خه‌ناوكه‌ی ستری

چه‌قۆیه‌ك فێره‌ چه‌قۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی كردم

كۆڵان كۆڵان گێڕانه‌وه‌ - 82


جاروبار داده‌ پنچكی ژنی كاك حووچیش، كتێب به‌ده‌سته‌وه‌، ده‌هاته‌ سه‌ر رێم و ده‌یگۆ: كوڕه‌كه‌ی پلكه‌ به‌سێ، قیچێ راوه‌ستێ.


له‌پێش ده‌ركێ، به‌ردێكی گه‌وره‌ هه‌بوو، منی له‌سه‌ر داده‌نیشاند و به‌ خۆیشی له‌سه‌ر سه‌رم راده‌وه‌ستا، مێرده‌كه‌شی ده‌هات، له‌و ده‌سته‌م له‌سه‌ر چۆك داده‌نیشت، هه‌ردووكیان سه‌ریان به‌سه‌ر كتێبدا داده‌گرت، وشه‌ وشه‌، هه‌ر وشه‌ی بیست سی جار له‌دوای من ده‌یانگوته‌وه‌، داده‌ پنچك زووتر له‌ حووچ وه‌ری ده‌گرت، له‌كن كاك حووچ وشه‌ خوێندنه‌وه‌ گوێز ژماردن بوو، ئه‌و پیاوه‌ هێنده‌ی رقی له‌ كتێب بوو، ژنه‌كه‌ی گۆته‌نی:
نیو هێنده‌ رقی له‌ شه‌یتان با، به‌ پێڵاو و جلكی خۆیه‌وه‌ ده‌چووه‌ به‌هه‌شتێ.


له‌گه‌ڵ كاك حووچ گه‌له‌ك ماندووم، سی جار سێ وشه‌ی بۆ ده‌ڵێمه‌وه‌، جارێك وه‌ك من نایڵێته‌وه‌، پنچك ده‌ڵێته‌ حووچ:
حه‌ڤده‌ پشتی خۆت وه‌ك ناوی من ده‌ڵێیه‌وه‌، ئه‌و خه‌ته‌ت ناچێته‌ مێشكێ؟


نه‌ده‌چوو، نه‌ده‌چوو. وابوو، كاك حووچ حه‌ڤده‌ پشتی خۆی بێ پاش و پێش ده‌گۆته‌وه‌، به‌ڵام به‌وه‌ی باش بوو وه‌ك میر و شێخان خۆی نه‌ده‌گه‌یانده‌وه‌ ئیمامی عه‌لی، له‌ ناوه‌كان ته‌نیا چوار پێنج پشت ناوی عاره‌بی بوون، ئه‌وانی دی كوردی، وه‌ك: چه‌تۆ و میرۆ و شابارام و شاسوار و پیر نازانم كێ، حه‌مه‌د مه‌ستان ده‌یگۆ:
سێ چوار پشتی دی بڵێ، ده‌گاته‌وه‌ پیری شالیار.


كه‌س نه‌بوو هێنده‌ی كاك حووچ رقی له‌ خوێنده‌واری بێته‌وه‌، هه‌ر بۆ ئەوه‌ی نه‌چێته‌ به‌ر خوێندنێ، خۆی به‌ خوێنده‌وار نووسیبوو، كاتێ لێی ئاشكرابوو، گوتبووی: خوێنده‌واریی من جوایه‌زه‌ له‌ هی ئێوه‌، بۆیه‌ تێم ناگه‌ن.


مام مه‌ردانیش هه‌بوو، به‌ڵام ئه‌و رقی له‌ خوێنده‌واری نا، له‌ فه‌رمانی نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری ده‌بۆوه‌، به‌ئاشكرا ده‌یگۆ:
حوكمه‌ت له‌ڕێی ئه‌و نه‌هێشتنه‌وه‌ ده‌یه‌وێ مێشكی خه‌ڵكی نه‌هێڵێ..


له‌و سه‌روبه‌نده‌ له‌ مامۆستایه‌ك پتر به‌ نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌وارییه‌وه‌ ماندوو بووم، شه‌و نه‌بوو كه‌سێ دوو له‌ دووم نه‌نێرێ، ده‌چووم جغاره‌خۆرێ دوو، وانه‌م ده‌گۆته‌وه‌، چه‌ند حه‌زم ده‌كرد ماڵی كه‌ویاریش له‌ دووم بنێرن، نه‌یان ده‌نارد، پێویستیان به‌ من نه‌بوو.


كێشه‌ی من له‌گه‌ڵ ئه‌و ژن و پیاوانه‌، له‌گه‌ڵ نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری ئه‌وه‌بوو، پێ ده‌چوو ئه‌وان له‌ ناسینی رسته‌ و وشه‌وه‌ بێنه‌وه‌ سه‌ر ناسینی پیت، هه‌رچی منم ده‌مویست سه‌ره‌تا فێری ناسینی پیتیان بكه‌م، فێر نه‌ده‌بوون، هه‌بوو لاپه‌ڕه‌كه‌ی ده‌خوێنده‌وه‌، له‌به‌ری كردبوو، به‌ڵام له‌ ناوه‌ندێ وشه‌یه‌كت لێی ده‌پرسی نه‌یده‌زانی، له‌ پیتیش گه‌ڕێ.


له‌مه‌ڕ پیت و ده‌نگه‌وه‌، به‌زمی مام سلێمان خۆش بوو، ئه‌و پیاوه‌ی، ده‌مه‌ و ئێواره‌یه‌كی پاییزی، با جه‌مه‌دانییه‌كه‌ی به‌ كڵاوه‌وه‌ بردبوو، هه‌ستی پێ نه‌كردبوو، گه‌یشتبووەوه‌ ماڵێ، له‌به‌ر ئاوێنه‌ ده‌بینێ سه‌ری رووته‌، ماڵ ماڵ له‌ ده‌رگای ده‌دا و ده‌یپرسی:
ماڵێ، داخوا جه‌مه‌دانییه‌كه‌م با نه‌یهێناوه‌ته‌ ئێره‌؟
ئه‌من ده‌مگۆ: پ
ئه‌و ده‌یگۆ: پیئـ ... پێڵاو.
من ده‌مگۆ: ك
ئه‌و ده‌یگۆ: كیئـ ..كڵاو.
من ده‌مگۆ: ج
ئه‌و ده‌یگۆ: جیئـ .. جه‌مه‌دانی.


ده‌نگه‌كه‌ی وه‌ك خۆی گۆ نه‌ده‌كرد، به‌ڵام له‌ هێنانه‌وه‌ی وشه‌ بۆ ده‌نگه‌كه‌ په‌كی نه‌ده‌كه‌وت، له‌مه‌ڕ نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری سه‌رم سه‌رڕێژه‌ له‌ سه‌ربرده‌، به‌ڵام به‌ سه‌ربرده‌ی چه‌قۆكه‌ دوایی پێ ده‌هێنم، ئه‌و چه‌قۆیه‌ی ئێستاش جێیه‌كه‌ی به‌ سه‌رمه‌وه‌ دیاره‌، چه‌قۆیه‌كی له‌ به‌ڵای لا به‌لا لابه‌لاتر، چه‌قۆیه‌ك فێره‌ چه‌قۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌ی كردم، بزانن كوو كوویی هات:
له‌ كۆڵانی ئه‌وسه‌ری، ئه‌وه‌ی له‌ كه‌ندێ ده‌په‌ڕییه‌وه‌ ئه‌وبه‌ری، به‌ری ماڵی مجێور، له‌ كۆڵانه‌ كورته‌كه‌ی ئه‌وێ، خزمێكی دوور هه‌یه‌، له‌ كۆڵانێ به‌ ماڵی حوشترالووك ناسراون، ئه‌وان نه‌ باوه‌شێنه‌یان هه‌یه‌، نه‌ پانكه‌، نه‌ كونه‌با، هاوینان چاو ده‌نێ، له‌پێش ده‌ركی حه‌وشه‌، له‌بن بێرایی، له‌سه‌ر بانێ، ئه‌و گیادڕكه‌ هه‌میشه‌ كه‌سكه‌ی ده‌ڵێن ئالیكی حوشتره‌ و حوشترالووكی ده‌ڵێنێ، پنچك پنچك له‌سه‌ر یه‌كتریان داناوه‌، ناوه‌ ناوه‌ ئاوڕشێنی ده‌كه‌ن، ئه‌وجا هوڕه‌با با له‌ ئاگره‌وه‌ بێ، كاتێ به‌ حوشترالووكی ته‌ڕ ده‌كه‌وێ، ده‌بێته‌ شنه‌بای به‌هارێ، ماڵی ئه‌وه‌یه‌ له‌په‌نای حوشترالووكێ دانیشی و ده‌ور بكه‌یته‌وه‌.


له‌و ماڵه‌ی ناو حوشترالووكێ، داك و كچێك هه‌ن، نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واری هه‌ردووكیانی خسته‌ پۆلێكه‌وه‌، دایكه‌ دوو سێ جارێ له‌دوای ناردم و چووم، له‌سه‌ر كۆسپه‌ی ده‌رگه‌ی حه‌وشێ، كتێبی ده‌كرده‌وه‌ و من ده‌مخوێنده‌وه‌ و دایك و كچ پێكه‌وه‌ ده‌یانگۆته‌وه‌، چ بزانم كوڕه‌كه‌ی خزممان چاوی چووه‌ته‌ پشتی سه‌ری و بۆچوونی هه‌ڵه‌ی بۆ چوونی من هه‌یه‌، رقی له‌دڵ گرتووه‌ و بۆی له‌ناو نانی گه‌رم هه‌ڵگرتووم..


له‌بن دارتێله‌كه‌ی گۆرین، هاته‌ پێشم، دوای چاكوچۆنییه‌كی گه‌رم، هه‌ر هێنده‌م له‌ده‌ست هات، ده‌ست بۆ چاوم ببه‌م، خوێن بگرمه‌وه‌، ئای ئه‌وه‌ چی بوو! ئه‌و چه‌قۆیه‌ له‌ ئاسمانه‌وه‌ هات و سه‌رمی شه‌ق كرد! تا به‌ چه‌قۆی رووته‌وه‌ هه‌ڵنه‌هات، باوه‌ڕم نه‌هات ئه‌و چه‌قۆكه‌ی راوه‌شاندبێ، ئاخر براده‌ره‌ و هیچ كێشه‌یه‌كمان له‌نێوان نییه‌، ده‌ستڕێژه‌ جوێنێكی مزرم به‌دوایدا نارد و ده‌ستم به‌ سه‌رمه‌وه‌ گرت و رووه‌ و ماڵ هاتمه‌وه‌، بیرمه‌، كوڕه‌كه‌ی پلكه‌ نه‌خشین گوتی:
له‌بن ده‌ستت بوو، هیچت نه‌كرد، جوێن ده‌ده‌ی؟


پلكه‌ نه‌خشین به‌ لۆكه‌ و داووده‌رمانه‌وه‌ هات، برینه‌كه‌ی خاوێن كرده‌ و هه‌توانی كرد و پێچای، گوتی:
لێی مه‌ترسه‌، برینه‌كه‌ قووڵ نییه‌، چه‌قۆكه‌ سه‌رچیخ چووه‌.


ئیدی دایك و بابی هاتن و ده‌ست له‌سه‌ر سینگ راوه‌ستان، بابم له‌گه‌ڵ پێكهاتنه‌وه‌ بووه‌، به‌ڵام دایكم ده‌یگۆت:
نه‌خێر، جێی چه‌قۆ، چه‌قۆ..


ئه‌ویش نه‌رم بوو، هاته‌ سه‌ر قسه‌ی بابم، منیش، هه‌رچی ئه‌وان ده‌یانگۆت، ده‌مگوت باشه‌، ته‌نیا له‌وه‌ ملم نه‌دا، كوڕه‌ بێت و ده‌ست له‌ ملم بكات، رێی ئه‌وه‌م نه‌دا.
ئه‌وجا بزانن (باشه‌، باشه‌)ی من چ باشه‌یه‌ك ده‌رچوو، بڕیاری چه‌قۆ هه‌ڵگرتنه‌وه‌م دا، فازیل رێحانه‌ش ده‌یگۆت:
ئه‌گه‌ر نیازی تۆڵه‌كردنه‌وه‌ت هه‌یه‌، پێكه‌وه‌، سه‌ر و سێ چه‌قۆی لێ ده‌ده‌ین.


ده‌مگوت: نا، من لێی خۆش بوومه‌.


لێخۆشبوونی چی؟ كوڕه‌ش هه‌ستی كردبوو، له‌ دووره‌وه‌ منی دیتبا، خۆی ده‌دایه‌ په‌نایێ، من ده‌مویست دوور له‌ كۆڵان و ماڵێ تووشی بم، له‌بن دیواران خۆم لێ ده‌گرت، چه‌ند مانگێك تێپه‌ڕی، پێوه‌ نه‌بوو، نه‌كه‌وته‌ بۆسه‌ی منه‌وه‌، رۆژێك له‌ خوار ماڵی حه‌مه‌د مه‌ستان، دیتم وا رووه‌ و من دێ، زۆر تووڕه‌ دیاره‌، پێ ده‌چێ ئه‌وجاره‌ به‌ چه‌قۆیه‌ك و دوو رانه‌وه‌ستێ، به‌ڵام چی وا نه‌ترسام، چه‌قۆیه‌كی ده‌سكسۆری به‌هه‌ڵقه‌م له‌ به‌ڕكێیه‌، ئه‌گه‌ر چه‌قۆوه‌شێن هه‌بێ، شێر ده‌یێخێ.


چه‌قۆم ده‌رهێنا و گوتم:
ده‌مێكه‌ له‌ رۆژێكی وا ده‌گه‌ڕێم، وه‌ره‌ هه‌ی...
گوتی: جوێن مه‌ده‌، ده‌زانم.
دیتم چه‌قۆكه‌ی ده‌رهێنا، هه‌ڵی دایه‌ به‌رده‌مم و گوتی:
به‌ چه‌قۆی خۆت نا، به‌ چه‌قۆی خۆم تۆڵه‌ی خۆت بكه‌وه‌، من وا راوه‌ستاوم.
نه‌مزانی چ بڵێم، چه‌قۆكه‌ی ئه‌وم هه‌ڵگرته‌وه‌، كوڕه‌ له‌جێی خۆی نه‌جووڵا، چاوی داخست، چاوه‌ڕێی چه‌قۆ بوو، ئه‌نگۆ بڵێن چیم كردبێ باشه‌؟
هه‌ردوو چه‌قۆكه‌م هه‌ڵدایه‌ ناو ئه‌و گۆمه‌ی پێیان ده‌گۆت: گۆماوی شه‌خته‌..
سارد بوومه‌وه‌ و نیازی تۆڵه‌ له‌سه‌رم نه‌ما، به‌ڵام پێك نه‌هاتمه‌وه‌، هه‌ر له‌وێش له‌ زمانی خۆیه‌وه‌ پێ كه‌وتم چه‌قۆ هه‌ڵه‌كه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ كچی ناو حوشترالووكانه‌وه‌ بووه‌.


حوشترالووك، خه‌ناوكه‌ی ستریی بیر هێنامه‌وه‌، بۆیه‌ شتێ به‌ره‌و دواوه‌ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌:
كاتێ هیچم ده‌ست نه‌ده‌كه‌وت، نه‌ مۆری نه‌ مه‌رجان، له‌ دڕكی حوشترالووك خه‌ناوكه‌م بۆی چێ ده‌كرد، ئه‌و دڕكه‌ی له‌ هه‌ر جێت راچێ، ئێسك ده‌بڕێ تا ئه‌ودیو ده‌چێ، ده‌ڵیی ده‌رزی ئه‌ستوورانه‌، خه‌ناوكه‌ی ستری له‌ ده‌ستی كچی پلكه‌ به‌ندبێژه‌وه‌ فێر بووم، ده‌چوو دواردیه‌كی ده‌هێنا، ده‌هات به‌ دیار پنچكه‌ حوشترالووكه‌وه‌ داده‌نیشت، دڕكی له‌بنه‌وه‌ قوت ده‌كرد، ئه‌وجا دڕك دڕك، نووكی دڕكی له‌ ناوقه‌دی دڕك راده‌كرد، زنجیره‌ی دڕك درێژ ده‌بۆوه‌..


ده‌ به‌ چاوی خۆت چاودێ، به‌و چله‌ی هاوینه‌ چ خه‌ناوكه‌یه‌كی ره‌نگ به‌هاریم له‌ ده‌سته‌، ئه‌گه‌ر له‌ سیله‌ی خانووه‌كه‌ی ئه‌وسه‌ره‌وه‌ چاوتان له‌ سه‌رم بێت، ده‌بینن له‌ ملی كێی ده‌كه‌م، به‌ڵام به‌ر به‌ مله‌وه‌كردن، بزانه‌ چم ده‌كرد، یه‌ك یه‌ك نووكی تیژی دڕكم به‌ ددان ده‌قرتاند، خه‌ناوكه‌ی بێ دڕكم شه‌و و شتێ ده‌خسته‌ ناو له‌گه‌نی خه‌نه‌وه‌، دایكم سه‌د ساڵی ته‌مه‌ن بێ، خه‌نه‌ له‌ ماڵی ئێمه‌ نابڕێ، ئه‌وجا ده‌مگۆت:
ئه‌ها خه‌ناوكه‌م..


ده‌یگۆ: یه‌ك دڕكی پێوه‌ بێت، گوێتی پێ ده‌سمم.


كه‌ویار له‌ دڕك ترسابوو، جارێك دڕكێك به‌ كه‌لێنی ددانمدا تێپه‌ڕ بوو، نه‌قرتابوو، له‌ ملی راچوو، خوێنی لێ هات، كه‌وته‌ دوام و هه‌ڵاتم، له‌سه‌ر ده‌رگا گرتمی ده‌یگۆت: راوه‌سته‌، دڕك به‌ دڕك..


كه‌ویار له‌ دڕك ده‌ترسا و حه‌زیشی له‌ خه‌ناوكه‌ی دڕك بوو، بێ حوشترالووك هه‌ڵی نه‌ده‌كرد و ده‌یگۆت:
خه‌ناوكه‌م لۆ نه‌هێنی، گه‌مه‌ت له‌گه‌ڵ ناكه‌م.