بێحورمه‌تییه‌کانی سه‌رکۆمار بە کورد

ده‌شێت کورد چه‌ندین جار دڵی شکابێت، به‌ڵام هه‌رگیز خۆشه‌ویستیی خۆی بۆ ئازادیی له‌کیس نه‌داوه

نیچه له تێکستی گه‌وره‌تریین باڵانسدا قسه‌ له‌سه‌ر ئه‌گه‌رێک ده‌کات، ئه‌گه‌رێک که ژیانت به به‌رده‌وامی لێ بکاته جه‌هه‌ننه‌مێک، کاتێک دێمۆنێک له ڕۆژێکدا یان له شه‌وێکدا، له ته‌نیاترین کاته‌کانتدا بێته لات و پێت بڵێ: ئه‌م ژیانه که تۆ ئێستا تێیدا ده‌ژیت و تێیدا ژیاویت، ده‌بێ جارێکی تر و چه‌ندین جاری تریش تێیدا بژیت. ژیانێک که هیچ شتێکی نوێی تێدا نه‌بێت، به‌ڵکوو هه‌موو ئازارێکی وه‌ک یه‌ک، هه‌موو حه‌زێکی وه‌ک یه‌ک، هه‌موو بیرکردنه‌وه‌یه‌کی وه‌ک یه‌ک، هه‌موو هه‌نسکێکی وه‌ک یه‌ک، هه‌موو شتێکی گوتراوی له بچووکه‌وه هه‌تاوه‌کوو گه‌وره گوتراوی ژیانت، به‌رده‌وام وه‌ک یه‌ک بگوترێته‌وه، هه‌موویشی یه‌ک له‌دوای یه‌ک وه‌ک پێشتر.


بیهێنه به‌رچاوی خۆت، که چ ژیانێکی جه‌هه‌ننه‌میی ده‌ژییت، له ژیانێکی وه‌هادا، که نیچه پیشانمان ده‌دات. من ده‌توانم بڵێم، که هه‌موو تاکێکی کورد، کوردێکی کوردستانی، کوردێک، که له‌گه‌ڵ هه‌موو ئازار و ژانه‌کانی نیشتمانه‌که‌یدا ژیابێت و خه‌می تێدا خواردبێت، ئه‌م ژیانه‌ی نیچه ژیاوه. به‌رده‌وام ئه‌و هه‌موو ئازار و هه‌نسک و ته‌نیایی و خه‌مبارییه، که به‌رده‌وام دووباره‌ی ده‌کاته‌وه، به‌رده‌وام دێمۆنێک کورد بێت یان عه‌ره‌ب، یان تورک یان فارس دێت و به‌ گوێی تاک و کۆی کورددا ده‌چرپێنێت و دووباره‌کردنه‌وه‌ی ژیانی پێڕاده‌گه‌یه‌نێت. له ته‌نیاتریین کاته‌کانماندا، له خه‌مبارتریین کاته‌کانماندا سه‌رکۆماری سێیه‌می عێراق وه‌ک دێمۆنێک هات و دووباره‌کردنه‌وه‌ی خه‌م و ئازار و مه‌ینه‌تییه‌کانی ژیانمانی پێ ڕاگه‌یاندین، جارێک به پاراستنی یه‌کپارچه‌یی خاکی عێراق و جارێکیش به ناساندنی باشووری کوردستان وه‌ک الشمال الحبیب.


ده‌سته‌واژه‌ی شمالنا الحبیب، شمال العراق، که له‌لایه‌ن به‌عسه‌وه به‌کار ده‌هات، یه‌کێک بوو له‌و بێحورمه‌تییانه‌ی، که به‌عس به‌رامبه‌ر به کوردی ده‌کرد. به‌کارهێنانی شمالنا الحبیب یان شمال العراق به ته‌نیا ده‌سته‌واژه‌یه‌ک نه‌بوو، به‌ڵکوو ئامرازێکی ده‌روونییش بوو بۆ شکاندنی شانازیی و شکۆی کورد. هه‌میشه تاک و کۆی کورد، ئه‌وانه‌ی کوردستانیی بوون، هه‌ستیان به شکاندنێکی گه‌وره ده‌کرد، ئه‌گه‌ر بهاتبا و وه‌ک کورد بانگ نه‌کرانایه، به‌ڵکوو وه‌ک هاووڵاتییه‌کی شمالی عێراق. له کۆتایی هه‌شتا‌کانی سه‌ده‌ی ڕابردوودا ئه‌و به‌عسییانه‌ی، که هاووڵاتییانی کوردیان زیاتر به شمالی عێراق تووڕه‌ ده‌کرد، ده‌یانگوت، به‌م نزیکانه دارگوێزه‌کانی هه‌ورامانیش له‌بری گوێز عه‌گال ده‌گرێت. ئه‌و کاته‌ی کورد گوێی له‌م ده‌ربڕینه ده‌بوو، له‌وپه‌ڕی خه‌مباری و بێده‌سته‌ڵاتییدا بوو، هه‌نووکه کورد خاوه‌نی ده‌سته‌ڵاته، خاوه‌نی سوپایه‌که، که له سه‌ده‌ی ڕابردوودا خه‌ونی پێوه ده‌بینی، که‌چی کوردێک دێت و دیسانه‌وه برینه کۆنه‌کانی ده‌کولێنێته‌وه و نیشتمانه‌که‌ی ناو ده‌نێت شمال عێراق، وه‌ک سه‌ره‌تایه‌ک بۆ ئه‌وه‌ی به‌م نزیکانه به هه‌وڵی ئه‌و و یاوه‌ره‌کانی، دارگوێزه‌کانی هه‌ورامان عه‌گال بگرن.


بیست و چوار دانه ساڵی ڕه‌به‌قه کوردستانم جێ هێشتووه، له‌م بیست و چوار ساڵه‌دا لەدووره‌وه چاودێریی کاره‌ساتی زۆر بووم، که له باشووردا به‌سه‌ر کورددا هات، هیچ له‌م کاره‌ساته گه‌ورانه بیره‌وه‌رییه تاڵه‌کانی ژیانمی له کوردستاندا وه‌ک سه‌رده‌می ڕیفراندۆم نه‌کولاندووەته‌وه، له‌وه‌ته‌یش به‌رهه‌م ساڵح سه‌رکۆماره، هه‌ر جاره و به کرده‌یه‌کی برینه‌کانم ده‌کولێته‌وه. یه‌ک ساڵ سه‌رباز بووم، له‌و ساڵه‌دا ڕۆژ نه‌بوو ئه‌شکه‌نجه نه‌درێم و ڕۆژانه به زۆر مه‌شقی سه‌ربازییم پێ نه‌که‌ن و لەپاش نیوه‌ڕۆشه‌وه بۆ ڕۆژی ئاینده نه‌مکه‌نه زیندانه‌وه، چونکه ده‌مگوت من خه‌ڵکی کوردستانم، چونکه به عه‌ره‌بی قسه‌م نه‌ده‌کرد. له ساڵی هه‌شتا و هه‌شتی سه‌ده‌ی ڕابردوودا ده‌سته‌ڵاتی به‌عس له لووتکه‌دا بوو، ئه‌وکات به‌عس به‌نیاز بوو عه‌گال و زیزداشه له به‌ری هه‌موو کوردستان بکات و که‌سیش نه‌بوو بوێرێت بڵێ له‌ل. یه‌که‌م بێحورمه‌تیی به‌رهه‌م ساڵح بە کورد، به‌ڵێنی پاراستنی یه‌کپارچه‌یی عێراق بوو، دووه‌میان گه‌یاندنی نیازه‌کانی کورد بوو به به‌غدا، سێیه‌میین بێحورمه‌تیی به‌رهه‌م ساڵح بە کورد سه‌ردانی هه‌ڵه‌بجه‌ی بوو، که له ڕێگایه‌وه کوردستانی ناو نا شمال عێراق، چواره‌میان، به‌ڵێنی نه‌گه‌ڕاندنه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه بوو بۆ که‌رکووک.


له‌وه‌ته‌ی وڵاتی عێراق دروست بووه، سیستێمێک ده‌یبات به ڕێگاوه، که بناغه‌ی خۆی له‌سه‌ر پاراستنی یه‌کپارچه‌یی وڵاتی عێراق لێ داوه. هه‌رچ ئیدیۆلۆگییه‌ک ده‌سته‌ڵاتی له عێراقدا وه‌رگرتووه، کورد به چه‌کی بچووک شه‌ڕی کردووه، به‌ڵام هه‌رگیز بیری له‌وه‌ نه‌کردووەته‌وه، که شه‌ڕی سیستێم و ئیدیۆلۆگی به چه‌ک ناکرێت، نوێتریین نموونه ڕووخانی ڕژێمی به‌عسه، به‌ڵام به‌عس هه‌تا ئێستا زیندووه، وا له کاراکته‌ری زۆرینه‌ی سیاسییه‌کانی عێراقدا له‌مپه‌ڕی شیعه‌وه بۆ ئه‌وپه‌ڕی سوننه، ته‌نانه‌ت وا له کاراکته‌ری چه‌ندیین سیاسیی کورددا، که له 16ی ئۆکتۆبه‌ری 2017ەوە هه‌تاوه‌کوو ئێستا هه‌ر جاره‌ی وه‌ک دێمۆنه‌که‌ی نیچه، هه‌واڵێکی ناخۆش به گوێماندا ده‌چرپێنن و سه‌رله‌نوێ ته‌نیا و خه‌مبارمان ده‌که‌نه‌وه.


چه‌ک نه‌یتوانی کۆتایی به نازییه‌کانی ئه‌ڵمانیا بهێنێت، ئاوهاش نه‌یتوانی کۆتایی به به‌‌عس بهێنێت. ئه‌وه‌ی جێگای گه‌وره‌تریین نیگه‌رانییه ئه‌وه‌یه، که په‌یامه‌کانی به‌عس له‌ ڕێگای کوردێکه‌وه پێمان ده‌گات. ئه‌م کورده سبه‌ینێ، ئه‌گه‌ر ده‌ستێک جلی کوردی له‌به‌ر بکات و بچێت سه‌ردانی ناوچه‌ی بادینان بکات، ئه‌وا هه‌موومان سه‌ردانه‌که‌ی سه‌ددام حوسێنمان وه‌بیر دێته‌وه. ئه‌م سه‌رکۆماره سه‌ردانی هه‌ڵه‌بجه‌ی کرد، که ده‌شا کورد هه‌رگیز ڕێگای به سیاسییه‌کانی به‌غدا نه‌دایه پێ بخه‌نه هه‌ڵه‌بجه‌وه، چونکه تاوانێکی وه‌ها گه‌وره‌یان به‌رامبه‌ر به‌و شاره کردووه، که هی ئه‌وه‌ نین ڕێگایان بدرێت له‌و بۆنه ناخۆشانه‌ی کورددا وه‌ک تاوانکار به‌شدار بن. زۆرینه‌ی وڵاته ئه‌وروپییه‌کان، دوای په‌نجا بۆ شه‌ست ساڵ ئینجا ڕێگایان به سیاسییه‌کانی ئه‌ڵمانیا دا له بۆنه نه‌ته‌وایه‌تییه‌کانیاندا به‌شدار بن، که له‌سه‌ر ده‌ستی نازییه‌ت قه‌لاچۆ کرابوون، به‌ڵام کورد له‌سه‌ر ده‌ستی جه‌لال تاڵه‌بانی، هه‌ر زوو سیاسییه‌کانی به‌غدای به کۆی هه‌موو کۆنه‌ به‌عسییه‌کانه‌وه گه‌یانده مۆنۆمێنتی هه‌ڵه‌بجه.


ئاڤیسی (Avicii) له گۆرانیی (هه‌ڵمبستێنه‌)دا ده‌ڵێ، هه‌ڵمبستێنه که هه‌موو شت ته‌واو بوو، که بەئه‌زموونتر و پیرتر بووم، که دوای ئه‌و هه‌موو کاته خۆم دۆزییه‌وه و نه‌زانم، که چیم له‌کیس داوه. هه‌لومه‌رجی ئێستای کوردستان ئێستا وه‌هایه، که تاک تێیدا حه‌ز به خه‌وێکی درێژ بکات و به‌لایه‌وه گرنگ نه‌بێت، که چی له‌کیس ده‌دات، چونکه ده‌زانێت، که هیچی نییه له‌کیسی بدات. تاک ده‌یه‌وێت له سه‌رده‌مێکدا له خه‌و هه‌ڵبستێت، که تێیدا بەته‌مه‌نتر و به‌ئاگاتره و زیره‌کتره، چونکه تا خۆی دۆزیوه‌ته‌وه و به‌لایه‌وه گرنگ نییه، که له‌و هه‌موو ساڵانه‌دا چی له‌کیس داوه، که خه‌وتووه. چونکه هه‌تا دێمۆنێک هه‌بێت و به‌رده‌وام دووباره‌بوونه‌وه‌ی ژیانمان پێ ڕابگه‌یه‌نێت، ئاره‌زوومان نییه له خه‌و هه‌ڵبستین. ئه‌وه‌تا له دروستبوونی عێراقه‌وه هه‌تا ئێستا به‌رده‌وام شار و گونده‌کانی کورد ته‌عریب ده‌کرێن، عه‌ره‌ب له باشووری عێراقه‌وه دێنن و کورده‌کان له ماڵه‌کانیان ده‌رده‌که‌ن و ئه‌وانی تێ ده‌که‌ن، ئه‌وه‌تا هه‌تا ئێستا شکاندنی حورمه‌تی کورد له ماڵی خۆیدا ویستی گه‌وره‌ی به‌غدایه، ئه‌وه‌تا هه‌تا ئێستا کورد گوێگر و ته‌ماشاکه‌ره و به‌غدایش زاڵده‌ست و بکه‌ر. عێراق هه‌تا ئێستا هیچ سه‌رکۆمارێکی نه‌بووه، که بێحورمه‌تیی به‌رامبه‌ر به کورد نه‌کردبێت به هه‌ر سێ سه‌رکۆماره کورده‌که‌شیه‌وه. هیچ سه‌رۆک وه‌زیرانێکی نه‌بووه، که بێحورمه‌تیی به‌رامبه‌ر به کورد نه‌کردبێت. ئه‌مجاره دێمۆن ده‌ڵێ: له ئان و ساتدا، له شه‌وێکدا یان له ڕۆژێکدا، له‌کاتێکدا که تۆ له خه‌مبارترین و ته‌نیاترین کاته‌کانتدایت، هه‌وڵی گۆڕینی ناسنامه‌ی شار و گونده‌کانت پ ێڕاده‌گه‌یه‌نرێت، که‌رکووکه‌ت ده‌بێت به شارێکی عه‌ره‌بی و ناوێکی نوێی عه‌ره‌بیی لێ ده‌نرێت، خانه‌قین و شه‌نگالیشت هه‌مان شێوه.


ئازادیی ڕاسته‌قینه بۆ تاکی کوردستانیی وه‌ک ئاو وه‌هایه، که هه‌رگیز ده‌ستبه‌رداری نابێت. ده‌شێت کورد چه‌ندین جار دڵی شکابێت، به‌ڵام هه‌رگیز خۆشه‌ویستیی خۆی بۆ ئازادیی له‌کیس نه‌داوه. ملیۆنه‌ها کورد دڵیان شکاوه، من یه‌کێکم له‌وانه‌ی، که چه‌نده‌ها جار دڵم شکاوه، چه‌نده‌ها جار نیگه‌ران بووم و دوور که‌وتوومه‌ته‌وه، به‌ڵام هه‌رگیز خۆشه‌ویستییم بۆ تێکۆشان بۆ ئازادی له‌کیس نه‌داوه، هه‌رگیز خۆشه‌ویستییم بۆ چاککردنی ژیان له‌کیس نه‌داوه. ده‌شێت هه‌ندێک بڵێن، که په‌رداخێک شکا، ئیتر ئاوی تێدا ناخورێته‌وه، به‌ڵام شکاندنی په‌رداخێک واتای ئه‌وه نییه، که ده‌ستبه‌ردای ئاوخواردنه‌وه بین.


ئازادیی ڕاسته‌قینه وه‌ک جیابوونه‌وه‌یه له ماڵی دایک و باوک. خێزانێک پیرۆز نییه، ئه‌گه‌ر بێتو به‌رده‌وام بۆت له شکاندن و بێحورمه‌تییکردندا بێت. هه‌ندێک جار زۆر پێویسته، که له‌پێناو ته‌ندروستی و ڕۆحێکی نه‌شێواو و هه‌ستێکی توندوتۆڵدا ده‌ستبه‌رداری خێزان بیت و لێی دوور بکه‌ویته‌وه، له‌پێناو ئازادی و ئارامییه‌کی ناوه‌کییدا، چونکه خێزانێکی ژه‌هراوی ده‌توانێت زۆر له‌وه زیاتر زیانت پێ بگه‌یه‌نێت، که بێگانه‌یه‌ک یان دوژمنێکت پێت ده‌گه‌یه‌نێت. له‌وه‌ته‌ی من بیرم دێت، که به‌رده‌وام له هه‌وڵی ئاشتبوونه‌وه‌دا له‌گه‌ڵ یه‌کترییدا، جار له‌دوای جار بریندارتر ده‌بین وه‌ک له‌پێشتر. ئه‌و پارته کوردییانه‌ی، که نزیک بوونه‌وه لێیان له زیان زیاتر هیچی تر به‌رهه‌م ناهێنێت، دوورکه‌وتنه‌وه لێیان باشتره، له‌پێناو ئارامییه‌کی ناوه‌کی و هه‌ستێکی توندوتۆڵدا، چونکه ئه‌و ده‌سته‌ڵاته‌ی ته‌ندروسته و خاوه‌نی ڕۆحێکی ئارامه زیاتر له خزمه‌تی کۆمه‌ڵگادایه. حکوومه‌تێک پێک بێنن، که وه‌ک خێزانێکی به‌خته‌وه‌ر بتوانن پێکه‌وه کار بکه‌ن و هاوپشتی یه‌کتر بن له‌پێناو کۆمه‌ڵگادا.


ئامانجی تاک پێویسته به‌خته‌وه‌ری بێت نه‌ک پاڵه‌وانێتی، چونکه ئه‌گه‌ر پاڵه‌وان بیت، ئه‌وا به‌رده‌وام خه‌مباریت و زۆرتریین کاره‌سات دێته ژیانته‌وه. ئامانجی پارتێکیش پێویسته هه‌مانشێوه به‌خته‌وه‌ری بێت نه‌ک پاڵه‌وانێتی، به‌خته‌وه‌ری بۆ کۆمه‌ڵگا بوێت نه‌ک پاڵه‌وانێتی، چونکه ئه‌گه‌ر پاڵه‌وانێتیی ویست، ئه‌وا به‌رده‌وام ده‌بێت چاوه‌ڕوانی کاره‌ساتی گه‌وره بێت، که بێته سه‌ر ڕێگای، له‌م ڕێگایه‌شه‌وه داوا له کۆمه‌ڵ ده‌کات، که پاڵه‌وان بن، که تاک و کۆی کۆمه‌ڵگاش پاڵه‌وان بوون، ئه‌وا کاره‌ساتی گه‌وره دێته ژیانیانه‌وه، له خه‌مباری و ناوخۆشیی زیاتر هیچی تریان ده‌ست ناکه‌وێت، له مردن زیاتر هیچی تر له ژیان به‌ده‌ست ناهێنن. شمال الحبیب هی کورد نییه، که‌واته کورد نابێت ڕێگا بدات، که شمال الحبیب ببێت به هی ئه‌و. ئه‌وه‌ی کورد هه‌یه‌تی کوردستانه، هه‌ر بۆیه پێویسته موڵکداریی بکات و بیهێڵێته‌وه.