبێتە خاوەنی گرنگترین چەکی سەردەم .

 

چوارەم : تیکەڵاونەکردنی گرفتی شارە پتڕولیە کوردییەکان لەگەڵ گرفتەکانی عێراقدا و دورخستنەوەیان لە (چەق ) بغدا و ئۆپۆزسیونی عێراقی، چونکە جیاوازی نێوان

( صدام ) و ئۆپۆزسیون دیالۆگە نە ناوەڕۆک .

 

سەرچاوەکان ..

Mit der Ölwaffe zur weltmacht -1

; f .William Engdahl

-2بەلگەنامەی کۆری وەزاری بەریتانی ژمارە 14 /116 ی سالی 1919

-3 الوفاق العدد 244 1996

4) Der Spiedel Nr 41 1997 -4

-5 الزمان العدد الخامس 2000

-6 رۆژنامەی Frankfurter Rundschau Nr 178 3/8/2002‏

-7 گۆڤاری Der Spiegel Nr 32 2002

 

بەڕێزەکان : ئەم وتارە تەمەنی شانزە ساڵە، لە 2003 نووسراوە .

لە 2006 لە گۆڤاری زانکۆی سان پیترسبۆرگ بە رووسی بڵاوکراوەتەوە.