خیانه‌ت له به‌ره‌به‌یانی مێژووى كورده‌وه‌ تا 16ی ئۆكتۆبه‌ر

خیانەت لە مێژووی کورددا - 3

مێژووى ده‌ركه‌وتنی (خیانه‌ت) له‌سه‌ر زه‌وی

یه‌كه‌مین خیانەت له‌سه‌ر زه‌وی، پێویسته‌ له‌سه‌ر خیانه‌تی (قابیل كوڕى ئاده‌م) بوه‌ستین، كه‌ وه‌ك یه‌كه‌مین خیانه‌تی مرۆڤ له‌ مرۆڤ و یه‌كه‌مین (خیانه‌تكار) چووه‌ تۆماره‌كانی مێژووه‌وه‌. ئه‌وه‌ش كاتێك خیانه‌تی له‌ باوكی و براكه‌ی كرد و ده‌ستى چووه‌ خوێنى (هابیل)ى برای كوشتى. به‌و ڕووداوه‌ش مێژووی یه‌كه‌مین خیانه‌ت له‌سه‌ر زه‌وی و یه‌كه‌مین شه‌ڕى براكوژى تۆمار كرا. دیاره‌ ئه‌گه‌رچى ئه‌و ڕووداوه‌ به‌ سیما و ناوه‌ڕۆكێكی ئایینى چووه‌ تۆماره‌كانى مێژووه‌وە و وه‌ك چیرۆك و گێڕانه‌وه‌یه‌كی ئایینى سه‌یر كرا، به‌ڵام چه‌ندین ئاماژه‌ی مێژوویی تێدا بوو، كه‌ نه‌ده‌كرا بۆ ئه‌م زنجیره‌ بابه‌ته‌ نادیده‌ی بگرین و وه‌ك به‌شێك له‌ مێژوو لێ نه‌ڕوانین. ئه‌وه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی، كه‌ كوڕى یه‌كه‌مین مرۆڤ و یه‌كه‌مین په‌یامبه‌ر و نێردراوی خودا له‌سه‌ر زه‌وی، نه‌ك هه‌ر خیانه‌تى له‌ په‌یامه‌كه‌ی خودا و گه‌وره‌یی پێگه‌ی باوكی كرد، به‌ڵكوو له‌پێناو حه‌ز و ویستێكی تایبه‌تی خۆى، ئاماده‌ بوو براكه‌ی خۆی بكوژێت و قۆناغێكی نوێی مه‌ترسیدار له‌ شه‌ڕى براكوژى و خیانه‌ت و ڕه‌وایه‌تیدان به‌و شه‌ڕه‌، بكاته‌ كارى نه‌وه‌كانی داهاتووى!


خیانه‌تی (قابیل) له‌ (هابیل)ى براى دوای ئه‌وه‌ هات، كاتێك (ئاده‌م/س.خ)ى باوكیان له‌ (حه‌وا)ى خێزانى، له‌ دوو جاردا (چوار) منداڵیان بوو. له‌ جاری یه‌كه‌مدا (قابیل) و (ئه‌قلیما)ى خوشكی، كه‌ به‌ دووانه‌ له‌دایك بوون. له‌ جاری دووه‌میشدا هه‌ر یه‌ك له‌ (هابیل) و (لیۆزا)ى خوشكی، هه‌ر به‌ دووانه‌ له‌دایك بوون. وه‌ك له‌ ده‌قه‌ ئایینییه‌ پپرۆزه‌كان و سرووته‌ ئایینییه‌كان و تۆمارى مێژوونووسانی ئایینى و ئیسلامیدا هاتووه‌، ئاماژه‌ به‌وه‌ كراوه‌، كه‌ په‌روه‌ردگار له‌پێناو زیادبوونى نه‌وه‌كانی ئه‌و په‌یامبه‌ر و نێردراوه‌ بۆ سه‌ر زه‌وی، داوای پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیریی له‌نێوان (قابیل و لیۆزا) و (هابیل و ئه‌قلیما) كرد، به‌ڵام (قابیل) له‌سه‌ر ئه‌و پرۆسه‌یه‌ ناڕه‌زایی ده‌ربڕى و ئاماده‌ نه‌بوو خوشكه‌ جوانه‌كه‌ی بداته‌ (هابیل)ى براى و له‌به‌رامبه‌ردا (لیۆزا) بهێنێت، كه‌ له‌ چاو و دیدی ئه‌وه‌وه‌ ناشیرین بوو. ئه‌و بڕیاره‌ش ناڕه‌زایی باوكی لێ كه‌وته‌وه‌، هه‌ر بۆیه‌ (قابیل)ى نیگه‌ران كرد و بڕیاری كوشتنی براكه‌یدا، چونكه‌ بێ ئه‌و كاره‌ نه‌یده‌توانی به‌ر به‌ پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیریی (هابیل) به‌ خوشكه‌كه‌ی بگرێت. دواجار ئه‌وه‌ ڕووی دا، كه‌ ڕووی دا! (هابیل) كوژرا و (قابیل) له‌ ترسی باوكی به‌ناچاری سه‌رى خۆى هه‌ڵگرت و له‌ ئاواره‌ییدا سه‌ری نایه‌وه‌. به‌و ڕووداوه‌ش، هه‌ردوو كچه‌كه‌ی (ئاده‌م/س.خ) بێ گه‌یشتن به‌ پرۆسه‌ی هاوسه‌رگیری مانه‌وه‌.


ڕووداوی كوشتنی (هابیل) له‌لایه‌ن (قابیل)ه‌وه‌، جێگای باوه‌ڕی هه‌مووان بێت یان نا، هیچ له‌و ڕاستییه‌ ناگۆڕن، كه‌ وه‌ك ڕووداوێكی مێژوویی، به‌ سیمایه‌كی ئایینى سه‌یر كرا و سه‌رنج و بۆچوونی خرایه‌ پاڵ، تا ئه‌وه‌ی وه‌ك دووه‌مین ڕووداوی مێژوویی ئایینى دوای دروستكردنی (ئاده‌م/س.خ) و ناردنی بۆ سه‌ر زه‌وی، چووه‌ تۆماره‌كانی مێژووه‌وه‌. به‌و پێیه‌شی، وه‌ك یه‌كه‌مین ڕووداوی كوشتن و تاوانی برایه‌ك به‌رامبه‌ر براكه‌ى و ته‌نانه‌ت به‌رامبه‌ر باوك و دایكی سه‌یر كرا، وه‌ك یه‌كه‌مین خیانه‌تی مرۆڤ له‌ مرۆڤ چووه‌ تۆماره‌كانی مێژووه‌وه‌، چونكه‌ به‌ر له‌و ڕووداوه‌، هیچ تاوانێكی خیانه‌تكاری له‌ مێژووی مرۆڤایه‌تیدا نه‌ك تۆمار نه‌كرابوو، ئه‌نجامیش نه‌درابوو.


دوای ئه‌و ڕووداوه‌، هه‌زاران ڕووداوی خیانه‌تكاری، ڕووپێوی مێژووییان داگیر كرد، تا ئه‌وه‌ی هه‌زاران خیانه‌تكار له‌ كۆمه‌ڵ و پێكهاته‌ و نه‌ته‌وه‌ و ئایینه‌ جیاجیاكان، ناویان چووه‌ لاپه‌ڕه‌ ڕه‌شه‌كانى مێژووه‌وه‌. هه‌ر یه‌ك له‌وانیش له‌پێناو ویستێكی تایبه‌تی خۆی یان بنه‌ماڵه‌ و تیره‌ و هۆز و خێڵه‌كه‌یان، ئه‌و كاره‌ قێزه‌ونه‌یان ئه‌نجام دا، كه‌ سه‌ره‌نجام هه‌وڵ و ماندووبوون و خه‌باتی هه‌زاران بنه‌ماڵه‌ و تیره‌ و هۆز و خێڵ و كۆمه‌ڵ و پێكهاته‌ی جیاجیایان به‌هه‌ده‌ر دا. له‌و نێوه‌نده‌دا ده‌كرێت ئاماژه‌ به‌ ناوى چه‌ند خیانه‌تكارێكی مێژوویی بكه‌ین، كه‌ به‌ تاوانه‌كانیان ڕه‌وتی ڕووداوه‌كانی سه‌رده‌مه‌كه‌یان به‌ شێوازێكی دی گۆڕى. وه‌ك خیانه‌تی (یه‌هودا و شه‌معون) له‌ (یوسف)ى برایان به‌ پشتیوانیی (هه‌شت) براكه‌ی تریان له‌ ده‌وروبه‌رى ساڵی (1903پ.ز)دا. یان خیانه‌تی (یه‌هودا) له‌ (عیسای مه‌سیح/س.خ) و ڕاده‌ستكردنى به‌ ڕۆمه‌كان له‌ ساڵی (33ز)، له‌ كاتێكدا (یه‌هودا) هاوڕێیه‌كی زۆر نزیكی (عیسای مه‌سیح/س.خ) بوو. هه‌روه‌ها ده‌كرێت ئاماژه‌ به‌ خیانه‌تی (ئه‌بو ره‌غال)ى كه‌سایه‌تیی شارى (مه‌ككه‌) بكرێت، كاتێك چووه‌ پاڵ (ئه‌بره‌هه‌ى حه‌به‌شی) و پشتی كرده‌ بنه‌ماڵه‌ و هۆزه‌كه‌ى و بووه‌ ڕێنیشانده‌ری سوپای (ئه‌بره‌هه‌ی حه‌بەشی) بۆ سه‌ر شارى (مه‌ككه‌)، به‌ ئامانجى تێكدانى (كه‌عبه‌) له‌ ساڵی (570ز)دا. یان خیانه‌تی (شاور)ى وه‌زیری ده‌وڵه‌تى فاتیمی، له‌ بنه‌ماڵه‌ و ده‌وڵه‌تى فاتیمیی شیعه‌ له‌ میسر ساڵی (1169ز)، كاتێك چووه‌ پاڵ خاچ دروشمه‌كان و ئاماده‌بوو وڵاتى میسر و شارى (قودس) ڕاده‌ستی هێزه‌ ئه‌وروپاییه‌ مه‌سیحییه‌كان بكات. هه‌روه‌ها خیانه‌تی (موئه‌یده‌دینی عه‌لقه‌می و نه‌سیره‌ددینی تووسی) دوو وه‌زیری دوایه‌مین خه‌لیفه‌ی عه‌باسی (موسته‌عه‌سم بیللا) له‌ ساڵی (1258ز)دا له‌ خودی خه‌لیفه‌ و ده‌وڵه‌تى عه‌باسی، كاتێك چوونه‌ پاڵ (هۆلاكۆخانى مه‌غۆل) و ده‌روازه‌كانى شارى (به‌غدا)ى پایته‌ختى ده‌وڵه‌ته‌كه‌یان بۆ سوپای مه‌غۆل كرده‌وه‌، تا شاره‌كه‌ داگیر بكه‌ن. ئه‌مه‌ و تا ده‌گاته‌ سه‌دان و بگره‌ هه‌زاران نموونه‌ی له‌و شێوه‌یه‌. هه‌ر بۆیه‌ (كورد)یش وه‌ك پێكهاته‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌یی سه‌ر ڕووی ئه‌م زه‌مینه‌، له‌و دیارده‌ قێزه‌ون و خراپكاره‌ بێبه‌ش نه‌بوو، تا ئه‌وه‌ی سه‌دان ڕووداوی خیانه‌تی تێدا ده‌ركه‌وت و ڕه‌وتی ڕووداوه‌كانی مێژووی كوردیان به‌ ئاراسته‌یه‌كی تردا گۆڕی.

 

سه‌رچاوه‌كانی ئه‌م باسه‌:
1.قورئان: كتێبی پیرۆزی ئایینى ئیسلام.
2.الطبري: تاریخ الامم و الملوك.
3.مجموعة من المولفین: أعظم الخیانات فی التاریخ.