مه‌ترسی له‌ ده‌رگای رۆژاڤای كوردستان ده‌دات

 

له‌و كاته‌ی خه‌ڵك به‌رامبه‌ر به‌ توركیا و هه‌ڕه‌شه‌ی به‌رده‌وامی ئه‌و نیگه‌ران بوون، كه‌ له‌دوایین هه‌ڕه‌شه‌ی راسته‌قینه‌ی خۆیدا بوو بۆ هێرشكردنه‌ سه‌ر ناوچه‌كانیان، ترامپ ره‌وشه‌كه‌ی سه‌راوبن كرد، پاش ئه‌وه‌ی رای گه‌یاند كه‌ "هێزه‌كانی له‌ ته‌واوی سووریا ده‌كێشێته‌وه‌"، ئیدی خه‌ڵك له‌ ترسی ئه‌وه‌ی نه‌بادا توركیا په‌لاماریان بدات، گۆڕا به‌وه‌ی كه‌ ئیدی ترسیان سه‌باره‌ت به‌ ئایینده‌ی بوونی خۆیان و وڵاته‌كه‌یان له‌ لا دروست بوو، به‌ڵام هه‌ر كه‌ توركیا رای گه‌یاند، كه‌ هێرشه‌كه‌ی بۆ سه‌ر رۆژاڤای كوردستان دوا ده‌خات، ره‌نگه‌ هه‌ڵه‌ش نه‌بین، كه‌ بابه‌تی دواخستنی هێرشه‌كه‌ بووه‌ به‌ سه‌رباسی هه‌موو شته‌كانی دی، ئیدی بوو به‌ ته‌وه‌ری سه‌ره‌كیی قسه‌ و باسی نێو خه‌ڵك به‌ تایبه‌تی، نه‌خاسمه‌ كاتێك گوێیان له‌ كاردانه‌وه‌ی توندی زۆربه‌ی هێزه‌یلی هاوپه‌یمانی نێوده‌وڵه‌تی بوو به‌رامبه‌ر به‌ توركیا، ته‌نانه‌ت لێدوانی گه‌وره‌ به‌رپرس و یاساداڕێژه‌رانی ئه‌مەریكاش.


هه‌ڵبه‌ت ناكرێ بڵێین ئیدی كورد له‌ ره‌وشێكدان كه‌ "جێی به‌زه‌یی بن"، ناشكرێ بڵێین، كه‌ ته‌نیا براوه‌ی ئه‌م په‌ره‌سه‌ندنه‌ رژێمی سووریا یان توركیایه‌. كێ ده‌زانێ، ره‌نگه‌ كورد براوه‌ و سوودمه‌ندی یه‌كه‌م بن له‌و په‌ره‌سه‌ندنه‌، به‌تایبه‌تی ئه‌گه‌ر بتوانن دۆخی خۆیان بخه‌نه‌ گه‌ڕ و بۆ چركه‌یه‌كیش بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ "چۆن ده‌كرێ مه‌ترسی به‌ ده‌رفه‌ت بگۆڕین؟".


دوور له‌ لێدوانه‌كانی توركیا، كه‌ هۆی دواخستنی هێرشه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌، خۆیان له‌ پێكدادان له‌گه‌ڵ هێزه‌كانی كشاوه‌ی ئه‌مەریكا بپارێزن، هه‌ڵبه‌ت كارێكی لۆژیكییه‌ ئه‌گه‌ر بڵێین، كه‌ گوته‌ی "كورد ناوچه‌كانی خۆیان راده‌ستی رژێم ده‌كه‌ن"، یان له‌گه‌ڵ رژێمدا ده‌ست به‌ دانوستاندن ده‌كه‌ن، مه‌ترسییه‌كی زۆری نه‌ك هه‌ر له‌ لای توركیا، به‌ڵكوو له‌ لای تێكڕای ده‌وڵه‌تانی هاوپه‌یمان دروست كرد، هه‌ڵبه‌ت كۆنترۆڵكردنی رۆژهه‌ڵاتی فرات، واته‌ رژێم له‌ سه‌دا 90ی خاكی سووریای له‌به‌رده‌ستدا ده‌بێت. ئه‌مه‌ش واتای ئه‌وه‌یه‌، ئیدی رژێم نه‌ پێویستی به‌ دانوستاندن و نه‌ ژنێڤ و ته‌نانه‌ت ده‌ستووریش نابێت. كێ ده‌زانێ، ره‌نگه‌ بابه‌تی به‌شداریكردنی سوننه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا، بۆ دوورتر له‌ مه‌زه‌نده‌ی ئێمه‌ ده‌چێته‌ پاش، نه‌خاسمه‌ كه‌ ئه‌و رووبه‌ره‌ی سنوور، كه‌ له‌ جه‌رابلسه‌وه‌ تا چیای زاویه‌ به‌ده‌ست توركیاوه‌یه‌، هێنده‌ رووبه‌رێكی گرنگ نییه‌، ئیدلیبیش وه‌ك جه‌زیره‌ ناوچه‌یه‌ك نییه‌، كه‌ ده‌رامه‌تی ژێر زه‌ویی زۆر بێت. مه‌ترسی هه‌م له‌ لای توركیا و هه‌م له‌ لای ئۆپۆزسیۆنیش هه‌ڵده‌كشێت. هه‌ر له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی توركیا ده‌ست به‌ هێرشی سه‌ربازی ده‌كات، ده‌موده‌ست كورد رای ده‌گه‌یه‌نن، كه‌ ئه‌گه‌ری دانوستاندن له‌گه‌ڵ رژێمدا باڵاده‌ست ده‌بێت، ئه‌مه‌ش به‌ روونی له‌ به‌یاننامه‌ی كانتۆنه‌كاندا به‌دی ده‌كرێت. ئه‌وان به‌ئاشكرا داوایان له‌ رژێم كرد، كه‌ ئه‌ركی سه‌روه‌رییانه‌ی خۆی بگرێته‌ ئه‌ستۆ. هه‌ڵبه‌ت ئیداره‌ی ناوچه‌كانی خۆسه‌ری، ئه‌زموونی دانوستاندنیان له‌گه‌ڵ رژێمدا هه‌یه‌، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ هێزه‌یلی ئۆپۆزسیۆنی ناوخۆ، كۆنگره‌ی "دیالۆگی خۆبه‌خۆی سووریا"شیان واژۆ كردووه‌.


سه‌رنجێك: مانه‌وه‌ی ناوچه‌كه‌ به‌ ده‌ستی كورده‌وه‌، واته‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی رژێمدا، هه‌موو وه‌ك كارتێكی گوشار دژ به‌ رژێم به‌كاریان هێنا، به‌ڵام كورد ده‌سته‌پاچه‌ بوو له‌ به‌كارهێنانی ئه‌و كارته‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی خۆی.


پرسیارێك دێته‌ پێش: ئایا كورد به‌ كرده‌نی له‌ قۆناغێكی (كوشنده‌)دایه‌؟


پێمان وایه‌، ئه‌گه‌رچی كورد وای دێته‌ پێش چاو، كه‌ له‌ قۆناغێكی زه‌حمه‌ت یان كوشنده‌ یان ئه‌سته‌مدایه‌، خۆ ئه‌گه‌ر ئه‌وان له‌ قۆناغێكدان كه‌ "جێی به‌زه‌یین"، ئه‌وه‌ش هه‌ر راسته‌ كه‌ ئه‌وان له‌ قۆناغێكی زۆر گرنگی ژیانی خۆیاندان، چونكه‌ ئه‌وان له‌م ره‌وشه‌ی ئێستای خۆیاندا، ده‌توانن خۆیان به‌ شێوه‌یه‌كی "جێ سه‌رنج" بخه‌نه‌ روو، ئه‌وه‌ش هه‌ڵه‌یه‌ پێمان وا بێت هیچ ئه‌گه‌رێكیان له‌به‌رده‌مدا نییه‌، بێ له‌ خۆ راده‌ستكردنه‌وه‌ به‌ رژێم، یان هیچ ئه‌گه‌رێكی دیكه‌ له‌ئارادا نییه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی فاكته‌رێكی كه‌نداویش هه‌یه‌، مه‌به‌ستمان شانشینی سعوودیه‌ یان ئیماراته‌، كه‌ تا ئێستا رۆڵی ئاشكرا نه‌بووه‌، هه‌روه‌ها گرنگیی هه‌ژموونی ئه‌و له‌ "رۆژهه‌ڵاتی فرات" و هه‌ڵوێستی ئه‌و له‌وه‌ی ئێستا ده‌گوزه‌رێ.


ته‌نانه‌ت سه‌باره‌ت به‌ دیالۆگ یان لێكتێگه‌یشتن یان ئه‌گه‌ری گفتوگۆ ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ توركیاش ده‌كرێ قسه‌ی له‌باره‌وه‌ بكرێت، كه‌ هه‌مووان ناتوانان له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئاسته‌نگی پاش كشانه‌وه‌ی هێزی ئه‌مەریكا.


هه‌ڵه‌ی گه‌وره‌ كه‌ كورد تێی كه‌وت، ئه‌وه‌یه‌ جووڵه‌یه‌كیان نه‌كرد، ئه‌وان جووڵه‌یه‌كیان نه‌كرد، ئه‌و شانده‌ی سه‌ردانی ئه‌لیزێی كرد، شاندی ئه‌نجوومه‌نی سووریای دیموكرات بوو، ئه‌و شانده‌ پارته‌كانی ئۆپۆزسیۆنی كورد و كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیی نه‌گرته‌وه‌، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌وان له‌به‌رده‌م ئه‌م ئه‌ركه‌دا بوون:


گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ كاراكردنی رێككه‌وتنه‌كانی خۆبه‌خۆی كورد، كه‌ به‌ چاودێریی سه‌رۆك بارزانی گه‌ڵاڵه‌ كران. واته‌ كاراكردنی ده‌سته‌ی باڵای كورد، له‌نێویشیاندا كاراكردنی لیژنه‌كانی ئاساییكردنه‌وه‌ی ره‌وشی ئه‌منی و سه‌ربازی، به‌ واتای تێكه‌ڵبوونی پێشمه‌رگه‌ی رۆژ و كاراكردنی رۆڵی ده‌زگاكان، له‌ هه‌مووانیش گرنگتر، كاراكردنی ده‌زگای لێڤه‌گه‌ڕ (مه‌رجه‌عیه‌ت). ئه‌م ده‌زگایه‌ ده‌بوو قسه‌ی به‌ره‌و رووی هه‌مووان بكردایه‌ته‌وه‌، چونكه‌ ئه‌و نوێنه‌رایه‌تیی هه‌موو هێز و لایه‌ن و رێكخراو و پێكهاته‌كان ده‌كات.


ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین، بڕیاری دواخستنی هێرشی توركیا بۆ سه‌ر رۆژهه‌ڵاتی فرات، بڕیارێكه‌ كورد ده‌خاته‌ به‌رده‌م ئه‌ركێكی گه‌وره‌وه‌، ئه‌ویش چۆنیه‌تیی كاراكردنی رێكخراوه‌كانی كۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی و سیاسییه‌ به‌ هه‌ماهه‌نگی. بڕیاره‌كه‌ی توركیا به‌ دواخستنی هێرش ئه‌گه‌رچی له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی توركیایه‌، بۆ له‌ دووره‌وه‌ به‌ده‌ستهێنانی ره‌زامه‌ندیی ئه‌مەریكا، له‌ هه‌مان كاتدا ده‌رفه‌تێكی به‌هاداره‌ بۆ كورد تا به‌ خۆیدا بچێته‌وه‌، هه‌روه‌ها به‌ په‌یوه‌ندیی ناوخۆی و په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ ئه‌وانی دیكه‌دا بچێته‌وه‌. دوو یان سێ مانگ، كه‌ ماوه‌ی كشانه‌وه‌ی هێزه‌كانی ئه‌مەریكایه‌، ره‌نگه‌ ماوه‌ی دواخستنه‌كه‌ی توركیاش كه‌م نه‌بێت، ئه‌گه‌ر كورد به‌ شێوه‌یه‌كی تۆكمه‌ ده‌ست به‌ باشكردنی په‌یوه‌ندیی ناوخۆیان بكه‌ن، هه‌روه‌ها له‌گه‌ڵ هێزه‌یلی هاوپه‌یمانی خۆیان، مه‌به‌ستمان پێكهاته‌گه‌لی جڤاكی و مه‌ده‌نی و ته‌نانه‌ت هێزه‌یلی سیاسیی نیشتمانی و ناوچه‌ی رۆژهه‌ڵاتی فرات بكه‌ن.


په‌ندی وتاره‌كه‌ش ده‌ڵێ: "هه‌موو تونێڵێك كۆتایی هه‌یه‌، هه‌موو كۆتاییه‌كیش سه‌ره‌تایه‌كی هه‌یه‌، ده‌با ئه‌م سه‌ره‌تایه‌ی ئه‌م جاره‌مان وه‌ك جاره‌كانی پێشوومان نه‌بێت."