دوای خەڵاتی نۆبڵی نادیە موراد، چی بکرێت؟

 

لە رۆژانی رابردوودا، نادیە موراد، خانمە کوردە ئێزدییەکەی گوندی کۆچۆی شنگال، ئەوی لە هاوینی ساڵی 2014دا، بە دیلی کەوتە دەست داعش و ماوەی چەند مانگێک وەک کەنیزەک، وەحشی گەرانەترین مامەڵەی لەگەڵ کرا لەلایەن چەکدارانی داعشەوە، وێڕای لەدەستدانی شەش برا و دایکیشی لەو کارەساتەدا، خەڵاتی (نۆبڵی ئاشتی)ی پێ بەخشرا.


ئەو کۆمیتەیەی خەڵاتی نۆبڵ دەبەخشێت، هۆکارەکانی بەخشینی ئەم خەڵاتەی بە (نادیە موراد)، بەوردی روون کردەوە، لەڕاستیشدا ئەو رووداوە بۆ زۆربەمان، نەخاسمە ئەوانەی چاودێریی کەیسی نادیە مورادیان کردبێت، پێشبینیکراو بوو، چونکە نادیە موراد، دیارترین ئەو خانمە ئێزدییانە بوو، کە لەنێو کۆڕ و کۆبوونەوە و میدیا نێودەوڵەتییەکاندا، بایەخی پێ دەدرا و پێش ئەم خەڵاتەش، خەڵاتی ساخارۆفی پێ بەخشرا. ئەمە جیا لەوەی خانمە پارێزەرەکەی نادیە موردا کە (ئەمەل کلۆنی)ی هاوسەری ئەکتەری بەناوبەنگی هۆلیۆد (جۆرج کلۆنی)یە و تا ئێستا دیارترین خانمە پارێزەری کەیسە یاساییە نێودەوڵەتییەکانە، زۆر زیرەکانە کاری لەسەر ئەم کەیسە کرد و گەیاندیە خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی، دەستی خۆش و کارێکی گرنگی کرد. هێشتاش خاتوو کلۆنی کار لەسەر کەیسی جینۆسایدی ئێزدییان دەکات، بەڵام حکوومەتی عێراق، لەم پرسەدا هاوکار نییە و نایەوێ کارەساتی شنگال و ئەوەی بەسەر ئیزیدییاندا هات، وەک جینۆساید بناسێنرێت.


زۆربەی هەرە زۆری ئەو سەرچاوە مێژووییانەی من بینیومن، باس لەوە دەکەن، کوردستان زێدی سەرەکیی سەرهەڵدانی ئایینی ئێزدییە، ئێزدی لە ریزی کۆنترین ئایینە کوردییەکانی کوردستانە، لەوەش گرنگتر ئەوەیە، ئەوەی ئێزدییانی کردووەتە کۆمەڵەیەکی تایبەت و جیاواز، ئایینەکەیانە، دەی تەماشا بکەن، خۆ هەموو تێکست و قەول و سرووت و نوێژ و نزا و رێوڕەسمە ئایینییەکانیان، بە زمانی کوردی و سەر بە گرووپی شێوەزاری کرمانجییە، کولتوورەکەیان کوردییە و جوگرافیاکەشیان کوردستانە، ئەی کەواتە بۆچی نادیە موراد لە هیچ لێدوان و شوێنێکدا ناڵێ: ”من کوردێکی ئێزدیم“، و بەردەوام دەڵێ: ”من خانمێکی عێراقیم“؟... دواتر وەڵامی ئەم پرسیارە دەدەمەوە، بەڵام هێشتا قسە ماوە لەبارەی کورد و ئێزدییەوە بیکەم.


دەزانم لە چەند قۆناغێکی مێژوویی و لە هەندێ لە فەرمانەکانی کۆمەڵکوژیی کوردانی ئێزدیدا، بە فیت و دەست لەپشتدانی دەوڵەتی عوسمانی، یان حاکمانی بەغدا، هەندێ میر و سەرکردەی کوردی موسڵمانیش بەشدار بوون لەو کۆمەڵکوژییەدا و دەستیان بە خوێنی ئیزدییان سوورە، بەڵام ئەمە ناکاتە ئەوەی بگوترێ: ”کورد، ئیزدیی کۆمەڵکوژ کردووە“. ئەمە قسەیەکی ناتەواو و نادروستە، یەکەم: لەبەرئەوەی هەردوو لا کوردن، دووەم: خودی ئەو ئەمارەت و میر و پاشا و سەرکردە و سەردارانەی کوردی موسڵمانیش، لە چەند قۆناغێکی تری مێژووییدا، هەر بە فیت و دەست لەپشتدانی دەوڵەتگەلی عوسمانی و سەفەوی و والی و خەلیفە و حاکمانی ئیسلامیی بەغدا، خودی یەکتریشیان تەفروتوونا کردووە، نەک هەر ئەوە، بەڵکوو لەنێو خودی ئەو ئەمارەتانەدا، دەیان کۆدەتا و جاشایەتی و خەنجەر لێدان لەپشتەوە و ژەهرخوارکردن، لەنێو یەک بنەماڵەی حوکمڕانیشدا هەبووە و گەیشتووەتە ئەوەی چاوی یەکتر دەربهێنن و سەری یەکتریان بڕیوە و بردویانە بۆ داگیرکەران. ئەگەر ئەم رووداوانە نەبوونایە و ئەو ئەمارەت و پاشایانەی کورد، یەکدەنگ و یەک هێز بوونایە و دژایەتیی یەکتریان نەکردایە، چۆن تا ئێستا نەتەوەیەکی چل ملیۆنی زیاتر، بێ دەوڵەت دەبوو؟


دێمەوە سەر خاتوو نادیە موراد و خەڵاتەکەی، کە بەشبەحاڵی خۆم پیرۆزبایی لێ دەکەم، هیواخوازم هێزی مەعنەوی و مادیی ئەو خەڵاتە، هیچ نەبێ بۆ خزمەتکردنی خوشکە هاوئایینە ئێزدیدییەکانی خۆی بخاتە گەڕ، کە لە سەختترین دۆخی گوزەران و تەندروستی و دەروونی و کۆمەڵایەتیدا دەژین.


گەلێ شرۆڤە و بابەتم لەسەر پێوەر و مەبەستەکانی پشت بەخشینی خەڵاتی نۆبڵ خویندووەتەوە، دەشزانم هەندێ لە داهێنەرانی دونیا، خەڵاتی نۆبڵیان رەت کردووەتەوە، ئەویش بە هۆکاری سیاسی و ئەدەبی و ئازادیی تاکەکەسی (بە دیدی خۆیان)، لەوانە جۆرج بەرناردشۆی نووسەری ئیرلەندی کە گوتی: ”لە ئەلفرێد نۆبڵ دەبوورم لەپای داهێنانی دینامیت، بەڵام لەپای داهێنانی خەڵاتی نۆبڵ، هەرگیز لێی نابوورم“. هەرچەند پاش ساڵێک لەبەر شکۆی ئیرلەندا، خەڵاتەکەی قبوول کرد، بەڵام پاداشتە داراییەکەی هەر رەت کردەوە. بۆریس پاستراناکی شاعیری رووسییش، ساڵی 1958 خەڵاتێ نۆبڵی ئەدەبی پێ بەخشرا، بەڵام دەسەڵاتدارانی ئەوکاتی رووسیا گوتیان ئەگەر بڕۆیت بۆ وەرگرتنی خەڵاتەکە، دواتر بۆت نییە بگەڕێیتەوە بۆ رووسیا، ئەویش خەڵاتی نۆبڵی رەت کردەوە و گوتی: ”دوورکەوتنەوە لە نیشتمان بۆ من مردنە، بۆیە نیشتمانەکەم ناگۆڕمەوە بە خەڵاتی نۆبڵ“.


جان پۆل سارتەری نووسەر و فەیلەلەسووفی فەرەنسییش، بە هەمان شێوە ساڵی 1964 خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبی پێ بەخشرا، لێ رەتی کردەوە و گوتی: ”نۆبڵ دامەزراوەیەک دەیدات و منیش هیچ کات لە ژیانمدا نامەوێ ببمە بەشێک لە دامەزراوەیەک... بەرامبەر هیچ خەڵات و بڕە پارەیەکیش دەستبەرداری ئەو مەبدەئانە نابم کە بڕوام پێیانە“.


ئەم قسانەم بۆ ئەوە نییە، لە بەهای خەڵاتە نۆبڵەکەی خانمە کوردە ئیزدیدییەکە (نادیە موراد) کەم بکەمەوە، خەڵاتەکە بۆ کچە کوردێک لەم کاتەدا بایەخدارە، بەڵام زۆر گرنگیشە خاتوو نادیە ئەوە بزانێ کە پرەنسیپەکانی مرۆڤ و نەتەوە بێ دەوڵەتەکەی و ئەو پێشمەرگانەی لە هەموو ناوچەکانی کوردستانەوە، چوونە بەرەکانی شەڕ و خوێنیان بۆ ئازادکردنی شنگال و کەسوکارەکەی بەخشی و ئەو حکوومەتەی کوردستان کە تا ئێستا زیاتر لە 3 هەزار کچ و ژن و منداڵ و پیاوی کوردی ئێزدیی رزگار کردووە، هەروەها دۆزی ئێزدییان، زۆر لەو خەڵاتە گرنگترن. گرنگە خاتوو نادیە ئەوە بزانێ، تا ئێستا کوردانی ئێزدی بەهۆی بوونی چەکدارانی حەشدی شەعبیی عێراقییەوە، ناگەڕێنەوە شنگال. گرنگە بزانێ کە بۆ ئێزدییان، حەشدی شەعبیی عێراقی و دەوڵەتی داعش، هەردووکیان داگیرکەری خاکی ئەون و هیچ جیاوازییەکیان نییە.


بۆ خاتوو نادیە، ئەوە گرنگترە کە زیاتر لە 40 ملیۆن کوردی بێ دەوڵەت و خاوەن دۆزێکی رەوا بە کوردانی ئێزدییشەوە، لە پشتی بن، نەک دەوڵەتێکی وەکوو عێراقی خوێناوی و تائیفی و تێکترشاو و بێ ئایندە، ئەو عێراقەی کە لەوەتەی هەیە، کورد بەگشتی و کوردی ئێزدییش لەگەڵیا، هەستیان بە ئارامی نەکردووە تێیدا و دڵنیاش بن تا ئەبەد لە عێراقدا، هەستی پێ ناکەن.


بزانە هەڵوێستی کۆچەر بیرکاری زانای بیرکاریی کوردی رۆژهەڵات، چەند جوان بوو کە کاتێ خەڵاتی (فیڵدز)ی بیرکاری کە بە (نۆبڵی بیرکاری) ناودێر کراوە، وەرگرت، گوتی: ”کوردبوون لەم جیهانەدا سەختە... هیودارم بەم خەڵاتە خەندەم خستبێتە سەر لێوی 40 ملیۆن کورد“.


من نامەوێ خاتوو نادیە، ئێزدیبوونی خۆی لەبیر بکات یان خوانەکردە، ئینکاریی لێ بکات، بەپێچەوانەوە، من لەو کەسانەم کە ئێزدیبوون بۆ ئیزدییان بە شانازییەکی گەورە دەزانم، کە دیمەن و سرووتەکانی لالش و جما و شەرفەدین و جەژنەکانی تری ئیزدییان لە تی ڤییەکانەوە دەبینم، ئاسوودە و دڵخۆش دەبم و کوردستانم لا جوانتر دەبێت، بەڵام ئەبێ هەموومان ئەوە بزانین، عێراق بۆ کوردانی ئێزدی، قەت نابێتە وڵات و نیشتمان، تا خاتوو نادیە و هەندێکیان شانازیی پێوە بکەن.


هەرچەندە دەگوترێ: ”ئەو رێکخراوەی بۆ یەکەمین جار کەیسی نادیە مورادی گرتە ئەستۆ، رێکخراوێکە ژێراوژێر سەر بە پەکەکەیە، پەکەکەش بۆ مەرامی سیاسیی خۆی، زۆر لەمێژە دەیەوێ وای لە جیهان بگەیەنێ کە ئێزدی کورد نین و لەدەرەوەی نەخشەی کوردستانن، زۆر بەوردی و بەبەرنامەش کار لەسەر ئەمە دەکات!“. ئەوەش دەگوترێ کە ”یەکێک لە براکانی خاتوو نادیە، چەکداری حەشدی شەعبییە“.


بەڵام دیسان ئەمەش نابێتە هۆکار کە ئێمە پیرۆزبایی لە نادیە موراد نەکەین، بۆ ئەو خەڵاتە، ئەو خاتوونە ئازیزە، ئازادە چ دەبێژێ، یان فێر دەکرێت چۆن قسە بکات، بەڵام دەبێ ئێمەی 40 ملیۆن کورد، هەر بە کچ و خوشکی ئازیزی خۆمانی بزانین، چونکە بەڕاستی ئەو لە ئێمەیە و کچی ئێمەیە و دواجاریش کە دێتەوە لالش، نزا و نوێژ دەکات، هەر دەبێ بە زمانی کوردی سرووتە ئایینییەکانی بخوێنێت، چونکە ئایینەکەی ئەو کوردی و کوردستانییە.


ماوەیەک لەمەوبەر، کەیسی کچە کوردی ئێزدی (ئەشواق حەجی تەعلوو)م بۆ یەکەمین جار لە هەفتەنامەی (باس)دا ورووژاند، ئەو کچەی کە پاش رزگاربوون لە داعش و گەیشتن بە ئەڵمانیا، لە هەمان ئەو شارەدا هەمان ئەو چەکدارەی داعش کە بە کەنیزەک گرتبووی، لە شەقامێکی ئەڵمانیا رێگەی پێ گرتبووەوە و هەڕەشەی لێ کردبوو، (ئەشواق)یش کە زانیبووی پۆلیسی ئەڵمانیا خەمساردە لەو رووداوە، ناچار گەڕایەوە بۆ کوردستان. دوای هەفتەنامەی (باس) و ئاژانسی (باسنیوز) هەرچی کەناڵی تی ڤی و رۆژنامە و گۆڤار و ئاژانسی هەواڵ و رادیۆی گرنگی دونیا هەیە، چیرۆکی (ئەشواق)ی کردە هەواڵ و تەوەری سەرەکیی خۆی، رۆژ نەبوو چەندین میدیای نێودەوڵەتیی گرنگ، پەیوەندی و دیمانە لەگەڵ ئەشواق نەکەن، بە سەدان رێکخراوی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی بەدوای چیرۆکی ئەشواقەوە بوون، خوێنەر ئەگەر بە هەر زمانێک لە گووگڵ ئێستا ناوی (ئەشواق حەجی تەعلوو) لێ بدات، یان تەنیا بنووسێت (کچێکی ئیزدی) جا بە هەر زمانێک بێت، دەزانێ چیرۆکی ئەشواق تا چ ئاستێک بووەتە کەیسێکی نێودەوڵەتی، بەڵام زۆرم پێ سەیرە، تاکە کەسێک کە زۆر پەیوەندارە بەو کەیسەوە و تا ئێستاش تەنانەت یەک پەیوەندیی تەلەفۆنیی نەکردووە بۆ ئەشواق و ماڵباتە ئیزدییەکەی، خاتوو نادیە مورادە، لە کاتێکدا ئەو، پێش هەموو شتێک، نوێنەری ئەو کچ و ژنە ئێزدییانەیە کە هاوشێوەی ئەو، بوونەتە قوربانیی دەستدرێژی و بەکەنیزەک کردن! با ئەمە گلەییەک بێت لە خاتوو نادیە.


نادیە موراد کارێکی باشی کرد کە بە زمانی کوردی وەڵامی رۆژنامەوانانی دایەوە، بەڵام ئێستا کاتی ئەوە هاتووە، وەڵامی پرسیارە گرنگەکە بدەینەوە: بۆچی نادیە موراد، لە هیچ شوێنێکدا ناڵێ کوردم و دەڵێ من عێراقیم؟!


من وەڵامی ئەو پرسیارەم پێ نادرێتەوە، چونکە ئەوەیان مافی خاتوو نادیە خۆیەتی، وەڵام بداتەوە. لێ پێچەوانەی ئەو پرسیارە دەکەم و دەڵێم: ”ئەگەر نادیە موراد، لە هەموو شوێنێک بیگوتایە من کوردێکی ئێزدیم و عێراقی نیم“، ئەگەر بیگوتایە: ”بەداخەوە شنگال دوای ئازادکردنیشی لە داعش لەلایەن پێشمەرگەوە، کەوتە دەست حەشدی شەعبی و ئێستا کوردانی ئێزدی ناتوانن بگەڕێنەوە زێدی خۆیان“، ئەگەر نادیە ئەم قسانەی بکردایە، چی دەبوو؟!


وەڵام: بەدڵنیاییەوە ئێستا لەوێ، لە تەختی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵ نەدەبوو، بەڵکوو وەک ئەو کچانەی تری هاوچیرۆک و هاوبەسەرهات، لە یەکێک لە کەمپەکانی دەوروبەری دهۆکدا، لە حاڵێکی دەروونیی شەپڕێودا، لە خەمی ئاو و تەندروستیی خۆی و دەردەسەری و پیشخواردنەوەدا دەبوو، تەنانەت وەک کچەکانی تر، پارەی چارەسەری تەندروستیی خۆیشی نەدەبوو، نە رێکخراوەکەی پەکەکە دەیبردە دەرەوە و نە خاتوو ئەمەل کلۆنی دەبووە پارێزەری و نە کەس باسی ئەو و کچانی تریشی دەکرد.


من نازانم کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەیەوێ چی بکات بۆ کوردانی ئێزدی کە تا ئێستاش لە سەختترین دۆخدا دەژین، نازانم دەیانەوێ چی بکەن بۆ رزگارکردنی ئەو ئیزدییانەی تا ئێستاش لەبن دەستی داعشدان، بەڵام خەڵاتی نۆبڵی نادیە موراد، دەبێ لای دەسەڵاتدارانی باڵای هەرێمی کوردستان و حکوومەتی هەرێمی کوردستان و رێکخراوە مرۆڤدۆستە جیهانی و ناوخۆییەکانی کوردستان، هەروەها سەرمایەدار و خواپێداوەکان، هەڵوەستە و بیرکردنەوەیەکی تایبەت و جیاواز لە پێش ئێستا دروست بکات لەئاست ئەو کچ و ژنانەی لەدەست داعش رزگار کراون و لە کەمپەکانی کوردستاندا دەژین.


من دەزانم نووسینگەی رزگارکردنی ئێزدییانی سەر بە نووسینگەی نیچیرڤان بارزانی سەرۆکی حکوومەتی کوردستان، کاری باشی کردووە کە پتر لە سێ هەزار ژن و منداڵ و پیاوی ئێزدیی بە مامەڵەی دارایی، رزگار کردووە، بەڵام رزگارکردن لەو دۆزەخە بەس نییە، چونکە من زانیاریی تەواوم هەیە، کە ئەو کچ و ژنە کوردە ئێزدییانە، لە ئەنجامی ئەو ئەو ئەشکەنجە و دەستدرێژییانەی چەکدارە وەحشییەکانی داعش، تووشی دەیان نەخۆشیی جەستەیی و دەروونی بوون و هەندێکیان تەنانەت پارەی تاکسیشیان پێ نییە بچن چارەسەری خۆیان بکەن، چ جای پشکنینی پزیشکی و کڕینی دەرمان. بەداخەوە هەندێک لەوانە دوای رزگاربوون خۆیان کوشتووە، حەق وایە پەرلەمانتارانی نوێ پرۆژەیاسایاک بۆ بڕینەوەی مووچەیەکی ئەگەر رەمزییش بێت، لانی کەم بۆ ئەو کچ و ژنانە، پێشکەش بکات. دەبێ ئەم خانمانە دوای رزگاربوونیش، کەیسێکی گرنگی حکوومەتی هەرێم و رێکخراوەکان بن، هەر کات ئەمە کرا، ئەودەم گلەیی لە نادیە موراد بکەن!