حكوومەتی باش بەرهەمی مۆدێلی دەوڵەتی هاوچەرخە

 

دەوڵەتی هاوچەرخ بەرهەمێكی ئەوروپاییە و لە دۆخێكی دیاریكراودا لەگەڵ پەیماننامەی ویستفالیا، لەپاش ساڵی 1648 هاتە كایەوە، واتە لە ئامێزی رێنیسانسەوە دروست بووە، ئەوەش لەو پێناوەدا بووە، تا مۆدێلەكانی حوكمی ئایینی و تیرەگەری و هۆزگەری بەسەر ئابووری و حوكمڕانیدا نەهێڵێت و هەموویان لە قاڵبێكی یەكگرتوودا كۆ بكاتەوە، هەر گەلێك لە مافی دیاریكردنی چارەنووسیدا خاوەنی بڕیاری خۆی بێت، بێ ئاوڕدانەوە لەوەی لیڤڵی حكوومەتەكەی چەندە دیموكراتییە، ئەو مافە بەو گەلە دەدرێت، كە سەروەریی دەرەكی و ناوخۆیی بۆ خۆی بنیات بنێت، ئێستاش زۆربەی خەڵك لە ئەوروپا بە پیرۆزییەكی زۆرەوە تەماشای دەوڵەتی خۆیان دەكەن، ئەمەش لەگەڵ مۆدێلەكانی دەوڵەتی ئایینیدا نایەتەوە، لەبەرئەوەیە كە دەوڵەت توانای هەیە یاسا بە شێوازێكی یەكسان بەسەر هەموو لایەك و كەسێكدا بسەپێنی و ویست و ئیرادەی خۆی لەسەر هەمووان فەرز بكات، هەمووانیش ببنە پۆلیسی پاراستنی یاساكانی كە دەوڵەت بۆیانی داڕشتوونەتەوە، هەر لەبەر ئەوەشە، كە سیستمی بەڕێوەبردنی دەوڵەت سیستمێكی بیروكراتییە و مەرجیش نییە پێوەندیی نێوان دەستەبژێری فەرمانڕەوا و بنیاتە بیروكراتییەكەی ئەوروپیی هاوكوف بێت، بە پێوەندیی نێوان حكوومەت و هاووڵاتییانی ئاسایییەوە، بەڵام بیرۆكەی جیاكردنەوەی دەسەڵات لەنێوان خانەكانی چوار دەسەڵاتەكەدا بەڕوونی دەبینرێت و بە شێوەیەكی قووچەكییانە لەسەرەوە بۆ خوارەوە كار دەكات و كاریگەرییان بە ژیانی هەموو تاكێكەوەیە. دەوڵەتانی ئەوروپی مۆدێلێكی دیاریكراوی كولتوور و ئابووری و سیاسەت بەسەر هەموواندا دەسەپێنن و هەمووانیشی پێ رازی دەكەن، تا دەوڵەتە هاوچەرخەكەیان نەڕووخێت، واتا ئیرادەیەكی سەروەرانە لەناو دامودەزگاكانی بەڕێوەبردنیاندا هەیە، كە بە یاسا ڕێك خراوە و هیچ جۆرە ململانێیەكی ئایدیۆلۆژی و سیاسی ناتوانێت بیلەقێنێ. لەم بیرۆكەیەوە، من لێرەدا هەوڵ دەدەم لەسەر یەكێك لە دینگەكانی بەهێزبوونی كیانێكی وەك هەرێمی كوردستانی بدوێم، كە ئەویش ئابوورییە، لەو بڕوایەی كە كوردستانێكی بەهێز و سەقامگیر، پێویستی بە مۆدێلێكی نوێی ئابووری هەیە، مۆدێلێك كە بتوانێت حكوومەتێكی ڕەشید بەڕێوە ببات و نەكەوێت، نەك بە شنەبایەك دوچاری قەیران و فەوتان بێتەوە! لای كەس شاراوە نییە، ئەگەر ئابووری بەم شێوەیەی ئێستا بەڕێوە ببرێت و ئاڕاستە بكرێت، ئەوا ئاكامەكەی زۆر خراپتر دەبێت لە ئاكامەكانی دوای رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر، چونكە كوردستان خاوەنی مۆدێلێكی ئابووریی تایبەت بەخۆی و سوپایەكی یەكگرتووی بەهێز نەبوو، هەر بۆیە جیهان گەرچی لە مانای تاڵی بێدەوڵەتی بۆ نزیکەی 60 ملیۆن مرۆڤ تێدەگات، بەڵام هیچ هێزێكی نێودەوڵەتی ئامادە نەبوو پێشوازی لە دەوڵەتێك بۆ بەشێك لەو گەلە بێ دەوڵەتە بكات، چونكە دەیانزانی توانای خۆڕاگریی نابێت و ئابووری و سوپایەكی دامەزراوەی بەهێزی نییە، نەبوونی دەوڵەتیش زیانی گەورەی بە كورد گەیاندووە، هەروەكوو لە تێزێكی هانا ئاڕێنت، فەیلەسوفێكی ئەڵمانی بە ڕەچەڵەك جوودا هاتووە (مرۆڤی بێ دەوڵەت لە ژیانێكی ڕووتەڵانە زیاتر خاوەنی هیچی تر نییە..).


راستە هەرێمی كوردستان دەوڵەتی نییە، بەڵام خۆ حكوومەتێكی هەیە و نیمچە دەسەڵاتێكی بۆ بنیاتنانی كایەكانی ئەو دەوڵەتە، یاخود هەر هیچ نەبێت بۆ بەڕێوەبردنی هەرێمەكەی دەبێت هەبێت، بۆ ئەمەش دەبێ ببینە خاوەنی حكوومەتێك كە خاوەنی مۆدێلێكی ئابووری بێت و روئیا و ستراتیژییەتی ئابووریمان هەبێت، تاوەكوو پلانە درێژخایەن و مامناوەندی و كورتخایەنەكانمان بۆ جێبەجێكردنی پرۆژە گەورە و ستراتیژییەكان ئاراستە بكەین. لە دەوڵەتی هاوچەرخدا، گەرچی ئازادییەكان بەو شێوەیە نییە كە لە دوورەوە دەبینرێت، بەڵام لەناو مۆدێلە هاوچەرخەکاندا خەڵك خۆی بە ئازاد دەزانێت، چونكە خۆی بەشدارە لە بڕیار و شێوازی بەڕێوەچوونی ئابووریدا، ئەمەش لەو روانگەیەوە هاتووە، كە ئازادیی تاك لە ئازادیی نیشتمانەوە سەرچاوە دەگرێت. ئێستا كە لە سەروبەندی دامەزراندنی حكوومەتی نوێی هەرێمی كوردستانداین و پارتی وەكوو براوەی یەكەمی هەڵبژاردنەكان پرسی دامەزراندنی حكوومەتەكەی لە ئەستۆیە و بۆ بەشداریكردن لە حكوومەت لەگەڵ ئەو حزب و لایەنە سیاسییانە لە گفتوگۆدایە، بەڵام ئەوەمان لەبیر چووە كە هەر ئەو مۆدێلە حكوومەتە بەناو بنكەفراوانە بوو كە شكستی بە هەموو ئەو خەون و ئاواتانە هێنا، كە رۆژێك لە رۆژان ببینە دەوڵەتێكی خاوەن ئابوورییەكی سەربەخۆ، لەلایەكی دیكەوە پارتیش لەو حكوومەتە بنكەفراوانەدا ئەوەندەی سەرقاڵی راوێژكارانی بیانی و لاساییكردنەوەی مۆدێڵە شكستخواردووەكانی لوبنان و وڵاتانی دیكە بوو، ئەوەندە سەرقاڵی دامەزراندنی مۆدێلێكی نوێی ئابووریی تایبەت بە خۆمان نەبوو، لە كاتێكدا هەموو وڵاتانی پێشكەوتوو خۆیان مۆدێلی تایبەت بە خۆیان هەیە، ئەوەتا ئەسكەندەناڤییەكان لەناو سیستمەكانی سۆسیالیستی و سەرمایەداریدا بوونەتە خاوەن مۆدێلێكی تایبەت بە خۆیان و بەریتانییەكان چیتر ئامادە نین لەدەرەوەی وڵاتەكەیان یاسا و بڕیاریان بەسەردا بسەپێنرێت، هەر بۆیە دەنگیان بۆ جیابوونەوە لە یەكێتیی ئەوروپا دا و پڵنگەكانی ئاسیا و چین و كۆریا و وڵاتانی ئەمەریكای لاتینی، هەمووی لەناواخندا خاوەن ئەزموون و مۆدێلی تایبەت بە خۆیانن و كوێرانە سیستەمە تەقلیدییەكانی سەرمایەداری و سۆشیالیستییان جێبەجێ نەكردووە. ئەمجارە ئەوانەی دەنگیان بە پارتی داوە و ئەوانەیشی نەیانداوە، چاوەڕوانی گۆڕانكاریی گەورەن لە پارتی، ئەمەش بێ مۆدێلێكی نوێی ئابووری دروست نابێت و وەكوو 28 ساڵی رابردوو لە چوارچێوەیەكی بەتاڵدا دەسووڕێینەوە و هەر نابینە خاوەنی خەونەكانی خۆشگوزەرانی و كۆتاییهاتنی قەیران و پشێوی، حكوومەتەكەشمان لە غیابی مۆدێلێكی ئابووریی تایبەت بە خۆی، وەكوو ئەو كەشتییە وایە، كە بەبێ چارۆكە ملی دەنا و نەیدەزانی شەپۆل و باوبۆران بۆ قووڵایی نادیاری كام دەریای دەبەن.